Lingua francesa

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Francés
Français
Pronuncia:[fʁɑ̃sɛ]
Falado en:Alxeria, Bélxica, Benín, Burkina Faso, Burundi, Camerún, Canadá, Chad, Comores, Costa do Marfil, Francia, Gabón, Guinea, Guinea Ecuatorial, Haití, Líbano, Luxemburgo, Madagascar, Malí, Mauricio, Mauritania, Mónaco, Níxer, República Centroafricana, República Democrática do Congo, República do Congo, Ruanda, Seychelles, Senegal, Suíza, Togo, Vanuatu e Djibuti
Rexións: Europa Occidental, América, África, rexión do Océano Pacífico
Total de falantes:77 millóns (primeira lingua) 128 millóns (primeira ou segunda lingua)[1]
Posición: 18
Familia:Indoeuropeo
 Itálico
  Románico
   Italo-Occidental
    Galo-Ibérico
     Galo-Románico
      Galo-Rético
       Oïl
        Francés
Estatuto oficial
Lingua oficial de: 31 países
Regulado por: Académie française
Códigos de lingua
ISO 639-1:fr
ISO 639-2:fre (B), fra(T)
SIL: FRA
New-Map-Francophone World.PNG

Mapa da Francofonía
Azul escuro: lingua oficial e nativa; azul: lingua oficial; azul claro: lingua da cultura; verde: minoritaria

O francés[2] (français) é a terceira das linguas románicas en número de falantes, despois do castelán e do portugués. En 1999, o francés era a 11a lingua máis falada no mundo, con uns 77 millóns de falantes como lingua materna (chamados francófonos) e uns 128 millóns no total, incluíndo os que a usan como segunda lingua.[3][4]

É unha lingua administrativa ou oficial en moitas comunidades e organizacións (como a Unión Europea, ONU, Unión Postal Universal, Unión Africana etc). Antes da Segunda Guerra Mundial o francés era considerado a lingua internacional por excelencia, particularmente na diplomacia, e unha lingua franca no comercio, navegación e transporte.

Escrita e ortografía

O francés escríbese co alfabeto latino. Ten cinco diacríticos (acento agudo, acento circunflexo, acento grave, cedilla e diérese), así como unha ligadura (œ).

A escritura ten pouco que ver coa pronuncia real. Unha característica do francés é o uso de dúas ou tres letras para indicar un fonema, aínda que moitas veces estes fonemas franceses reúnen o carácter de dous fonemas predominando un deles, por exemplo o dígrafo ou no francés parisiense soa practicamente como unha [ou] galega aínda que mantén case átono algo do fonema [ou]. En xeral, a forma escrita é máis conservadora que a forma falada. A pronuncia típica do francés normativo fai recaer case sempre o acento prosódico na última sílaba (agudismo). A pouca correspondencia entre o francés escrito e o falado é un fenómeno bastante frecuente que se debe aos fortes cambios fonéticos que se presentaron desde o período do francés antigo, e que non se corresponderon con cambios na escritura. Con todo, ocorreron algúns cambios conscientes na escritura para restaurar a ortografía latina:

  • Francés antigo doit > francés doigt «dedo» (Latín digitum)
  • Francés antigo pie > francés pied (Latín pedem), galego «pé»

Ás veces os impresores impuxeron a súa propia grafía para evitar ambigüidade:

  • Antes da imprenta: uit (oito)
  • A partir da imprenta: huit, que evitaba a confusión con "vit".

É case imposible predicir a escritura baseándose unicamente na pronuncia. As consoantes finais, en particular p, s, x, z, t e d, adoitan ser mudas; e n e m son perceptibles ata ao final de palabra porque nasalizan á vogal que acompañan. En cambio, c, r, f, e l adoitan pronunciarse ata en posición final. Por exemplo, as seguintes palabras terminan en consoante, pero na súa pronuncia acaban nun son vocálico: nez, doigt, pied, aller, les, lit, beaux.[5][6]

Os diacríticos teñen un significado fonético, semántico e etimolóxico.

