Lingua alemá

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Alemán
Deutsch
Pronuncia:[dɔʏ̯tʃ]
Outros nomes:en alemán denomínase tamén Hochdeutsch, Schriftdeutsch e Standarddeutsch
Falado en:Austria, Alemaña, Bélxica, Liechtenstein, Luxemburgo,Voivodato de Opole (Polonia), Sopron (Hungría), Suíza, Trentino-Tirol do Sur (Italia)...
Rexións: Europa central e occidental
Total de falantes:90 millóns (2010)[1] to 95 millóns (2014)[2]
Segunda lingua: 10–15 millóns (2014)[2][3]
Posición: 11
Familia:Indoeuropea
 Xermánico
  Xermano occidental
   Alemán
Escrita: Alfabeto latino
Estatuto oficial
Lingua oficial de:
Regulado por: Non ten regulación oficial
(ortografía do alemán regulada polo Consello para a Ortografía Alemá)[4]
Códigos de lingua
ISO 639-1:de
ISO 639-2:ger (B)deu (T)
ISO 639-3: deu
SIL: GER
     (Co-)oficial e lingua maioritaria      Co-oficial, pero non lingua maioritaria      Lingua de minoría cultural estatutaria      Lingua de minoría non estatutaria

O alemán[5] (Deutsch, en alemán) é unha lingua indoeuropea pertencente ao grupo das linguas xermánicas occidentais. É tamén a lingua que máis falantes nativos ten na Unión Europea. É a lingua máis falada e a lingua (co-) oficial de Alemaña, Austria, Suíza, Tirol do Sur (Italia), a comunidade xermánica de Bélxica e Liechtenstein. É tamén unha das tres linguas oficiais de Luxemburgo. As linguas máis semellantes ó alemán son outros membros da póla de linguas xermánicas occidentais: o afrikaans, o neerlandés, o inglés, o frisón, o baixo alemán, o luxemburgués e o yiddish. O alemán é a segunda lingua xermánica máis falada, despois do inglés.

Unha das meirandes linguas do mundo, o alemán é a primeira lingua de arredor de 95 millóns de persoas en todo o mundo e a lingua nativa máis falada da Unión Europea.[2][6] O alemán tamén é a cuarta lingua máis estendida (excluíndo o inglés) nos Estados Unidos de América[7] (despois do castelán, o francés e a lingua de sinais americana) e a terceira da Unión Europea (despois do inglés e o francés; como segunda lingua),[8] a segunda lingua máis común no eido científico[9] así como a cuarta máis empregada nas páxinas web (despois do inglés, do ruso e do xaponés).[10] Os países de fala alemá están clasificados no quinto posto en termos de publicacións anuais de libros, cunha décima parte de tódolos libros (incluíndo libros electrónicos) do mundo sendo publicados en lingua alemá.[11]

A maioría do vocabulario do alemán deriva da antiga póla xermánica da familia lingüística indoeuropea. Unha parte das palabras alemás derivan do latín e do grego, e só unhas poucas proveñen do francés e do inglés. Conta con diferentes variantes estandarizadas (de Alemaña, de Austria e Suíza), e é unha lingua pluricéntrica. Ó igual que o inglés, o alemán salienta polo seu amplo espectro dialectal, con moitas variantes existentes en Europa e tamén noutras partes do mundo.[2] Por mor a limitada intelixibilidade entre certas variedades e o alemán estándar, así como pola falta dunha diferenza científica e sen disputa entre "dialecto" e "lingua",[2] algunhas variedades ou grupos dialectais do alemán (véxase baixo alemán ou plautdietsch[12]) son coñecidas alternativamente como "linguas" e "dialectos".[13]

Clasificación

O alemán estándar moderno é unha lingua xermánica occidental que descende da póla xermánica de linguas indoeuropeas. As linguas xermánicas están tradicionalmente subdivididas en tres pólas: nórdica, oriental e occidental. A primeira destas pólas sobrevive nas modernas linguas dinamarquesa, sueca, norueguesa, feroesa e islandesa, todas elas descedentes do nórdico antigo. As linguas xermánicas orientais non existen no presente, e o único membro desta póla con textos escritos sobreviventes é o gótico. Porén, as linguas xermánicas occidentais, téñense dividido dialectalmente no que hoxe son os modernos inglés, alemán, neerlandés, yiddish, afrikaans e outros.[14]

As linguas xermánicas en Europa.

