Uganda

República de Uganda
Republic of Uganda
Jamhuri ya Uganda
Bandeira de Uganda
Escudo de Uganda
BandeiraEscudo
Uganda (orthographic projection).svg
Lema: For God and My Country
Por Deus e o meu País
Capital
 • Poboación
Kampala
1 208 544
Cidade máis poboadaKampala
Linguas oficiaisInglés, Swahili
Forma de gobernoRepública democrática
Presidente
Vicepresidente
Yoweri Museveni
Edward Ssekandi
Independencia do Reino Unido9 de outubro de 1962
SuperficiePosto 81º
 • Total236 040 km²
 • % auga15,39
Fronteiras2 698 km
PoboaciónPosto 41º
 • Total (2009)32 709 865 hab.
 • Densidaden/d
PIB (nominal)
 • Totaln/d
 • per cápitan/d
PIB (PPA)Posto 76º
 • Total (2005)48 620 US$
 • per cápita1 817 US$
MoedaXilin ugandés (UGX)
IDHn/d
XentilicioUgandés, ugandesa
Fuso horarioUTC + 3
 • Horario de veránNon aplica
Dominio de Internet.ug
Prefixo telefónico+256
Prefixo radiofónico5XA-5XZ
Código ISO800 / UGA / UG
Membro de: Commonwealth, UA, ONU

Uganda[1] é un país africano, cuxa capital é Kampala. En 2009 tiña 32.709.865 habitantes. Limitado ao norte con Sudán do Sur, ao sur co Lago Vitoria, Ruanda e Tanzania, ao leste con Quenia e ao oeste coa República Democrática do Congo.

Historia

Os primeiros habitantes coñecidos foron poboacións cazadoras colleitadoras. Hai 1500 ou 2000 anos comezaron a se asentar no territorio da actual Uganda poboacións de lingua bantú que viñan probablemente do centro e o oeste do continente e que se asentaron preferentemente no sur. O Imperio de Kitara do século XIV e XV representa a máis antiga forma de organización formal, seguida polo reino de Bunyoro-Kitara, e máis tarde o de Buganda e Ankole.

Poboación nilótica, como os luo e ateker entraron na área desde o norte, probabelmente arredor do 120 d.C. Asentáronse sobre todo no norte e leste. Esta área foi, en 1888, concedida á Compañía Británica da África Oriental e, en 1894, o reino do Buganda tornouse un protectorado do Reino Unido.

Despois de varias manobras por parte dos británicos, realizáronse eleccións a 1 de marzo de 1961 e Benedicto Kiwanuka tornouse “Ministro-Xefe” de Uganda, aínda como un protectorado e tornouse independente o 9 de outubro de 1962. Nos anos seguintes, verificouse unha loita política entre os apoiantes dun estado centralizado, en vez da federación vixente baseada nos reinos. Como resultado, en febreiro de 1966, o entón Primeiro Ministro Milton Obote suspendeu a constitución, asumiu todos os poderes e despois o de Presidente e Vicepresidente. En setembro de 1967, unha nova constitución proclamou Uganda como unha república, deu ao presidente poderes adicionais e aboliu os reinos tradicionais.

En 1971, Idí Amín tomou o poder nun golpe de estado e dirixiu o país como un ditador durante case unha década, expulsou os residentes de orixe indio e promoveu o asasinato dun número estimado en cerca de 300.000 cidadáns. O seu réxime terminou coa invasión dun exército de rebeldes, apoiados pola Tanzania no 1979.

Despois deste contra-golpe, a Fronte Nacional de Liberación de Uganda formou un goberno interino, con Yusuf Lule como presidente, que adoptou un sistema ministerial de administración e creou un órgano cuasi-parlamentario, a Comisión Consultiva Nacional (NCC), mais este órgano e o gabinete de Lule tiñan visións políticas diferentes e, en xuño de 1979, o NCC substituíu a Lule por Godfrey Binaisa. A disputa continuou sobre os poderes do presidente interino, Binaisa foi afastado en maio de 1980 e o Uganda pasou a ser gobernado por unha comisión militar dirixida por Paulo Muwanga. En decembro de 1980, foron realizadas eleccións, que levaron de novo á presidencia a Obote que, era vicepresidente de Muwanga. No período que se seguiu, as forzas de seguridade estableceron un dos peores récords de dereitos humanos do mundo. Nos seus esforzos para terminar cunha rebelión liderada por Yoweri Museveni e o seu Exército de Resistencia Nacional (“National Resistance Army” ou NRA), eles practicamente destruíron unha parte substancial do país, especialmente na área de Luwero, a norte de Kampala.

