Lingua latina

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Latín
Lingua latina
Falado en:Cidade do Vaticano.
Rexións: Orixinalmente na Península Itálica, logo na zona de influencia do Imperio Romano e toda Europa Occidental.
Total de falantes:
Familia:Indoeuropea
 Itálico
  Latín
Escrita: Alfabeto latino
Estatuto oficial
Lingua oficial de: Cidade do Vaticano
Regulado por: Opus Fundatum Latinitas
Códigos de lingua
ISO 639-1:la
ISO 639-2:lat
ISO 639-3: lat
SIL: LTN
Caligrafía nunha Biblia en Latín do ano 1407 que se atopa en Malmesbury Abbey, Wiltshire, Inglaterra. A Biblia foi escrita a man en Bélxica por Gerard Brils, para ser lida nun mosteiro.

O latín[1] é unha lingua indoeuropea morta que foi utilizada polos antigos romanos. Mantívose como lingua litúrxica da relixión católica, e aínda é oficial no Vaticano, factores polos que era aprendida polos cregos e falada nos seminarios. Por extensión, o adxectivo latino, latina emprégase para designar ás persoas que proceden de países con linguas neolatinas (que proceden do latín) ou que falan estas linguas. En termos xerais, úsase en Europa para designar ós habitantes meridionais e nos EUA e España para designar ós habitantes de procedencia iberoamericana.

Historia

Rexión do Lacio onde xurdiu o latín.

O lugar ancestral da lingua latina corresponde exactamente ao Vetus Latium, unha rexión considerabelmente moito menor do que hoxe é a Italia. Estaba limitada polo río Tíber ao norte, polo curso baixo do río Anio a nordeste, pola cadea dos Apeninos a leste, polo territorio Volsciano ao sur e polo mar Tirreno a oeste. Cando a influencia militar e política de Roma se espallou, a lingua latina tamén se difundiu tanto nas cidades como nas zonas rurais, mesmo que con características dialectais propias.

Hai unha serie de datas que marcan a expansión de Roma e con elas a súa lingua: en 241 a.C. Sicilia tórnase provincia romana; en 238 a.C. tamén a Sardeña e a Córsega; en 197 a.C. a Hispania; en 146 a.C. a África; en 167 a.C. a Iliria; en 120 a.C. a Galia Meridional; en 50 a.C. a Galia Setentrional; en 15 a.C. a Retia e por último, en 107 d.C. baixo Traxano, a Dacia.

O propio nome de Roma non só non é latino, probabelmente nin sequera sexa indoeuropeo, probabelmente derivado do xentilicio etrusco Ruma[Cómpre referencia], sendo o adxectivo latinus un derivado do topónimo Latium (que pode significar comarca plana en oposición á montañosa Sabina).

Desde o punto de vista lingüístico, o latín forma parte da familia indoeuropea, na cal representa unha área marxinal do grupo de linguas kentum.

Xuntamente co osco, umbro e falisco pertence ao ramo itálico das linguas indoeuropeas.

Historicamente, os seus períodos pódense dividir así:

Aínda despois da transformación do latín vulgar en linguas romances, o latín continúa fornecendo un repertorio de raíces para moitos campos semánticos, especialmente culturais e técnicos, para unha ampla variedade de linguas.

Moitas linguas europeas derivan directamente do latín, as linguas romances, como galego, o portugués, o castelán, o catalán, o occitano, o francés, o italiano, o romanche, o romanés etc. Outras linguas teñen unha grande influencia do latín no seu vocabulario, como o albanés (por proximidade) ou o inglés (pola intermediación do francés antigo). O latín foi durante séculos a lingua de cultura e a da igrexa católica. A súa influencia en Europa fíxose sentir nun gran número de linguas.

Latín medieval

Fálase ás veces de baixo latín para designar o latín de antes da Idade Media. Para a Idade Media en si pódese falar de latín medieval, por oposición estes dous termos ó latín clásico de Cicerón.

Moitos termos xermánicos son incluídos no vocabulario. Un certo número de termos clásicos adquiren un senso relixioso no contexto da Cristiandade (credo por exemplo) que non tiñan na época antiga.

