Tonga

Reino de Tonga
Púe'anga Fakatu'i 'ou Tonga
Kingdom of Tonga
Bandeira de Tonga
Escudo de Tonga
BandeiraEscudo
Tonga on the globe (Polynesia centered).svg
Lema: Ko e Otua mo Tonga ko hoku tofi'a (galego; «Deus e Tonga son a miña herdanza»)
Himno: Koe Fasi Oe O teu'i Oe Otu Tonga
Capital
 • Poboación
Nukuʻalofa
24 500 (2005 est.)
Cidade máis poboadaNukuʻalofa
Linguas oficiaisTongano, inglés
Forma de gobernoMonarquía constitucional
Rei
Primeiro ministro
Tupou VI
‘Akilisi Pohiva
Independencia do Reino Unido4 de xuño de 1970
SuperficiePosto 190º
 • Total748 km²
 • % auga4
Fronteiras0 km
Costas419 km
PoboaciónPosto 177º
 • Total (2005 est.)112 422 hab.
 • Densidade150,3 hab./km²
PIB (nominal)
 • Totaln/d
 • per cápitan/d
PIB (PPA)Posto 180º
 • Total (2005)785 millóns US$
 • per cápita7 706 US$ (81º)
MoedaPa'anga (TOP)
IDH (2003)0,810 (54º) – alto
XentilicioTongano, tongana[1]
Fuso horarioUTC +13
 • Horario de veránNon aplica
Dominio de Internet.to
Prefixo telefónico+676
Prefixo radiofónicoA3A-A3Z
Código ISO776 / TON / TO
Membro de: Commonwealth, ONU

O Reino de Tonga é un pequeno país situado ao leste de Australia e ao nordés de Nova Zelandia, ao sur do Océano Pacífico.

Historia

As illas Tonga foron colonizadas por seres humanos hai uns 3400 anos, tras a grande expansión na que os pobos do sueste asiático emigraron a través do Océano Pacífico cara ao leste e a través do Océano Índico ata Madagascar e África oriental cara ao oeste.

Estes polinesios trouxeron consigo cans, porcos, polos, cerámica, agricultura (en especial cultivo de raíces) e, obviamente, barcos. Expandíronse con rapidez polo conxunto das illas Tonga. Segundo a crenza popular, o reino de Tonga sería, de entre as illas da Polinesia, o primeiro grupo ocupado polo ser humano na Prehistoria. Máis recentemente, aínda que sempre antes da chegada dos europeos, as illas tiñan unha densidade de poboación que oscilaba entre os sesenta e os setenta e cinco habitantes por quilómetro cadrado.

En Tonga pódense atopar os restos arqueolóxicos máis antigos da Polinesia. Séculos antes de que chegasen os europeos, os tonganos edificaron enormes monumentos. Os máis importantes son o Ha'amonga (ou Trilithon) e os Langi (sepulcros en terrazas). O Ha'amonga ten cinco metros de altura e consta de tres pedras calcarias, cada unha das cales pesa máis de 40 toneladas. Os Langi son pirámides baixas e moi lisas, con dous ou tres niveis, que marcan as sepulturas dos reis primitivos.

A principios do século X establécese unha monarquía en Tongatapu, da que o actual rei dise herdeiro. No século XIII, o seu poder chegaba ata as illas Hawai.

No século XVIII, Tonga unificara todas as tribos e creara un imperio marítimo que incluía as rexións conquistadas de Fidxi. Por aquela época, o Imperio de Tonga contaba cunha poboación duns 40.000 habitantes.

Os primeiros europeos que chegaron ás illas foron os holandeses. William Schouten viu en 1616, algunhas das illas pequenas do norte, entre elas as illas Niue. Abel Tasman descubriu o 21 de xaneiro de 1643 a illa de Tongatapu (á que chamou Ámsterdan), e explorou tamén Middleburgo ('Eua) e Róterdan (Nomuka).

O inglés James Cook estivo en varias ocasións entre 1773 e 1777, dando ao arquipélago o nome de Illas dos Amigos debido á calorosa acollida que lle dispensaron.

O galego Francisco Mourelle de la Rúa, desviado da ruta tradicional do galeón de Manila a Acapulco, chegou a estas illas e 1781, moi necesitado de avituallamentos e reparacións. Na primeira illa non atopou refuxio e chamouna Amargura. En cambio, descubriu un excelente porto en Vava'u, que aínda hoxe en día se chama Port of Refuge. Chamou ao arquipélago Illas de Mayorga, en honra do vicerrei de Nova España, Martín de Mayorga, natural de Barcelona. Ao grupo Ha'apai chamouno Illas Gálvez en honra de José de Gálvez, ministro das Indias. Grazas aos seus informes a expedición científica de Bustamante e Malaspina detívose nestas illas.

En 1845, as illas uníronse formando un reino. Convertéronse en monarquía constitucional en 1875 e en 1900 estableceuse o protectorado británico. Desde 1970 é reino independente no ámbito da Mancomunidade Británica de Nacións.

