Historia

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
A Verdade, o Tempo e a Historia, de Francisco de Goya (cara a 1800). Alegoría de debatida interpretación, é tamén coñecido con outros nomes. O alado e ancián tempo traería da man á verdade para que a historia a deixase rexistrada mediante a escritura.
Na mitoloxía grega, Clío era a musa ou deusa protectora da Historia, ademais da poesía épica. Aquí aparece observando antes de anotar no seu libro, desde un carro alado cuxa roda é a esfera dun reloxo.
Busto de Heródoto, o chamado Pai da Historia.

Historia (provén da lingua latina, dende o grego historia, -as 'investigación', derivado de histor 'sabio', 'coñecedor'[1]) é a ciencia que ten como obxecto de estudo o pasado da humanidade e como método o propio das ciencias sociais[2] . Tamén se denomina historia ao período histórico que transcorre desde a aparición da escritura ata a actualidade.

Máis aló das acepcións propias da ciencia histórica, historia na linguaxe usual é a narración de calquera suceso, ata de sucesos imaxinarios e de mentiras[3] sexa o seu propósito o engano, o pracer estético ou calquera outro (ficción histórica). Pola contra, o propósito da ciencia histórica é a fixación fiel dos feitos e interpretalos aténdose a criterios de obxectividade; aínda que a posibilidade de cumprimento de tales propósitos e o grao en que sexa posible son en si mesmos obxectos de debate.

En medicina utilízase o concepto de historia clínica para o rexistro de datos sanitarios significativos dun paciente, que se remontan ata o seu nacemento ou ata a súa herdanza xenética.

Á súa vez, chamamos historia ao pasado mesmo, e, ata, pode falarse dunha historia natural na que a humanidade non estaba presente (termo clásico xa en desuso, que se utilizaba para referirse non só á xeoloxía e a paleontoloxía senón tamén a moitas outras ciencias naturais -as fronteiras entre o campo ao que se refire este termo e o da prehistoria e a arqueoloxía son imprecisas, a través da paleoantropoloxía-, e que se pretende actualizar como "gran historia" ou "historia profunda").[4]

Ese uso do termo historia faino equivalente a cambio no tempo.[5] Nese sentido contraponse ao concepto de filosofía, equivalente a esencia ou permanencia (o que permite falar dunha filosofía natural en textos clásicos e na actualidade, sobre todo en medios académicos anglosaxóns, como equivalente á física). Para calquera campo do coñecemento, pódese ter unha perspectiva histórica -o cambio- ou ben filosófica -a súa esencia-. De feito, pode facerse iso para a historia mesma (véxase tempo histórico) e para o tempo mesmo (véxase A Brief History of Time (Unha breve historia do tempo) de Stephen Hawking, libro de divulgación sobre cosmoloxía).

Historia como ciencia

Véxase tamén: Historiografía e Método histórico.

Dentro da popular división entre ciencias e letras ou humanidades, téndese a clasificar á historia entre as disciplinas humanísticas xunto con outras ciencias sociais (tamén denominadas ciencias humanas); ou ata se a chega a considerar como unha ponte entre ambos os dous campos, ao incorporar a metodoloxía destas a aquelas.[6] A ambigüidade desa división do coñecemento humano, e o cuestionamento da súa conveniencia, levou ao chamado debate d as dúas culturas.

