Lingua galega

Galego
Pronuncia:[ɡaˈleɣo̝][1]
Falado en:Flag of Galicia.svg Galicia
Flag of Asturias (indoor).svg Terra Eo-Navia
Bandera de El Bierzo.svg O Bierzo
Bandera de Zamora.svg As Portelas
Bandera de Cáceres.svg Val de Xálima
Diáspora galega
Total de falantes:2,4 millóns (2012)
58% da poboación de Galicia (c. 1,56 millóns) son falantes como primeira lingua (2007)[2]
Posición: 158 (Ethnologue, 2013)
Familia:Indoeuropea
 Itálica
  Románica
   Italo-occidental
    Occidental
     Galoibérica
      Iberorrománica
       Galaico-portugués
        Galego
Escrita: Alfabeto latino (galego)
Estatuto oficial
Lingua oficial de: Galicia Galicia
Bandera de Vegadeo.svg A Veiga (Asturias)[3]
Regulado por: Real Academia Galega
Códigos de lingua
ISO 639-1:gl
ISO 639-2:glg
ISO 639-3: glg
SIL: GLG
Idioma gallego.png

O galego ([ɡaˈleɣo̝]) é unha lingua indoeuropea que pertence á póla de linguas románicas. É a lingua propia de Galicia,[4] onde é falada por uns 2,4 millóns de galegos.[5] Á parte de en Galicia, a lingua fálase tamén en territorios limítrofes con esta comunidade, aínda que sen estatuto de oficialidade (agás en casos puntuais, como na Veiga),[6] así como pola diáspora galega que emigrou a outras partes de España, a América Latina, os Estados Unidos, Suíza e outros países de Europa.

O galego moderno forma parte do grupo de linguas ibero-occidentais, unha familia de linguas románicas que inclúen o portugués, e que se desenvolveu dende o latín vulgar falado na provincia de Gallaecia, e evolucionou ao que os lingüistas chaman galaico-portugués, falado no Reino de Galicia. As diverxencias dialectais son observables entre as formas do norte e do sur do galaico-portugués en textos do século XIII, mais as dúas variedades eran semellantes abondo para manter un alto grao de unidade até mediados do século XIV, coa literatura galego-portuguesa medieval. A diverxencia continuou até o presente, producindo as modernas linguas galega e portuguesa.[7]

O léxico do galego é predominantemente de orixe latina, malia que tamén contén un certo número de palabras de orixe celta e xermánica, entre outros substratos e adstratos. Tamén incorporou certo número de palabras do árabe de Al-Andalus, principalmente a través do castelán.

A Real Academia Galega é consonte a Lei de Normalización Lingüística vixente, a entidade competente para a fixación das normas da lingua galega, non obstante as actuais normas elaboráronse na súa orixe conxuntamente co Instituto da Lingua Galega, teñen tamén un papel destacado o Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades e o Consello da Cultura Galega.[8]

Extensión

Mapa cronolóxico que amosa a evolución territorial das linguas do suroeste de Europa entre as que aparece o galego.

O galego fálase en Galicia, onde é a lingua oficial xunto co castelán[9]. Tamén se fala e se permite o seu ensino regrado no occidente da comarca do Bierzo (provincia de León) e nunha zona da provincia de Zamora, chamada As Portelas, que comprende os concellos de Porto, Pías, Lubián e Hermisende, sendo parcialmente galegofalante Pedralba de la Pradería, onde é falado na pedanía de Calabor.

Tamén é falado en 19 concellos limítrofes do Principado de Asturias, pertencentes á Terra Eo-Navia onde se chama eonaviego ou galego-asturiano (no sentido de galego falado no territorio de Asturias), aínda que este é un punto sobre o que hai gran controversia en Asturias. Por unha banda atópase a romanística internacional e a filoloxía galega, cuxos estudos afirman que a lingua natural desta comarca asturiana pertence formalmente ao conxunto lingüístico galaico-portugués como parte da lingua galega; no punto contrario sitúanse o goberno do Principado e a Academia de la Llingua Asturiana, que consideran as falas situadas entre o Navia e o Eo como unha transición entre o tronco galaico-portugués e o asturleonés.