Dentro do continuo dialectal das linguas xermánicas occidentais, as liñas de Benrath e Uerdingen (que discorren a través de Düsseldorf- Benrath e Krefeld- Uerdingen, respectivamente) serven para diferenciar os dialectos xermánicos que foron afectados pola segunda mutación consonántica (sur de Benrath) daquelas que non o foron (norte de Uerdingen). Os diferentes dialectos falados ó sur desas liñas son agrupados como dialectos altoxermánicos (nos. 29-34 on the map), mentres que as que se atopan no norte comprenden o baixo alemán/baixo saxón (nos. 19-24) e baixo fráncico (no. 25). Como membros da familia xermánica occidental, o alto alemán, o baixo alemán e o baixo fráncico poden ser distinguidos historicamente como hermiones, ingvaeónicos e istvaeones, respectivamente. Esta clasificación sinala a súa ascendencia histórica como dialectos falados polos hermiones (tamén coñecido como grupo do Elba), ingvaeones (ou grupo do mar do Norte), e istvaeones (ou grupo Weser-Rin).[14]

O alemán estándar está baseado nos dialetos turinxio-alto saxón (no. 30 no mapa), que son os dialectos do alemán central (nos. 29-31), pertencentes ó grupo dialectal dos hermiones. Por iso, o alemán está máis estreitamente relacionado coas outras linguas baseados nos dialectos do alto alemán, como o luxemburgués (baseado nos dialectos fráncicos centrais – no. 29), e o yiddish. Tamén están estreitamente relacionados co alemán estándar os dialectos alto alemáns no sur dos países xermanófonos, como o alemán de Suíza (dialectos alemánicos – no. 34), e os diversos dialectos falados na rexión francesa de Gran Leste, como o alsaciano (principalmente alemánico, pero tamén central- e alto fráncico (no. 32)) e o fráncico lorenés (fráncico central – no. 29).

Ademais destes dialectos alto alemáns, o alemán estándar está relacionado (menos estreitamente) con linguas baseadas nos dialectos baixo fráncicos (como o neerlandés e o afrikaans) ou baixo alemáns/baixo saxóns (falados no norte de Alemaña e o sur de Dinamarca), ningún dos cales foi sometido ó cambio consonántico alto alemán. Como xa foi sinalado, o primeiro destes tipos dialectais é istvaeónico e o segundo ingvaeónico, e os dialectos alto alemáns son todos hermiones; as diferenzas entre estas linguas e o alemán estándar son neste caso considerables. Tamén están relacionadas co alemán as linguas frisoas, como o frisón setentrional (falado en Schleswig-Holstein no. 28), o frisón de Saterland (falado en Baixa Saxoniano. 27) e o frisón occidental (falada nos Países Baixosno. 26)— así como o inglés e o escocés. Estas linguas anglofrisoas son todos membros da familia ingvaeónica de linguas xermánicas occidentais que non forman parte do cambio consonántico alto alemán.