O 27 de xullo de 1985, unha brigada do exército, composta por “Acholi” (unha das etnias do Uganda) e comandada polo Tenente-Xeneral Basilio Olara Okello, tomou Kampala e proclamou novamente un goberno militar. Obote exiliouse na Zambia e o novo réxime, dirixido polo anterior comandante das forzas de defensa, o Xeneral Tito Okello (que non era parente de Olara-Okello), iniciou negociacións con Museveni, prometendo mellorar o respecto dos dereitos humanos, acabar cos conflitos entre tribos e organizar eleccións libres e xustas. Mentres tanto, as masacres continuaron unha vez que Okello tentaba destruír o NRA e seus apoiantes.

A pesar de negociacións en Nairobi, baixo a mediación do Presidente queniata Daniel Arap Moi, e de teren chegado a un acordo de cesar-fogo, o NRA continuou a loitar e, en xaneiro do 1986, capturou Kampala, forzando ás forzas de Okello a fuxiren para o Sudán e colocando a Museveni como presidente. Este acabou cos abusos aos dereitos humanos, iniciou unha política de liberalización e de liberdade de prensa e estableceu acordos co Fondo Monetario Internacional, o Banco Mundial e con varios países.

Museveni foi democraticamente electo en 1996, cando concorreu contra Paul Ssemoxere, líder do Partido Democrático, tendo gaño o 75% dos votos.

