Nauru

República de Nauru
Ripublik Naoero
Republic of Nauru
Bandeira de Nauru
Escudo de Nauru
BandeiraEscudo
NRU orthographic.svg
Lema: God's Will First
(Galego: "A vontade de Deus é o primeiro")
Himno: Nauru Bwiema
Capital
 • Poboación
Yaren1
1 100 (2003)
Cidade máis poboadaYaren
Linguas oficiaisInglés e nauruano
Forma de gobernoDemocracia
Presidente
Baron Waqa
Independencia de Australia31 de xaneiro de 1968
SuperficiePosto 239º
 • Total21 km²
 • % augaDesprezable
Costas30 km
PoboaciónPosto 191º
 • Total (2005 est.)13 048 hab.
 • Densidade213 hab./km²
PIB (nominal)
 • Totaln/d
 • per cápitan/d
 • Total (2001)60 millóns US$
 • per cápita5 000 US$
MoedaDólar australiano (AUD)
IDHn/d
XentilicioNauruano
Fuso horarioUTC +12
 • Horario de veránNon aplica
Dominio de Internet.nr
Prefixo telefónico+674
Prefixo radiofónicoC2A-C2Z
Código ISO520 / NRU / NR
Membro de: Commonwealth, ONU
1 Nauru non ten capital oficial, Yaren é a cidade máis grande e o lugar onde se atopa o Parlamento.

A República de Nauru (en nauruano: Ripublik Naoero; en inglés: Republic of Nauru), é un estado de Micronesia, situado no océano Pacífico central, que comprende unha soa illa xusto ao sur do ecuador. Limita ao norte cos Estados Federados de Micronesia, ao leste con Kiribati, ao sur coas Illas Salomón e ao oeste con Papúa Nova Guinea. A 4.000 km ao suroeste atópase Australia. É un atol de forma oval, elevado, escarpado na súa beira mariña e con areosas praias intercaladas con montículos coralinos na súa beira interior, e cunha superficie de 21 km².

Gran parte da súa prosperidade debeuse á explotación dos depósitos de fosfato que se atopan na illa e cuxo orixe é disputado: poderían ser depósitos de guano acumulados durante miles de anos ou poderían ser de orixe mariña. O fosfato utilízase como fertilizante e a maioría do producido na illa é exportado cara a Australia. Coa próxima extinción das reservas de fosfato, Nauru fai fronte a un futuro económico menos claro. Parte da riqueza obtida coa explotación deste recurso foi colocada como fideicomiso para o futuro. Tras acumular ata 2.000 millóns de dólares estadounidenses, a mala calidade dos investimentos escolleitos e a súa utilización para completar orzamentos deficitarios ano tras ano fixo minguar os aforros e en 2004 o restante foi vendido para cancelar a súa débeda externa. Actualmente en Nauru atópase un centro de detención de refuxiados, baixo o control de Australia.

Historia

Os acontecementos anteriores ao seu colonización a finais do século XIX son pouco coñecidos por falta de fontes escritas e a case ausencia de datos arqueolóxicos. Os feitos posteriores son estreitamente vinculados á historia da súa única riqueza: o fosfato.

Nauruanos e as súas casas tradicionais en Arenibek en 1896.

Probablemente poboada inicialmente por melanesianos e micronesios, sufriu unha segunda onda de migración con poboadores orixinarios do litoral chinés pasando pola Filipinas ao redor do ano 1200 adC. A illa foi descuberta para os europeos polo capitán británico John Fearn. Foi colonizada e pasou a estar baixo o poder de varios países, Alemaña en 1888, Australia en 1920, Xapón entre 1940 e 1945 e de novo Australia en 1947 tras a Segunda Guerra Mundial. Nauru logrou a súa independencia de Australia en 1968 e logrou ser aceptada como membro da Organización das Nacións Unidas en 1999 .