Acento grave (à, è, ù): Sobre o 'a', o 'e' ou o 'u', unicamente distingue os homófonos entre si: à («a», «cara a») contra a («ten»), ou («ou») contra («onde»). Sobre un e, indica o son /ε/. Acento agudo (é): Sobre o 'e', indica o son /e/. Ademais, adoita indicar a omisión histórica dunha consoante que seguía ó e (normalmente un s): écouter < escouter. Acento circunflexo (â, ê, î, ô, û): Sobre o 'e', indica o son /ε/. Tamén pode indicar a omisión histórica dunha letra adxacente (normalmente un s): château < chasteau/castel, fête < feste, sûr < seur, dîner < disner. Por extensión, tamén pode marcar a diferenza entre homófonos: du («de o») contra («debido», participio pasado de devoir, «deber»). Diérese ou trema (ë, ï): Indica que unha vogal que normalmente formaría ditongo non o forma: naïve, Noël(«Nadal»). A diérese no y (ÿ) só se presenta nalgúns nomes propios (como l'Haÿ-lles-Roses) e en francés antigo. Cedilla (ç): Indica que o c pronúnciase /s/ onde, de non levala, pronunciaríase /k/. O idioma valón introduciu o å para o son o longo e aberto, o longo e pechado ou a longo, segundo as variedades locais.

A ligadura œ non é máis que unha contracción de oe, e non ten ningún significado especial.

Intentouse reformar a ortografía francesa, pero estes intentos de reforma non tiveron éxito.[7][8]