Other Languages
Afrikaans: Latyn
Alemannisch: Lateinische Sprache
አማርኛ: ሮማይስጥ
aragonés: Latín
Ænglisc: Lǣden
العربية: لغة لاتينية
مصرى: لاتينى
asturianu: Idioma llatín
azərbaycanca: Latın dili
تۆرکجه: لاتین دیلی
башҡортса: Латин теле
Boarisch: Latein
žemaitėška: Luotīnu kalba
Bikol Central: Tataramon na Latin
беларуская: Лацінская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Лацінская мова
български: Латински език
भोजपुरी: लैटिन
bamanankan: Latin
བོད་ཡིག: ལ་ཏིན་སྐད།
brezhoneg: Latin
bosanski: Latinski jezik
буряад: Лата хэлэн
català: Llatí
Chavacano de Zamboanga: Lengua Latin
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lá-dĭng-ngṳ̄
нохчийн: Латинан мотт
Cebuano: Linatin
qırımtatarca: Latin tili
čeština: Latina
kaszëbsczi: Łacyńsczi jãzëk
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Латиньскъ ѩꙁꙑкъ
Чӑвашла: Латин чĕлхи
Cymraeg: Lladin
dansk: Latin
Deutsch: Latein
Zazaki: Latinki
dolnoserbski: Łatyńšćina
emiliàn e rumagnòl: Latèin
English: Latin
Esperanto: Latina lingvo
español: Latín
euskara: Latin
estremeñu: Luenga latina
suomi: Latina
føroyskt: Latínskt mál
français: Latin
arpetan: Latin
Nordfriisk: Latiinsk spriak
Frysk: Latyn
Gaeilge: An Laidin
Gagauz: Latin dili
贛語: 拉丁語
Gàidhlig: Laideann
Avañe'ẽ: Lasioñe'ẽ
Gaelg: Ladjyn
客家語/Hak-kâ-ngî: Lâ-tên-ngî
עברית: לטינית
हिन्दी: लातिन भाषा
Fiji Hindi: Latin
hrvatski: Latinski jezik
hornjoserbsce: Łaćonšćina
Kreyòl ayisyen: Laten
magyar: Latin nyelv
Հայերեն: Լատիներեն
interlingua: Lingua latin
Bahasa Indonesia: Bahasa Latin
Interlingue: Latin
ГӀалгӀай: Латиний мотт
íslenska: Latína
italiano: Lingua latina
日本語: ラテン語
Patois: Latn
Basa Jawa: Basa Latin
ქართული: ლათინური ენა
Qaraqalpaqsha: Latın tili
Taqbaylit: Talatint
Адыгэбзэ: Латиныбзэ
Kongo: Kilatini
қазақша: Латын тілі
kalaallisut: Latiinerisut
ភាសាខ្មែរ: ភាសាឡាតាំង
ಕನ್ನಡ: ಲ್ಯಾಟಿನ್
한국어: 라틴어
къарачай-малкъар: Латин тил
Ripoarisch: Latting
kernowek: Latin
Кыргызча: Латын тили
Ladino: Latín
Lëtzebuergesch: Latäin
лезги: Латин чIал
Lingua Franca Nova: Latina (lingua)
Limburgs: Latien
lumbaart: Latin
lingála: Latina
لۊری شومالی: زۈن لاتين
lietuvių: Lotynų kalba
latviešu: Latīņu valoda
Malagasy: Fiteny latina
олык марий: Латин йылме
македонски: Латински јазик
മലയാളം: ലാറ്റിൻ
монгол: Латин хэл
кырык мары: Латин йӹлмӹ
Bahasa Melayu: Bahasa Latin
Mirandés: Lhéngua lhatina
မြန်မာဘာသာ: လက်တင်ဘာသာစကား
مازِرونی: لاتین
Dorerin Naoero: Dorerin Latin
Nāhuatl: Latintlahtolli
Napulitano: Lengua latina
Plattdüütsch: Latiensche Spraak
Nedersaksies: Latien
नेपाली: रोमन भाषा
नेपाल भाषा: ल्याटिन भाषा
Nederlands: Latijn
norsk nynorsk: Latin
norsk: Latin
Novial: Latinum
Nouormand: Latîn
Chi-Chewa: Chilatini
occitan: Latin
Livvinkarjala: Latinan kieli
Pangasinan: Salitan Latino
Papiamentu: Latin
Picard: Latin
Pälzisch: Ladain
Norfuk / Pitkern: Leten
polski: Łacina
Piemontèis: Lenga latin-a
پنجابی: لاطینی
português: Latim
Runa Simi: Latin simi
rumantsch: Latin
română: Limba latină
armãneashti: Latinica
русиньскый: Латиньскый язык
Kinyarwanda: Ikilatini
संस्कृतम्: लातिनी
саха тыла: Латыын тыла
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
sicilianu: Lingua latina
Scots: Laitin
سنڌي: لاطيني
davvisámegiella: Láhtengiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Latinski jezik
සිංහල: ලතින්
Simple English: Latin
slovenčina: Latinčina
slovenščina: Latinščina
Soomaaliga: Af-Laatiin
српски / srpski: Латински језик
Seeltersk: Latiensk
Basa Sunda: Basa Latin
svenska: Latin
Kiswahili: Kilatini
ślůnski: Łaćina
தமிழ்: இலத்தீன்
తెలుగు: లాటిన్
Türkmençe: Latyn dili
Tagalog: Wikang Latin
Tok Pisin: Tok Latin
Türkçe: Latince
татарча/tatarça: Латин теле
тыва дыл: Латин дыл
удмурт: Латин кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: لاتىن تىلى
українська: Латинська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Lotin tili
vepsän kel’: Latinan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Latinh
West-Vlams: Latyn
Volapük: Latänapük
walon: Latén
Winaray: Linatin
吴语: 拉丁文
хальмг: Латин келн
მარგალური: ლათინური ნინა
ייִדיש: לאטיין
Yorùbá: Èdè Látìnì
Zeêuws: Latijn
中文: 拉丁语
文言: 拉丁語
Bân-lâm-gú: Latin-gí
粵語: 拉丁文
isiZulu: ILatin