A partir de 1903 o xacemento de fosfato da illa foi explotado por varias compañías coloniais ou estatais. Este fosfato constituíu case a única fonte de recursos da illa durante pouco menos dun século e asegurou aos nauruanos un nivel de vida moi elevado durante varias décadas. O esgotamento das reservas engadido ás malas políticas económicas levaron a Nauru á quebra e á inestabilidade política a partir dos anos 1990. Tratando de diversificar as fontes de recursos, Nauru intentou aumentar os seus ingresos pola vía do branqueo de diñeiro, a venda de pasaportes e a venda dos seus votos nas organizacións internacionais. A chegada o 2004 dunha novo goberno e dunha nova política económica pareceu levar unha mellor transparencia ás finanzas do estado nauruano.

Casa e piraguas en 1896.
Nauru baixo o ataque de avións B-24 Liberator.

Durante a Segunda Guerra Mundial, as forzas xaponesas ocuparon a illa o 26 de agosto de 1942.Lundstrom, John B., The First Team and the Guadalcanal Campaign, Naval Institute Press, 1994, p. 175. O campo de aviación construído polo exército xaponés foi bombardeado polos aliados en marzo de 1943, impedindo o abastecemento de víveres. Os xaponeses deportaron 1.200 nauruanos para traballar nas Nauru: No medio da Segunda Guerra Mundial Pacific Magazine A illa foi liberada o 13 de setembro de 1945 cando o buque de guerra australiano arribou á illa e as forzas xaponesas rendéronse. A British Phosphate Commission realizou as xestións oportunas para poder repatriar aos nauruanos de Chuuk, que foron trasladados a Nauru polo transporte BPC "Trienza" en xaneiro de 1946.[1]

En 1947, un tratado foi aprobado polas Nacións Unidas, e Australia, Nova Zelandia e o Reino Unido fixéronse outra vez coa illa. Nauru fíxose autónomo en xaneiro de 1966, e logo dunha convención constitucional de dous anos, fíxose independente en 1968, baixo a presidencia do fundador Hammer DeRoburt. En 1967, a xente de Nauru comprou os activos da British Phosphate Commission, e en xuño de 1970, o control pasou a mans da local Corporación de Fosfato de Nauru Os ingresos xerados pola explotación de fosfato deron aos nauruanos un nivel de vida dos máis altos do Pacífico.

En 1989, o país estableceu un preito contra Australia no Tribunal Internacional de Xustiza sobre as accións de Australia durante a súa administración de Nauru, en particular, o fracaso de Australia de remediar o dano ambiental causado pola minería de fosfato. O asunto rematou cun acordo para rehabilitar as zonas mineiras.[2] A diminución de reservas de fosfato conduciu á crise económica en Nauru, e unha inestabilidade política crecente desde mediados dos anos 80. Nauru sufriu 17 cambios na administración entre 1989 e 2003.

Cronoloxía

Esta liña do tempo retrata o que pasou despois do descubrimento europeo.

