Matrimonio

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Os aneis, símbolo habitual do matrimonio.

O matrimonio (do latín: matrimonīum)[1] é unha antiga institución social, presente en gran cantidade de culturas, que establece un vínculo conxugal entre persoas naturais, recoñecido e consolidado por medio de prácticas comunitarias e normas legais, consuetudinarias, relixiosas ou morais, que ten por fin fundamentar a fundación dun grupo familiar aínda que tamén proporcionar un marco de protección mutua ou de protección da descendencia. A unión matrimonial establece entre os cónxuxes —e en moitos casos tamén entre as familias de orixe destes— dereitos e obrigacións que varían considerablemente segundo as normas que o regulan en cada sociedade.[2] Pode ser motivado por intereses persoais, económicos, sentimentais, de protección da familia ou como medio para obter calquera tipo de vantaxe.

As normas matrimoniais están vinculadas con aquelas que regulan as relacións sexuais (incesto, adulterio, exclusividade sexual, monogamia, poligamia), a reprodución e a filiación dos fillos, segundo as regras do sistema de parentesco vixente. O matrimonio adoita estar estreitamente relacionado coa familia e nalgúns casos constitúe o núcleo desta. As regras sobre finalización do matrimonio inclúen aquelas referidas ao divorcio.

Tradicionalmente o matrimonio concretábase sen ter en conta a vontade dos contraentes, mesmo contra a vontade destes ou pola forza, moitas veces lexitimando a posesión forzada das mulleres por parte dos homes. Nos últimos dous séculos universalizouse a esixencia do libre e pleno consentimento dos contraentes para contraer matrimonio, como un dos dereitos humanos fundamentais.[3]

Nas sociedades actuais existen dúas formas principais de matrimonio: civil ou relixioso e, dependendo da relixión ou do ordenamento xurídico, os dereitos, deberes e requisitos do matrimonio son distintos. Agora ben, non todas as sociedades establecen a distinción entre matrimonio civil e relixioso, válida só en Occidente. No primeiro caso son as leis do Estado as que establecen os dereitos, deberes e requisitos, mentres que no segundo caso son as normas ou costumes da relixión baixo a que se celebra. A coexistencia de ambas as formas e o recoñecemento da súa validez varían de acordo a cada sociedade.[4] Ata hai menos de dúas centurias só había matrimonio relixioso, ó que se consideraba mesmo un sacramento. Con respecto ao xénero dos contraentes, nos últimos anos o movemento LGBT obtivo en varios países o recoñecemento legal do matrimonio entre persoas do mesmo sexo, aínda que varias culturas rexistran antecedentes no mesmo sentido.

Etimoloxía

A orixe etimolóxica da palabra matrimonio como denominación da institución baixo ese nome non é clara. Adóitase derivar da expresión "matris munium" proveniente de dúas palabras do latín: a primeira "matris", que significa "nai" e, a segunda, "munium", "gravame ou coidado", vindo significar "coidado da nai polo marido/pai", en tanto se consideraba que a nai era a que contribuía máis á formación e crianza dos fillos. Outra posible derivación proviría de "matreum muniens", significando a idea de defensa e protección da nai, implicando a obrigación do home cara á nai dos seus fillos.[5][6]

Para unha comprensión máis ampla da expresión "matrimonio" no seu aspecto etimolóxico en moitas das linguas romances débese ter en conta o concepto do contrato de matrimonio considerado polo dereito romano, que ten o seu fundamento na idea de que a posibilidade de ser nai, que a natureza dá á muller núbil, lévaa a procrear unha familia.

Unha lectura máis neutra -pola súa fidelidade á pura etimoloxía dos dous termos que compoñen a palabra- derívase do significado orixinario do segundo termo " monium", que se atopa tamén en patri-monium e merci-monium, e que alude a "axente" ou "acción"): segundo tales fontes,[7] o concepto de matrimonio remitiría a unha acción non mellor definida por parte da muller e que parece remontarse xenericamente ao rol preeminente (activo ou de condución) da muller nas sociedades matriarcais.