Other Languages
Acèh: Tonga
Afrikaans: Tonga
Alemannisch: Tonga
አማርኛ: ቶንጋ
aragonés: Tonga
العربية: تونغا
مصرى: تونجا
asturianu: Tonga
azərbaycanca: Tonqa
تۆرکجه: تونقا
башҡортса: Тонга
žemaitėška: Tuonga
Bikol Central: Tonga
беларуская: Тонга
беларуская (тарашкевіца)‎: Тонга
български: Тонга
Bahasa Banjar: Tonga
বাংলা: টোঙ্গা
བོད་ཡིག: ཊོང་ག
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: টঙ্গা
brezhoneg: Tonga
bosanski: Tonga
буряад: Тонга
català: Tonga
Chavacano de Zamboanga: Tonga
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tonga
нохчийн: Тонга
Cebuano: Tonga
Tsetsêhestâhese: Tonga
کوردی: تۆنگا
qırımtatarca: Tonga
čeština: Tonga
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Тонга
Cymraeg: Tonga
dansk: Tonga
Deutsch: Tonga
Zazaki: Tonga
dolnoserbski: Tonga
डोटेली: टोङ्गा
ދިވެހިބަސް: ޓޮންގާ
Ελληνικά: Τόνγκα
English: Tonga
Esperanto: Tongo
español: Tonga
eesti: Tonga
euskara: Tonga
estremeñu: Tonga
فارسی: تونگا
suomi: Tonga
Võro: Tonga
Na Vosa Vakaviti: Toga
føroyskt: Tonga
français: Tonga
arpetan: Tonga
Frysk: Tonga
Gaeilge: Tonga
Gagauz: Tonga
Gàidhlig: Tonga
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: टोंगा
Gaelg: Yn Tongey
客家語/Hak-kâ-ngî: Tonga
עברית: טונגה
हिन्दी: टोंगा
Fiji Hindi: Tonga
hrvatski: Tonga
hornjoserbsce: Tonga
Kreyòl ayisyen: Tonga
magyar: Tonga
հայերեն: Տոնգա
interlingua: Tonga
Bahasa Indonesia: Tonga
Interlingue: Tonga
Ilokano: Tonga
Ido: Tonga
íslenska: Tonga
italiano: Tonga
日本語: トンガ
Patois: Tongga
Basa Jawa: Tonga
ქართული: ტონგა
Qaraqalpaqsha: Tonga
қазақша: Тонга
ಕನ್ನಡ: ಟೋಂಗಾ
한국어: 통가
kurdî: Tonga
kernowek: Tonga
Кыргызча: Тонга
Latina: Tonga
Lëtzebuergesch: Tonga
Lingua Franca Nova: Tonga
Limburgs: Tonga
Ligure: Tonga
lumbaart: Tonga
lietuvių: Tonga
latviešu: Tonga
македонски: Тонга
മലയാളം: ടോങ്ക
монгол: Тонга
मराठी: टोंगा
кырык мары: Тонга
Bahasa Melayu: Tonga
Malti: Tonga
မြန်မာဘာသာ: တုံဂါနိုင်ငံ
مازِرونی: تونگا
Dorerin Naoero: Tonga
Plattdüütsch: Tonga
Nederlands: Tonga (land)
norsk nynorsk: Tonga
norsk: Tonga
occitan: Tònga
Livvinkarjala: Tonga
Ирон: Тонгæ
ਪੰਜਾਬੀ: ਟੋਂਗਾ
Kapampangan: Tonga
Papiamentu: Tonga
पालि: टोंगा
Norfuk / Pitkern: Tonga
polski: Tonga
Piemontèis: Tònga
پنجابی: ٹونگا
português: Tonga
Runa Simi: Tunqa
rumantsch: Tonga
română: Tonga
русский: Тонга
Kinyarwanda: Tonga
संस्कृतम्: टोंगा
саха тыла: Тонга
sicilianu: Tonga
Scots: Tonga
سنڌي: ٽونگا
davvisámegiella: Tonga
srpskohrvatski / српскохрватски: Tonga
සිංහල: ටොංගා
Simple English: Tonga
slovenčina: Tonga
slovenščina: Tonga
Gagana Samoa: Toga
chiShona: Tonga
shqip: Tonga
српски / srpski: Тонга
Basa Sunda: Tonga
svenska: Tonga
Kiswahili: Tonga
ślůnski: Tůnga
தமிழ்: தொங்கா
тоҷикӣ: Тонга
Türkmençe: Tonga
Tagalog: Tonga
lea faka-Tonga: Tonga
Tok Pisin: Tonga
Türkçe: Tonga
Xitsonga: Tonga
татарча/tatarça: Тонга
Twi: Tonga
reo tahiti: To’a
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Ton’ga
українська: Тонга
اردو: ٹونگا
oʻzbekcha/ўзбекча: Tonga
vepsän kel’: Tong
Tiếng Việt: Tonga
Volapük: Tonguäns
Winaray: Tonga
Wolof: Tonga
吴语: 湯加
მარგალური: ტონგა
ייִדיש: טאנגא
Yorùbá: Tóngà
Vahcuengh: Tonga
中文: 東加
文言: 東加
Bân-lâm-gú: Tonga
粵語: 湯加