Non todos os historiadores aceptan a identificación da historia cunha ciencia social, ao consideralo unha redución nos seus métodos e obxectivos, comparables cos da arte se se basean na imaxinación (postura adoptada en maior ou menor medida por Hugh Trevor-Roper, John Lukacs, Donald Creighton, Gertrude Himmelfarb ou Gerhard Ritter). Os partidarios da súa condición científica son a maior parte dos historiadores da segunda metade do século XX e do século XXI (incluíndo, de entre os moitos que expresaron as súas preocupacións metodolóxicas, a Fernand Braudel, E. H. Carr, Fritz Fischer, Emmanuel Le Roy Ladurie, Hans-Ulrich Wehler, Bruce Trigger, Marc Bloch, Karl Dietrich Bracher, Peter Gay, Robert Fogel, Lucien Febvre, Lawrence Stone, E. P. Thompson, Eric Hobsbawm, Carlo Maria Cipolla, Jaume Vicens Vives, Manuel Tuñón de Lara ou Julio Caro Baroja). Boa parte deles, desde unha perspectiva multidisciplinar (Braudel combinaba historia con xeografía, Bracher con ciencia política, Fogel con economía, Gay con psicoloxía, Trigger con arqueoloxía), mentres os demais citados facíano á súa vez coas anteriores e con outras, como a socioloxía e a antropoloxía. Isto non quere dicir que entre eles alcancen unha posición común sobre as consecuencias metodolóxicas da aspiración da historia ao rigor científico, nin moito menos que propoñan un determinismo que non propóñen (polo menos desde a revolución einsteniana de comezos do século XX) nin as chamadas ciencias duras.[7] Pola súa banda, os historiadores menos proclives a considerar científica a súa actividade tampouco defenden un límite estrito que imposibilitaría de forma total o coñecemento da historia e a súa transmisión; e de feito dun modo xeral aceptan e se someten aos mecanismos institucionais, académicos e de práctica científica existentes en historia e comparables aos doutras ciencias (ética da investigación, publicación científica, revisión por pares, debate e consenso científico etc.).

A utilización que fai a historia doutras disciplinas como instrumentos para obter, procesar e interpretar datos do pasado permite falar de disciplinas auxiliares da historia de metodoloxía moi diferente, cuxa subordinación ou autonomía depende dos fins aos que estas mesmas se apliquen.