En contraste con ese concepto occidental pódese mencionar o caso da lingua árabe, no que é entendido como «contrato de coito» ou «contrato de penetración», segundo a tradución da expresión عَقْد نِكاح (`aqd nikāḩ) ao galego.[Cómpre referencia] Con todo, o termo máis usado en árabe para referirse a esta institución é زَواج (zawāý), que literalmente significa «unión, emparellamento».[8]

Other Languages
Afrikaans: Huwelik
Alemannisch: Ehe
አማርኛ: ጋብቻ
aragonés: Matrimonio
العربية: زواج
ܐܪܡܝܐ: ܙܘܘܓܐ
مصرى: جواز
অসমীয়া: বিবাহ
asturianu: Matrimoniu
Aymar aru: Jaqichasiña
azərbaycanca: Nikah
تۆرکجه: ائولیلیک
башҡортса: Никах килешеүе
Boarisch: Eh
žemaitėška: Sosėvėnčiavuojėms
беларуская: Шлюб
беларуская (тарашкевіца)‎: Шлюб
български: Брак
भोजपुरी: बिआह
বাংলা: বিবাহ
བོད་ཡིག: ཆང་ས།
brezhoneg: Priedelezh
bosanski: Brak
буряад: Гэрлэлгэ
català: Matrimoni
čeština: Manželství
Cymraeg: Priodas
dansk: Ægteskab
Deutsch: Ehe
Zazaki: Zewec
Ελληνικά: Γάμος
English: Marriage
Esperanto: Geedzeco
español: Matrimonio
eesti: Abielu
euskara: Ezkontza
estremeñu: Matrimoñu
فارسی: ازدواج
Fulfulde: Dewgal
suomi: Avioliitto
føroyskt: Hjúnaband
français: Mariage
Frysk: Houlik
Gaeilge: Pósadh
贛語: 婚姻
Gàidhlig: Pòsadh
ગુજરાતી: લગ્ન
客家語/Hak-kâ-ngî: Fûn-yîn
עברית: נישואים
हिन्दी: विवाह
Fiji Hindi: Saadi
hrvatski: Brak
Kreyòl ayisyen: Maryaj
magyar: Házasság
interlingua: Maritage
Bahasa Indonesia: Perkawinan
Ilokano: Pannakiasawa
Ido: Mariajo
íslenska: Hjónaband
italiano: Matrimonio
日本語: 結婚
Patois: Marid
Basa Jawa: Kawin
ქართული: ქორწინება
Qaraqalpaqsha: Neke
Taqbaylit: Jjwaǧ
қазақша: Неке
한국어: 혼인
къарачай-малкъар: Юйдегилениу
Latina: Matrimonium
Lëtzebuergesch: Bestietnes
Limburgs: Houwelik
lumbaart: Matrimone
lingála: Libála
lietuvių: Santuoka
latviešu: Laulība
मैथिली: विवाह
Malagasy: Fanambadiana
македонски: Брак
മലയാളം: വിവാഹം
मराठी: लग्न
Bahasa Melayu: Perkahwinan
Mirandés: Casamiento
မြန်မာဘာသာ: လက်ထပ်ခြင်း
مازِرونی: Hemraver
Nedersaksies: Brulfte
नेपाली: विवाह
नेपाल भाषा: इहिपा
Nederlands: Huwelijk
norsk nynorsk: Ekteskap
norsk: Ekteskap
occitan: Maridatge
ଓଡ଼ିଆ: ବିବାହ
ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਆਹ
Piemontèis: Mariage
پنجابی: ویاہ
پښتو: واده
português: Casamento
Runa Simi: Kasarakuy
română: Căsătorie
русский: Брачный союз
русиньскый: Манжелство
саха тыла: Кэргэн буолуу
sicilianu: Matrimoniu
Scots: Mairiage
سنڌي: شادي
srpskohrvatski / српскохрватски: Brak
සිංහල: විවාහය
Simple English: Marriage
slovenčina: Manželstvo
slovenščina: Zakonska zveza
Soomaaliga: Guur
shqip: Martesa
српски / srpski: Брак
svenska: Äktenskap
Kiswahili: Ndoa
தமிழ்: திருமணம்
తెలుగు: పెళ్ళి
Tagalog: Pag-aasawa
Türkçe: Evlilik
татарча/tatarça: Никах
українська: Шлюб
اردو: شادی
oʻzbekcha/ўзбекча: Nikoh
Tiếng Việt: Hôn nhân
walon: Mariaedje
Winaray: Pag-aasawa
吴语: 婚姻
ייִדיש: אישות
中文: 婚姻
粵語: 結婚