Desde 1800 ata o 2000, esta liña do tempo relata os acontecementos máis importantes (en francés).
Other Languages
Acèh: Nauru
Afrikaans: Nauru
Alemannisch: Nauru
አማርኛ: ናውሩ
aragonés: Nauru
العربية: ناورو
مصرى: ناورو
asturianu: Nauru
azərbaycanca: Nauru
تۆرکجه: نائورو
башҡортса: Науру
žemaitėška: Nauru
Bikol Central: Nauru
беларуская: Науру
беларуская (тарашкевіца)‎: Науру
български: Науру
Bislama: Nauru
Bahasa Banjar: Nauru
বাংলা: নাউরু
བོད་ཡིག: ནའུ་རུ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: নাউরু
brezhoneg: Nauru
bosanski: Nauru
буряад: Науру
català: Nauru
Chavacano de Zamboanga: Nauru
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nauru
нохчийн: Науру
Cebuano: Nauru
Tsetsêhestâhese: Nauru
کوردی: نائووروو
qırımtatarca: Nauru
čeština: Nauru
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Наоуроу
Cymraeg: Nawrw
dansk: Nauru
Deutsch: Nauru
Zazaki: Nauru
dolnoserbski: Nauru
डोटेली: नाउरु
ދިވެހިބަސް: ނައުރޫ
Ελληνικά: Ναουρού
English: Nauru
Esperanto: Nauro
español: Nauru
eesti: Nauru
euskara: Nauru
estremeñu: Nauru
فارسی: نائورو
Fulfulde: Nawru
suomi: Nauru
Võro: Nauru
føroyskt: Nauru
français: Nauru
arpetan: Naouru
Nordfriisk: Nauru
Frysk: Naurû
Gaeilge: Nárú
Gagauz: Nauru
Gàidhlig: Nauru
Avañe'ẽ: Náuru
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: नौरु
Bahasa Hulontalo: Nauru
ગુજરાતી: નૌરુ
Gaelg: Naaroo
客家語/Hak-kâ-ngî: Nauru
עברית: נאורו
हिन्दी: नाउरु
Fiji Hindi: Nauru
hrvatski: Nauru
hornjoserbsce: Nauru
Kreyòl ayisyen: Naorou
magyar: Nauru
Հայերեն: Նաուրու
interlingua: Nauru
Bahasa Indonesia: Nauru
Interlingue: Nauru
Ilokano: Nauru
Ido: Nauru
íslenska: Nárú
italiano: Nauru
日本語: ナウル
Patois: Nauru
Basa Jawa: Nauru
ქართული: ნაურუ
қазақша: Науру
ಕನ್ನಡ: ನೌರು
한국어: 나우루
kurdî: Naûrû
kernowek: Nauru
Кыргызча: Науру
Latina: Nauru
Lëtzebuergesch: Nauru
лезги: Науру
Lingua Franca Nova: Nauero
Limburgs: Nauru
Ligure: Nauru
lumbaart: Nauru
lietuvių: Nauru
latviešu: Nauru
Malagasy: Naoro
Māori: Nauru
македонски: Науру
മലയാളം: നൗറു
монгол: Науру
मराठी: नौरू
кырык мары: Науру
Bahasa Melayu: Nauru
Malti: Nawru
မြန်မာဘာသာ: နအူရူးနိုင်ငံ
Dorerin Naoero: Naoero
Nāhuatl: Nauru
Plattdüütsch: Nauru
Nedersaksies: Nauro
नेपाल भाषा: नाउरु
Nederlands: Nauru
norsk nynorsk: Nauru
norsk: Nauru
Novial: Nauru
occitan: Nauru
Livvinkarjala: Nauru
ଓଡ଼ିଆ: ନାଉରୁ
Ирон: Науру
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਾਉਰੂ
Kapampangan: Nauru
Papiamentu: Nauru
पालि: नौरु
Norfuk / Pitkern: Nauruu
polski: Nauru
Piemontèis: Nauru
پنجابی: ناورو
português: Nauru
Runa Simi: Nawru
rumantsch: Nauru
română: Nauru
armãneashti: Nauru
русский: Науру
Kinyarwanda: Nawuru
संस्कृतम्: नौरु
саха тыла: Науру
sardu: Nauru
sicilianu: Nauru
Scots: Nauru
davvisámegiella: Nauru
srpskohrvatski / српскохрватски: Nauru
සිංහල: නාඌරූ
Simple English: Nauru
slovenčina: Nauru
slovenščina: Nauru
Gagana Samoa: Nauru
chiShona: Nauru
Soomaaliga: Nawru
shqip: Naurua
српски / srpski: Науру
Basa Sunda: Nauru
svenska: Nauru
Kiswahili: Nauru
ślůnski: Nauru
தமிழ்: நவூரு
тоҷикӣ: Науру
Tagalog: Nauru
Tok Pisin: Nauru
Türkçe: Nauru
татарча/tatarça: Науру
Twi: Nauru
reo tahiti: Nauru
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ناۋرۇ
українська: Науру
اردو: ناورو
oʻzbekcha/ўзбекча: Nauru
vepsän kel’: Nauru
Tiếng Việt: Nauru
Volapük: Naureän
Winaray: Nauru
Wolof: Nauru
მარგალური: ნაურუ
Yorùbá: Nàúrù
Vahcuengh: Nauru
中文: 諾魯
文言: 諾魯
Bân-lâm-gú: Nauru
粵語: 瑙魯