Other Languages
адыгабзэ: Тарихъ
Afrikaans: Geskiedenis
Alemannisch: Geschichte
አማርኛ: ታሪክ
aragonés: Historia
Ænglisc: Stǣr
العربية: تاريخ
مصرى: تاريخ
অসমীয়া: ইতিহাস
asturianu: Historia
Aymar aru: Nayra sarnaqawi
azərbaycanca: Tarix
تۆرکجه: تاریخ
башҡортса: Тарих
Boarisch: Gschicht
žemaitėška: Istuorėjė
беларуская: Гісторыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Гісторыя
български: История
भोजपुरी: इतिहास
bamanankan: Tariku
বাংলা: ইতিহাস
བོད་ཡིག: ལོ་རྒྱུས།
brezhoneg: Istor
bosanski: Historija
буряад: Түүхэ
català: Història
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lĭk-sṳ̄
нохчийн: Истори
Cebuano: Kasaysayan
کوردی: مێژوو
corsu: Storia
čeština: Historie
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Їсторїꙗ
Чӑвашла: Истори
Cymraeg: Hanes
dansk: Historie
Deutsch: Geschichte
Zazaki: Tarix
Ελληνικά: Ιστορία
emiliàn e rumagnòl: Stòria
English: History
Esperanto: Historio
español: Historia
eesti: Ajalugu
euskara: Historia
estremeñu: Estória
فارسی: تاریخ
suomi: Historia
Võro: Aolugu
føroyskt: Søga
français: Histoire
arpetan: Histouère
Nordfriisk: Histoori
furlan: Storie
Frysk: Skiednis
Gaeilge: Stair
贛語: 歷史
Gàidhlig: Eachdraidh
Avañe'ẽ: Marandeko
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Itihas
ગુજરાતી: ઇતિહાસ
Gaelg: Shennaghys
Hausa: Tarihi
客家語/Hak-kâ-ngî: Li̍t-sṳ́
עברית: היסטוריה
हिन्दी: इतिहास
Fiji Hindi: Dunia ke itihass
hrvatski: Povijest
Kreyòl ayisyen: Istwa
magyar: Történelem
հայերեն: Պատմություն
interlingua: Historia
Bahasa Indonesia: Sejarah
Interlingue: Historie
Ilokano: Pakasaritaan
ГӀалгӀай: Истори
íslenska: Saga
italiano: Storia
日本語: 歴史
Patois: Ischri
la .lojban.: citri
Basa Jawa: Sajarah
ქართული: ისტორია
Taqbaylit: Amezruy
қазақша: Тарих
kalaallisut: Oqaluttuarisaaneq
ಕನ್ನಡ: ಇತಿಹಾಸ
한국어: 역사
къарачай-малкъар: Тарих
kurdî: Dîrok
kernowek: Istori
Кыргызча: Тарых
Latina: Historia
Ladino: Istoria
Lëtzebuergesch: Geschicht
лакку: Тарих
лезги: Тарих
Lingua Franca Nova: Istoria
Limburgs: Historie
Ligure: Stöia
lumbaart: Stòria
lietuvių: Istorija
latgaļu: Viesture
latviešu: Vēsture
Basa Banyumasan: Sejarah
Malagasy: Tantara
олык марий: Эртыш
македонски: Историја
മലയാളം: ചരിത്രം
монгол: Түүх
मराठी: इतिहास
Bahasa Melayu: Sejarah
Malti: Storja
Mirandés: Stória
မြန်မာဘာသာ: သမိုင်း
مازِرونی: بگذشتی
Nāhuatl: Huahpacayotl
Napulitano: Storia
Plattdüütsch: Historie
Nedersaksies: Geschiedenis
नेपाली: इतिहास
नेपाल भाषा: इतिहास
Nederlands: Geschiedenis
norsk nynorsk: Historie
norsk: Historie
Novial: Historie
Nouormand: Histouère
Sesotho sa Leboa: Ditiragalo
occitan: Istòria
Livvinkarjala: Histourii
Oromoo: Seenaa
Ирон: Истори
ਪੰਜਾਬੀ: ਇਤਿਹਾਸ
Kapampangan: Amlat
Papiamentu: Historia
Picard: Histoère
Deitsch: Gschicht
Pälzisch: Geschichte
Norfuk / Pitkern: Histrei
polski: Historia
پنجابی: تریخ
Ποντιακά: Ιστορία
پښتو: پېښليک
português: História
Runa Simi: Wiñay kawsay
rumantsch: Istorgia
română: Istorie
armãneashti: Istorie
tarandíne: Storie
русский: История
русиньскый: Історія
संस्कृतम्: इतिहासः
саха тыла: История
sardu: Istòria
sicilianu: Storia
Scots: History
سنڌي: تاريخ
srpskohrvatski / српскохрватски: Historija
සිංහල: ඉතිහාසය
Simple English: History
slovenčina: Dejiny
slovenščina: Zgodovina
chiShona: Nhoroondo
Soomaaliga: Taariikh
shqip: Historia
српски / srpski: Историја
Seeltersk: Geskichte
Basa Sunda: Sajarah
svenska: Historia
Kiswahili: Historia
ślůnski: Gyszichta
தமிழ்: வரலாறு
తెలుగు: చరిత్ర
tetun: Istória
тоҷикӣ: Таърих
Türkmençe: Taryh
Tagalog: Kasaysayan
Tok Pisin: Histori
Türkçe: Tarih
татарча/tatarça: Тарих
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: تارىخ
українська: Історія
اردو: تاریخ
oʻzbekcha/ўзбекча: Tarix
vèneto: Istoria
vepsän kel’: Istorii
Tiếng Việt: Lịch sử
Volapük: Jenav
walon: Istwere
Winaray: Kasaysayan
Wolof: Taariix
吴语: 歷史
isiXhosa: Imbali
მარგალური: ისტორია
ייִדיש: היסטאריע
Yorùbá: Ìtàn
Vahcuengh: Lizsij
中文: 历史
文言:
Bân-lâm-gú: Le̍k-sú
粵語: 歷史