Other Languages
адыгабзэ: Францыбзэ
Afrikaans: Frans
አማርኛ: ፈረንሳይኛ
aragonés: Idioma francés
Ænglisc: Frencisc sprǣc
العربية: لغة فرنسية
asturianu: Idioma francés
Aymar aru: Phransiya aru
azərbaycanca: Fransız dili
تۆرکجه: فرانسه دیلی
башҡортса: Француз теле
Boarisch: Franzesisch
žemaitėška: Prancūzu kalba
Bikol Central: Tataramon na Pranses
беларуская: Французская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Француская мова
български: Френски език
Bahasa Banjar: Bahasa Parancis
bamanankan: Faransekan
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: পর্তুগীজ ঠার
brezhoneg: Galleg
bosanski: Francuski jezik
català: Francès
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Huák-ngṳ̄
Cebuano: Prinanses
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᐱᔥᑎᑯᔮᐤ ᐊᔨᒧᐎᓐ
qırımtatarca: Frenk tili
čeština: Francouzština
kaszëbsczi: Francësczi jãzëk
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Франкїискъ ѩꙁꙑкъ
Чӑвашла: Франс чĕлхи
Cymraeg: Ffrangeg
Zazaki: Fransızki
dolnoserbski: Francojska rěc
ދިވެހިބަސް: ފަރަންސޭސި
eʋegbe: Fransegbe
Ελληνικά: Γαλλική γλώσσα
emiliàn e rumagnòl: Francés
Esperanto: Franca lingvo
español: Idioma francés
euskara: Frantses
estremeñu: Luenga francesa
Fulfulde: Faransinkoore
føroyskt: Franskt mál
français: Français
Nordfriisk: Fransöösk spriak
Frysk: Frânsk
Gaeilge: An Fhraincis
贛語: 法語
Gàidhlig: Fraingis
Avañe'ẽ: Hyãsiañe'ẽ
Gaelg: Frangish
Hausa: Faransanci
客家語/Hak-kâ-ngî: Fap-ngî
עברית: צרפתית
Fiji Hindi: French bhasa
hrvatski: Francuski jezik
hornjoserbsce: Francošćina
Kreyòl ayisyen: Lang franse
հայերեն: Ֆրանսերեն
interlingua: Lingua francese
Bahasa Indonesia: Bahasa Perancis
ГӀалгӀай: Ференгий мотт
íslenska: Franska
italiano: Lingua francese
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐅᐃᒍᐃᕐᒥᐅᖅ
日本語: フランス語
Patois: French
la .lojban.: fasybau
Basa Jawa: Basa Prancis
ქართული: ფრანგული ენა
Qaraqalpaqsha: Frantsuz tili
Taqbaylit: Tafrensist
Адыгэбзэ: Фрэнджыбзэ
Kongo: Kifalanse
қазақша: Француз тілі
kalaallisut: Franskisut
ភាសាខ្មែរ: ភាសាបារាំង
한국어: 프랑스어
Перем Коми: Франсуз кыв
къарачай-малкъар: Француз тил
kernowek: Frenkek
Кыргызча: Француз тили
Lëtzebuergesch: Franséisch
Lingua Franca Nova: Franses (lingua)
Limburgs: Frans
lumbaart: Lengua francesa
lingála: Falansé
لۊری شومالی: زۊن فرانساٛیی
lietuvių: Prancūzų kalba
latviešu: Franču valoda
Malagasy: Fiteny frantsay
олык марий: Француз йылме
Māori: Reo Wīwī
македонски: Француски јазик
монгол: Франц хэл
Bahasa Melayu: Bahasa Perancis
မြန်မာဘာသာ: ပြင်သစ်ဘာသာစကား
مازِرونی: فرانسوی زوون
Dorerin Naoero: Dorerin Prant
Napulitano: Lengua franzese
Plattdüütsch: Franzöösche Spraak
Nedersaksies: Fransk
नेपाल भाषा: फ्रेञ्च भाषा
Nederlands: Frans
norsk nynorsk: Fransk
norsk: Fransk
Novial: Fransum
Nouormand: Fraunceis
Sesotho sa Leboa: Sefora
Diné bizaad: Dáághahii bizaad
occitan: Francés
Livvinkarjala: Frantsien kieli
Pangasinan: Salitan Français
Kapampangan: Amanung Pranses
Papiamentu: Frances
Picard: Frinsé
Norfuk / Pitkern: French
Piemontèis: Lenga fransèisa
português: Língua francesa
Runa Simi: Ransis simi
rumantsch: Lingua franzosa
română: Limba franceză
tarandíne: Lènga frangese
русиньскый: Французькый язык
Kinyarwanda: Igifaransa
संस्कृतम्: फ्रेञ्चभाषा
саха тыла: Француз тыла
sicilianu: Lingua francisa
davvisámegiella: Fránskkagiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Francuski jezik
Simple English: French language
slovenčina: Francúzština
slovenščina: Francoščina
Gagana Samoa: Fa'afarani
Soomaaliga: Af-Faransiis
српски / srpski: Француски језик
SiSwati: SíFulentji
Sesotho: Sefora
Basa Sunda: Basa Perancis
svenska: Franska
Kiswahili: Kifaransa
ślůnski: Francusko godka
Türkmençe: Fransuz dili
Setswana: Sefora
Tok Pisin: Tok Frens
Türkçe: Fransızca
татарча/tatarça: Француз теле
reo tahiti: Reo farāni
удмурт: Француз кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ڧرانسۇز تىلى
українська: Французька мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Fransuz tili
vepsän kel’: Francijan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Pháp
West-Vlams: Frans
Volapük: Fransänapük
Winaray: Frinanses
Wolof: Wu-faraas
吴语: 法文
მარგალური: ფრანგული ნინა
ייִדיש: פראנצויזיש
Yorùbá: Èdè Faransé
Vahcuengh: Vah Fazgoz
Zeêuws: Frans
中文: 法语
文言: 法蘭西語
Bân-lâm-gú: Hoat-gí
粵語: 法文
isiZulu: IsiFulentshi