Other Languages
адыгабзэ: Германыбзэ
Afrikaans: Duits
Alemannisch: Deutsche Sprache
አማርኛ: ጀርመንኛ
aragonés: Idioma alemán
Ænglisc: Þēodsc sprǣc
العربية: لغة ألمانية
asturianu: Idioma alemán
Aymar aru: Aliman aru
azərbaycanca: Alman dili
تۆرکجه: آلمان دیلی
башҡортса: Немец теле
Boarisch: Deitsche Sproch
žemaitėška: Vuokītiu kalba
Bikol Central: Tataramon na Aleman
беларуская: Нямецкая мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Нямецкая мова
български: Немски език
भोजपुरी: जर्मन भाषा
བོད་ཡིག: འཇར་མན་སྐད།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: জার্মান ঠার
brezhoneg: Alamaneg
bosanski: Njemački jezik
català: Alemany
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dáik-ngṳ̄
нохчийн: Немцойн мотт
Cebuano: Inaleman
qırımtatarca: Alman tili
čeština: Němčina
kaszëbsczi: Miemiecczi jãzëk
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Нѣмьчьскъ ѩꙁꙑкъ
Чӑвашла: Нимĕç чĕлхи
Cymraeg: Almaeneg
Zazaki: Almanki
dolnoserbski: Nimšćina
ދިވެހިބަސް: އަލްމާނީ
emiliàn e rumagnòl: Tedèsch
Esperanto: Germana lingvo
español: Idioma alemán
eesti: Saksa keel
euskara: Aleman
estremeñu: Luenga alemana
Fulfulde: Almankoore
føroyskt: Týskt mál
français: Allemand
arpetan: Alemand
Nordfriisk: Tjüsch
Frysk: Dútsk
贛語: 德語
Gàidhlig: Gearmailtis
Avañe'ẽ: Alemañañe'ẽ
ગુજરાતી: જર્મન ભાષા
Gaelg: Germaanish
客家語/Hak-kâ-ngî: Tet-ngî
עברית: גרמנית
हिन्दी: जर्मन भाषा
Fiji Hindi: German bhasa
hrvatski: Njemački jezik
hornjoserbsce: Němčina
Kreyòl ayisyen: Lang alman
magyar: Német nyelv
հայերեն: Գերմաներեն
interlingua: Lingua german
Bahasa Indonesia: Bahasa Jerman
Interlingue: German
ГӀалгӀай: Немций мотт
íslenska: Þýska
italiano: Lingua tedesca
日本語: ドイツ語
Patois: Joerman
la .lojban.: dotybau
Basa Jawa: Basa Jerman
Qaraqalpaqsha: Nemis tili
Адыгэбзэ: Джэрмэныбзэ
Kabɩyɛ: Caama kʊnʊŋ
Kongo: Kidoitce
қазақша: Неміс тілі
kalaallisut: Tyskisut
ភាសាខ្មែរ: ភាសាអាល្លឺម៉ង់
한국어: 독일어
Перем Коми: Немеч кыв
къарачай-малкъар: Немец тил
Ripoarisch: Dütsche Sprooch
kernowek: Almaynek
Кыргызча: Немис тили
Lëtzebuergesch: Däitsch
лезги: Немец чIал
Lingua Franca Nova: Deutx (lingua)
Limburgs: Duits
lumbaart: Lengua Tudesca
lingála: Lialémani
لۊری شومالی: زون آلمانی
lietuvių: Vokiečių kalba
latviešu: Vācu valoda
मैथिली: जर्मन भाषा
Basa Banyumasan: Basa Jerman
Malagasy: Fiteny alemana
олык марий: Немыч йылме
Māori: Reo Tiamana
Baso Minangkabau: Bahaso Jerman
македонски: Германски јазик
മലയാളം: ജർമ്മൻ ഭാഷ
монгол: Герман хэл
Bahasa Melayu: Bahasa Jerman
Mirandés: Lhéngua almana
မြန်မာဘာသာ: ဂျာမန်ဘာသာ
مازِرونی: آلمانی زبون
Dorerin Naoero: Dorerin Djermani
Napulitano: Lengua germanese
Plattdüütsch: Düütsche Spraak
Nedersaksies: Duuts
नेपाली: जर्मन भाषा
नेपाल भाषा: जर्मन भाषा
Nederlands: Duits
norsk nynorsk: Tysk
norsk: Tysk
Novial: Germanum
Nouormand: Allemaund
Sesotho sa Leboa: Sejeremane
occitan: Alemand
Livvinkarjala: Germuanien kieli
ਪੰਜਾਬੀ: ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ
Pangasinan: Salitan Alemano
Papiamentu: Alemán
Picard: Alemant
Pälzisch: Deutsche Sprache
Norfuk / Pitkern: Jirman
Piemontèis: Lenga tedësca
پنجابی: جرمن
português: Língua alemã
Runa Simi: Aliman simi
rumantsch: Lingua tudestga
română: Limba germană
armãneashti: Limba ghermãnescã
tarandíne: Lènga tedesche
русиньскый: Нїмецькый язык
Kinyarwanda: Ikidage
संस्कृतम्: जर्मन् भाषा
саха тыла: Ниэмэс тыла
sicilianu: Lingua tidesca
davvisámegiella: Duiskkagiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Nemački jezik
Simple English: German language
slovenčina: Nemčina
slovenščina: Nemščina
Gagana Samoa: Fa'asiamani
Soomaaliga: Af-Jarmal
српски / srpski: Немачки језик
SiSwati: SíJalimáne
Sesotho: Sejeremane
Seeltersk: Düütsk
Basa Sunda: Basa Jérman
svenska: Tyska
Kiswahili: Kijerumani
ślůnski: Mjymjecko godka
తెలుగు: జర్మన్ భాష
Türkmençe: Nemes dili
Tagalog: Wikang Aleman
Setswana: Sejeremane
Tok Pisin: Tok Jeman
Türkçe: Almanca
татарча/tatarça: Alman tele
reo tahiti: Reo Heremani
удмурт: Немец кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: نېمىس تىلى
українська: Німецька мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Nemis tili
vepsän kel’: Saksan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Đức
West-Vlams: Duuts
Volapük: Deutänapük
Winaray: Inaleman
吴语: 德语
хальмг: Немшин келн
isiXhosa: IsiJamani
მარგალური: გერმანული ნინა
ייִדיש: דייטש
Vahcuengh: Vah Dwzgoz
Zeêuws: Duuts
中文: 德语
文言: 德語
Bân-lâm-gú: Tek-gí
粵語: 德文
isiZulu: IsiJalimani