Other Languages
Acèh: Uganda
Afrikaans: Uganda
Alemannisch: Uganda
አማርኛ: ዩጋንዳ
aragonés: Uganda
Ænglisc: Uganda
العربية: أوغندا
مصرى: اوجاندا
asturianu: Uganda
azərbaycanca: Uqanda
تۆرکجه: اوقاندا
башҡортса: Уганда
žemaitėška: Uganda
Bikol Central: Uganda
беларуская: Уганда
беларуская (тарашкевіца)‎: Уганда
български: Уганда
भोजपुरी: युगांडा
bamanankan: Uganda
বাংলা: উগান্ডা
བོད་ཡིག: ཨུ་གན་ད།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: উগান্ডা
brezhoneg: Ouganda
bosanski: Uganda
буряад: Уганда
català: Uganda
Chavacano de Zamboanga: Uganda
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Uganda
нохчийн: Уганда
Cebuano: Uganda
کوردی: ئووگاندا
qırımtatarca: Uganda
čeština: Uganda
Чӑвашла: Уганда
Cymraeg: Wganda
dansk: Uganda
Deutsch: Uganda
Thuɔŋjäŋ: Uganda
Zazaki: Uganda
dolnoserbski: Uganda
डोटेली: युगान्डा
ދިވެހިބަސް: ޔުގެންޑާ
eʋegbe: Uganda
Ελληνικά: Ουγκάντα
English: Uganda
Esperanto: Ugando
español: Uganda
eesti: Uganda
euskara: Uganda
estremeñu: Uganda
فارسی: اوگاندا
suomi: Uganda
Võro: Uganda
føroyskt: Uganda
français: Ouganda
arpetan: Oganda
Nordfriisk: Uganda
Frysk: Uganda
Gaeilge: Uganda
Gagauz: Uganda
Gàidhlig: Uganda
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: युगांडा
ગુજરાતી: યુગાન્ડા
Gaelg: Ooganda
Hausa: Uganda
客家語/Hak-kâ-ngî: Uganda
עברית: אוגנדה
हिन्दी: युगाण्डा
Fiji Hindi: Uganda
hrvatski: Uganda
hornjoserbsce: Uganda
Kreyòl ayisyen: Ouganda
magyar: Uganda
հայերեն: Ուգանդա
interlingua: Uganda
Bahasa Indonesia: Uganda
Interlingue: Uganda
Igbo: Uganda
Ilokano: Uganda
Ido: Uganda
íslenska: Úganda
italiano: Uganda
日本語: ウガンダ
Patois: Yugianda
la .lojban.: ugandas
Basa Jawa: Uganda
ქართული: უგანდა
Qaraqalpaqsha: Uganda
Taqbaylit: Uganda
Kabɩyɛ: Ugandaa
Kongo: Uganda
Gĩkũyũ: Uganda
қазақша: Уганда
kalaallisut: Uganda
ಕನ್ನಡ: ಉಗಾಂಡ
한국어: 우간다
kurdî: Ûganda
kernowek: Ouganda
Кыргызча: Уганда
Latina: Uganda
Ladino: Uganda
Lëtzebuergesch: Uganda
лезги: Уганда
Lingua Franca Nova: Uganda
Luganda: Yuganda
Limburgs: Oeganda
Ligure: Uganda
lumbaart: Uganda
lingála: Uganda
lietuvių: Uganda
latviešu: Uganda
Malagasy: Oganda
олык марий: Уганда
Māori: Ukānga
македонски: Уганда
മലയാളം: യുഗാണ്ട
монгол: Уганда
मराठी: युगांडा
кырык мары: Уганда
Bahasa Melayu: Uganda
Malti: Uganda
မြန်မာဘာသာ: ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ
مازِرونی: اوگاندا
Nāhuatl: Uganda
Plattdüütsch: Uganda
Nedersaksies: Uganda
नेपाली: युगान्डा
Nederlands: Oeganda
norsk nynorsk: Uganda
norsk: Uganda
Novial: Uganda
Sesotho sa Leboa: Uganda
occitan: Oganda
Livvinkarjala: Ugandu
Oromoo: Yugaandaa
ଓଡ଼ିଆ: ଉଗାଣ୍ଡା
Ирон: Угандæ
ਪੰਜਾਬੀ: ਯੁਗਾਂਡਾ
Pangasinan: Uganda
Kapampangan: Uganda
Papiamentu: Uganda
Norfuk / Pitkern: Yuganda
polski: Uganda
Piemontèis: Uganda
پنجابی: یوگنڈا
português: Uganda
Runa Simi: Uganda
rumantsch: Uganda
Kirundi: Ubuganda
română: Uganda
русский: Уганда
русиньскый: Уґанда
Kinyarwanda: Ubugande
саха тыла: Уганда
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ
sardu: Uganda
sicilianu: Uganna
Scots: Uganda
davvisámegiella: Uganda
Sängö: Ugandäa
srpskohrvatski / српскохрватски: Uganda
Simple English: Uganda
slovenčina: Uganda
slovenščina: Uganda
Gagana Samoa: Uganda
chiShona: Uganda
Soomaaliga: Yugandha
shqip: Uganda
српски / srpski: Уганда
SiSwati: IBuganda
Sesotho: Uganda
Seeltersk: Uganda
Basa Sunda: Uganda
svenska: Uganda
Kiswahili: Uganda
ślůnski: Uganda
தமிழ்: உகாண்டா
తెలుగు: ఉగాండా
тоҷикӣ: Уганда
ትግርኛ: ዩጋንዳ
Türkmençe: Uganda
Tagalog: Uganda
Türkçe: Uganda
Xitsonga: Uganda
татарча/tatarça: Уганда
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئۇگاندا
українська: Уганда
اردو: یوگنڈا
oʻzbekcha/ўзбекча: Uganda
vèneto: Uganda
vepsän kel’: Ugand
Tiếng Việt: Uganda
Volapük: Lugandayän
Winaray: Uganda
Wolof: Ugandaa
吴语: 乌干达
хальмг: Угандин Орн
მარგალური: უგანდა
ייִדיש: אוגאנדע
Yorùbá: Ùgándà
中文: 乌干达
文言: 烏干達
Bân-lâm-gú: Uganda
粵語: 烏干達
isiZulu: IYuganda