Nitróxeno
English: Nitrogen

Nitróxeno
Liquidnitrogen.jpg
-
 Hexagonal.svg
 
7
N
 
        
        
                  
                  
                                
                                
N
P
CarbonoNitróxenoosíxeno
Táboa periódica dos elementos
[[Ficheiro: kJ/mol
Isótopos máis estables
isoANPeríodoMDEdPD
MeV
13NSintético9,965 minε2,22013C
14N99,634estable con 7 neutróns
15N0,366estable con 8 neutróns
Unidades segundo o SI e en condicións normais de presión e temperatura, salvo indicación contraria.

O nitróxeno, tamén chamado de xeito popular azote[2][3], é un elemento químico de número atómico 7, con símbolo N e de masa atómica 14,00674 u. En condicións normais forma un gas diatómico, incoloro, inodoro, insípido e principalmente inerte, que constitúe o 78,08% do ar atmosférico.[4] Pertence á familia das pnicóxenos. O nitróxeno foi descuberto polo médico escocés Daniel Rutherford no ano 1772, como compoñente separable do ar.

O nitróxeno é un elemento común no Universo. Estímase que é o sétimo elemento máis abundante na Vía Láctea e no Sistema Solar. É sintetizado pola fusión de carbono e hidróxeno nas supernovas. Debido á volatilidade do nitróxeno elemental e dos seus compostos máis habituais, o nitróxeno é moito menos común nos planetas rochosos do sistema solar interior, ademais de ser un elemento relativamente raro na Terra en xeral. Con todo, do mesmo xeito que na Terra, o nitróxeno e os compostos do nitróxeno teñen unha gran presenza na atmosfera dos planetas e satélites que o teñen.

Moitos compostos de importancia industrial, como o amoníaco, o ácido nítrico, os nitratos orgánicos (propelentes e explosivos) así como os cianuros, conteñen nitróxeno. O enlace extremadamente forte do nitróxeno elemental domina a química do nitróxeno, facendo que resulte difícil tanto para os organismos como para a industria transformar o N2 en compostos útiles, liberando grandes cantidades de enerxía cando estes compostos se quéiman ou se degradan en gas nitróxeno. O amoníaco e os nitratos producidos sintéticamente son importantes fertilizantes industriais. Os nitratos fertilizantes son contaminantes que teñen un papel clave na eutrofización dos sistemas acuáticos.

Separadamente dos seus usos principais como fertilizantes e stocks de enerxía, o nitróxeno forma compostos orgánicos versátiles. O nitróxeno forma parte de materiais tan diversos como o kevlar e a supercola de cianoacrilato. O nitróxeno é parte integral das moléculas de todas as grandes clases de medicamento, incluíndo os antibióticos. Moitos medicamentos imitan ou son profármacos de moléculas de señalización que conteñen nitróxeno. Por exemplo, a nitroglicerina e o nitroprusiato, ambos nitratos orgánicos, controlan a presión sanguínea o metabolizarse en óxido nítrico natural. Os alcaloides vexetais (que a miúdo son substancias de defensa) conteñen nitróxeno por definición. Así pois, moitos fármacos importantes que conteñen nitróxeno, como a cafeína e a morfina, son ou ben alcaloides ou mímicos sintéticos que actúan (do mesmo xeito que moitos alcaloides vexetais) sobre os receptores dos neurotransmisores dos animais (por exemplo, as anfetaminas sintéticas).

O nitróxeno está presente en todos os seres vivos. É un elemento constituente dos aminoácidos, e xa que logo das proteínas, así como dos ácidos nucleicos (o ADN e a ARN). O corpo humano contén aproximadamente o 3% de nitróxeno do seu peso. Trátase do cuarto elemento máis abundante no corpo despois do osíxeno, o carbono e o hidróxeno. O ciclo do nitróxeno describe o movemento deste elemento desde a atmosfera cara á biosfera e os compostos orgánicos e a volta de novo cara á atmosfera.

Etimoloxía

Considérase que o nitróxeno (do latín nitrum -i, á súa vez do grego νίτρον, "nitro" -nome que historicamente se usou en forma vaga para referirse a diversos compostos de sodio e de potasio que conteñen nitróxeno-, e -geno, da raíz grega γεν-, "xerar"; é dicir, "que xera salitre"[5]) foi descuberto formalmente por Daniel Rutherford en 1772, ao dar a coñecer algunhas das súas propiedades (chamouno "aire floxisticado", en función do que observou no seu experimento dese ano.[5] Con todo, pola mesma época tamén se dedicaron ao seu estudo Carl Wilhelm Scheele (quen o illou), Henry Cavendish e Joseph Priestley.

O nitróxeno é un gas tan inerte que Antoine Lavoisier referíase a el co nome azote (do grego ázoe, que significa "sen vida".[5][6] Clasificouse entre os gases permanentes, sobre todo desde que Michael Faraday non conseguiu velo líquido a 50 atmosferas (atm) e –110 °C ata os experimentos de Raoul Pictet e Louis Paul Cailletet, quen en 1877 conseguiron licualo.