En tres concellos estremeños, na fronteira con Portugal, do Val de Xálima (San Martín de Trebello, As Ellas e Valverde do Fresno), na provincia de Cáceres, fálase a fala de Estremadura, modalidade galaico-portuguesa sobre a que aínda non hai unanimidade acerca de se pode considerarse unha variedade de galego, procedente dos galegos participantes na Reconquista que se asentaron nesa zona, ou unha lingua diferenciada dentro do subgrupo Galego-portugués.

Unha enquisa lingüística realizada en 2003 en Cataluña polo seu goberno autónomo revelaba falantes de galego no territorio catalán. A extrapolación poboacional situaba en 61.400 os habitantes da comunidade autónoma que consideraban o galego como primeira lingua, 21.000 os que a consideraban lingua propia e 11.300 os que a consideraban lingua habitual.[10]

Distintas comunidades galegas da diáspora en Hispanoamérica (especialmente en Buenos AiresArxentina—, CaracasVenezuela—, MontevideoUruguai—, A HabanaCuba—, Cidade de MéxicoMéxico—) e en Europa conservan o uso oral do idioma con bastante precariedade[Cómpre referencia], sendo aproximadamente 500.000 os falantes do galego desas comunidades. No seo das comunidades emigrantes ao Brasil tamén se mantén o galego con xiros e adaptacións do portugués brasileiro[Cómpre referencia].

Other Languages
Afrikaans: Galicies
አማርኛ: ጋሊስኛ
aragonés: Idioma gallego
مصرى: جاليجو
asturianu: Idioma gallegu
azərbaycanca: Qalisiya dili
تۆرکجه: قالیسی دیلی
Boarisch: Galicisch
žemaitėška: Galisu kalba
беларуская: Галісійская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Галісійская мова
български: Галисийски език
brezhoneg: Galizeg
català: Gallec
Cebuano: Ginalyego
čeština: Galicijština
Cymraeg: Galisieg
Zazaki: Galisyaki
Esperanto: Galega lingvo
español: Idioma gallego
euskara: Galiziera
estremeñu: Luenga gallega
français: Galicien
arpetan: Galicien
Nordfriisk: Galicisk spriak
Gaeilge: An Ghailísis
Avañe'ẽ: Gallégo ñe'ẽ
Gaelg: Galeeshish
客家語/Hak-kâ-ngî: Galicia-ngî
עברית: גליסית
Fiji Hindi: Galician bhasa
hrvatski: Galješki jezik
հայերեն: Գալիսերեն
interlingua: Lingua gallecian
Bahasa Indonesia: Bahasa Galisia
íslenska: Galisíska
italiano: Lingua gallega
日本語: ガリシア語
한국어: 갈리시아어
kernowek: Galijek
Lingua Franca Nova: Galego (lingua)
Limburgs: Galicisch
lietuvių: Galisų kalba
Māori: Reo Galicia
македонски: Галициски јазик
кырык мары: Галиси йӹлмӹ
Bahasa Melayu: Bahasa Galicia
Mirandés: Lhéngua galhega
مازِرونی: گالیسیایی
Nederlands: Galicisch
norsk nynorsk: Galisisk
norsk: Galisisk
occitan: Galician
Kapampangan: Amanung Galyegu
Piemontèis: Lenga galissian-a
پنجابی: گلیکیائی
português: Língua galega
Runa Simi: Galligu simi
Kinyarwanda: Ikigalisiya
davvisámegiella: Galegogiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Galicijski jezik
Simple English: Galician language
slovenčina: Galícijčina
slovenščina: Galicijščina
српски / srpski: Галицијски језик
svenska: Galiciska
Kiswahili: Kigalicia
tetun: Lia-galegu
Türkçe: Galiçyaca
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: گالىسىيەچە
українська: Галісійська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Galisiyaliklar tili
Tiếng Việt: Tiếng Galicia
მარგალური: გალისიური ნინა
Bân-lâm-gú: Galicia-gí