Os compostos de nitróxeno xa se coñecían na Idade Media; así, os alquimistas chamaban aqua fortis ao ácido nítrico e aqua rexia ( auga rexia) á mestura de ácido nítrico e ácido clorhídrico, mestura coñecida pola súa capacidade para disolver o ouro e o platino.

Other Languages
Afrikaans: Stikstof
Alemannisch: Stickstoff
አማርኛ: ናይትሮጅን
aragonés: Nitrochén
العربية: نيتروجين
অসমীয়া: নাইট্ৰ'জেন
asturianu: Nitróxenu
azərbaycanca: Azot
تۆرکجه: نیتروژن
башҡортса: Азот
žemaitėška: Azuots
беларуская: Азот
беларуская (тарашкевіца)‎: Азот
български: Азот
भोजपुरी: नाइट्रोजन
བོད་ཡིག: ཟེ་རླུང་།
brezhoneg: Nitrogen
bosanski: Dušik
català: Nitrogen
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dâng
Cebuano: Nitroheno
ᏣᎳᎩ: ᎾᎢᏠᏤᏂ
کوردی: نایترۆجین
corsu: Azotu
qırımtatarca: Azot
čeština: Dusík
Чӑвашла: Азот
Cymraeg: Nitrogen
dansk: Kvælstof
Deutsch: Stickstoff
Ελληνικά: Άζωτο
English: Nitrogen
Esperanto: Nitrogeno
español: Nitrógeno
eesti: Lämmastik
euskara: Nitrogeno
فارسی: نیتروژن
suomi: Typpi
føroyskt: Køvievni
français: Azote
Nordfriisk: Stikstoof
furlan: Azôt
Frysk: Stikstof
Gaeilge: Nítrigin
贛語:
Gàidhlig: Naitridean
ગુજરાતી: નત્રલવાયુ
Gaelg: Neetragien
客家語/Hak-kâ-ngî: Tham
Hawaiʻi: Naikokene
עברית: חנקן
हिन्दी: नाइट्रोजन
Fiji Hindi: Nitrogen
hrvatski: Dušik
hornjoserbsce: Dusyk
Kreyòl ayisyen: Azòt
magyar: Nitrogén
հայերեն: Ազոտ
Արեւմտահայերէն: Բորակածին
interlingua: Nitrogeno
Bahasa Indonesia: Nitrogen
Ilokano: Nitroheno
Ido: Nitro
íslenska: Köfnunarefni
italiano: Azoto
日本語: 窒素
Patois: Naichojen
la .lojban.: trano
Jawa: Nitrogen
ქართული: აზოტი
Kabɩyɛ: Azɔɔtɩ
Gĩkũyũ: Nitrogen
қазақша: Азот
ភាសាខ្មែរ: អាសូត
ಕನ್ನಡ: ಸಾರಜನಕ
한국어: 질소
Ripoarisch: Stickstoff
kurdî: Nîtrojen
коми: Азот
Кыргызча: Азот
Latina: Nitrogenium
Lëtzebuergesch: Stéckstoff
лезги: Азот
Limburgs: Stikstof
Ligure: Azoto
lumbaart: Azoto
lingála: Azoti
lietuvių: Azotas
latviešu: Slāpeklis
Māori: Hauota
македонски: Азот
മലയാളം: നൈട്രജൻ
монгол: Азот
मराठी: नत्रवायू
кырык мары: Азот
Bahasa Melayu: Nitrogen
Malti: Ażotu
မြန်မာဘာသာ: နိုက်ထရိုဂျင်
эрзянь: Азот
Nāhuatl: Ehēcatehuiltic
Plattdüütsch: Stickstoff
नेपाली: नाइट्रोजन
नेपाल भाषा: नाइट्रोजन
Nederlands: Stikstof (element)
norsk nynorsk: Nitrogen
norsk: Nitrogen
Novial: Nitrogene
occitan: Azòt
Livvinkarjala: Azot
Ирон: Азот
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਾਈਟਰੋਜਨ
Kapampangan: Nitrogen
Papiamentu: Nitrogeno
polski: Azot
Piemontèis: Asòt
پنجابی: نائیٹروجن
português: Azoto
Runa Simi: Qullpachaq
română: Azot
armãneashti: Azotu
русский: Азот
русиньскый: Азот
संस्कृतम्: नैट्रोजन्
sicilianu: Azzotu
Scots: Nitrogen
srpskohrvatski / српскохрватски: Dušik
Simple English: Nitrogen
slovenčina: Dusík
slovenščina: Dušik
chiShona: Nitrogen
Soomaaliga: Nitrojiin
shqip: Azoti
српски / srpski: Азот
Seeltersk: Stikstof
Basa Sunda: Nitrogén
svenska: Kväve
Kiswahili: Nitrojeni
தமிழ்: நைட்ரசன்
తెలుగు: నత్రజని
тоҷикӣ: Нитроген
Tagalog: Nitroheno
Türkçe: Azot
татарча/tatarça: Азот
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئازوت
українська: Азот
oʻzbekcha/ўзбекча: Azot
vèneto: Azoto
vepsän kel’: Azot
Tiếng Việt: Nitơ
Winaray: Nitroheno
吴语:
хальмг: Нитроҗен
ייִדיש: אזאט
Yorùbá: Nítrójìn
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Chit-sò͘
粵語: