Haití

República de Haití
Repiblik d Ayiti
République d'Haïti
Bandeira de Haití
Escudo de Haití
BandeiraEscudo
Haiti (orthographic projection).svg
Lema: L'union fait la force
(Francés: A unión fai a forza)
Capital
 • Poboación
Porto Príncipe
1 900 000 (2003)
Cidade máis poboadaPorto Príncipe
Linguas oficiaisCreole haitiano, francés
Forma de gobernoRepública
Presidente
Primeiro ministro
Jovenel Moïse
Jack Guy Lafontant
Independencia de Francia1 de xaneiro de 1804
SuperficiePosto 147º
 • Total27 750 km²
 • % auga0,7%
Fronteiras360 km
Costas1 771 km
PoboaciónPosto 90º
 • Total (2005 est.)8 121 622 hab.
 • Densidade255 hab./km²
PIB (nominal)
 • Totaln/d
 • per cápitan/d
PIB (PPA)Posto 128º
 • Total (2008)11 570 millóns de dólares [1]
 • per cápita1 317 dólares[1]
MoedaGourde (HTG)
IDH (2006)0.482 (154º) – Baixo
XentilicioHaitiano, -a
Fuso horarioUTC-5
 • Horario de veránUTC-4
Dominio de Internet.ht
Prefixo telefónico+1 509
Prefixo radiofónicoHHA-HHZ, 4VAI-4VZ
Código ISO332 / HTI / HT
Membro de: ONU, OEA, CARICOM, UL, Grupo de Río, AEC.

A República de Haití é un país do Caribe, na parte occidental da illa A Española, limitando, xa que logo, con República Dominicana polo leste; ao norte ten o Océano Atlántico e ao sur e ao oeste ten o Mar Caribe. O seu territorio comprende igualmente a illa La Gonâve, a illa da Tartaruga, o arquipélago das illas Cayemites e a illa de Vaches, así como outros diversos illotes. A inhabitada illa de La Navasse é reclamada por Haití ante a administración dos Estados Unidos. A súa área total é de 27.750 km cadrados, albergando unha poboación de 10 033 000 habitantes (2009).[2]. A súa capital e cidade máis importante é Porto Príncipe.

Haití é unha antiga colonia francesa, foi o primeiro país en Latinoamérica en declarar a súa independencia e o segundo do continente tras Estados Unidos. Accedeu á independencia tras un proceso revolucionario de carácter abolicionista iniciado en 1791 que desembocou nunha prolongada loita armada contra Francia, a potencia colonizadora desde finais do século XVII. Este proceso converteu a Haití, cuxa base étnica da poboación ten nun 95% a súa orixe en habitantes da África subsahariana, en escenario do primeiro caso na Historia de escravos que se emancipan deste xeito. Este episodio é especificamente lembrado polas Nacións Unidas mediante a Resolución 29/C40, que constitúe o Día internacional do recordo da trata negra e da súa abolición o 23 de agosto,[3] e a institución da medalla Toussaint Louverture, en homenaxe a un dos líderes políticos haitianos.

Haití está constituído en forma de república semipresidencialista segundo a Constitución aprobada en 1987, pero cuxa vixencia ficou suspendida dende aquela en varias ocasiones pola violencia, particularmente tralo golpe de estado militar de 1991 e a crise de 2004, onde interviñeron as Nacións Unidas mediante o destacamento da Misión de Estabilización das Nacións Unidas en Haití (MINUSTAH). Tras un proceso electoral tutelado pola comunidade internacional en 2006, o Xefe do Estado, escolleito por sufraxio universal, é René Préval mentres que a Asemblea Nacional de Haití designou no 2009 a Jean-Max Bellerive como primeiro ministro.

A economía de Haití xerou no 2009 un PIB nominal de 6.908 millóns de dólares e unha renda per cápita de 772 dólares,[4] sendo a máis pobre de todo o continente americano e unha das máis desfavorecidas do mundo. Segundo The World Factbook, o 80% da súa poboación vive na miseria e dous terzos da xente dependente do sector da agricultura e pesca,[5] tradicionalmente organizado en pequenas explotacións de subsistencia. Houbo unha intensiva e descontrolada deforestación que minguou a superficie arborada de Haití do 60% en 1923 a menos do 2% en 2006.[6] As devastadoras tormentas tropicais que sofre afectan ás escasas infraestruturas de comunicacións que ten, aumentando máis así a súa inestabilidade. O sector industrial máis relevante é o téxtil, que representa máis do 75% do volume de exportacións, principalmente cara Estados Unidos, e o 90% do PIB.[7] Haití está incluído no programa do Fondo Monetario Internacional e do Banco Mundial como país en vías de desenvolvemento altamente endebedado (Highly-Indebted Poor Country, HIPC).[8]

Historia

Artigo principal: Historia de Haití.

A illa de Haití foi descuberta o 5 de decembro de 1492 por Cristóbal Colón e fai parte das chamadas Antillas Maiores. Antes do descubrimento español, estaba habitada polas culturas arauacos, caribes e taínos; a súa poboación estimada entón era duns 300.000 habitantes.

En 1804, Jean Jacques Dessalines proclamou a independencia de Haití e erixiuse emperador. En 1822, as tropas haitianas invadiron a parte oriental da illa de A Española (República Dominicana), que non recobrou a súa independencia ata 1844. A grande inestabilidade política do país serviu a Estados Unidos como pretexto para invadilo e exercer así un control absoluto ata 1934.

Os sucesos seguintes reflectiron a pugna entre as autoridades mulatas e as masas populares afrodescendientes.

En 1957 foi elixido como Presidente de Haití François Duvalier, coñecido popularmente como Papa Doc, quen gobernou dictatorialmente con axuda militar e financeira de Estados Unidos, e ata en 1964 fíxose proclamar presidente vitalicio. O seu fillo Jean-Claude Duvalier (Baby Doc) sucedeuno en 1971. En xaneiro de 1986 unha insurrección popular obrigoulle a exiliarse e o exército fíxose co control do poder mediante a formación dun Consello Nacional de Goberno, presidido polo xeneral Henri Namphy.

En xaneiro de 1988 foi presidente Leslie François Manigat, deposto en xullo do mesmo ano por Namphy. Derrocado á súa vez por Prosper Avril. Tras unha presidencia de provisional de Ertha Pascal Trouillot, deposta por un golpe de estado, foi presidente electo a partir de febreiro de 1991 Jean-Bertrand Aristide.

Jean Bertrand Aristide é tamén deposto por un golpe de estado no ano 2004. De aí rexurdiron violentos episodios que culminaron na ocupación de Haití por parte dos "Cascos Azuis" da ONU. No 2006, René Préval resulta electo presidente do país. A cronoloxía da historia haitiana é, pois, como segue:

  • 1492 : Descubrimento da illa por Cristóbal Colón.
  • 1517 : Autorización de trátaa de negros escravos por Carlos V.
  • 1697 : Separación da illa entre Francia e España baixo o tratado de Tordesillas.
  • 1685 : Promulgación do Código Negro baixo Luís XIV.
  • 1790 : Asemblea Colonial polos colonos brancos.
  • 1791 : Revolta dos escravos.
  • 1793 : Liberación dos escravos de Saint-Domingue polos comisarios Sonthonax e Polverel.
  • 1794 : Abolición xeral da escravitude pola Convención.
  • 1801 : Promulgación dunha constitución baixo Toussaint Louverture.
  • 1802 : Pacto de Amizade con Inglaterra. Expedición de Leclerc.
  • 1804 : Independencia de Haití.
  • 1822 : Haití invade a parte leste da illa de Santo.
  • 1826 : Recoñecemento da independencia por Francia, contra unha indemnización de 150 millóns de francos-ouro.
  • 1844 : Haití perde o control sobre a parte Este. Independencia de República Dominicana.
  • 1915-34 : Ocupación militar estadounidense.
  • 1957 : Elección de François Duvalier.
  • 1971 : Jean-Claude Duvalier sucede ao seu pai o 22 de abril.
  • 1986 : Foro e exilio de Jean-Claude Duvalier (7 de febreiro do 1986).
  • 1988 : Leslie F. Manigat (7 de febreiro do 1988 - 20 de xuño do 1988) (candidato á elección presidencial de 2006).
  • 1988 : Henri Namphy (20 de xuño de 1988 - 18 de setembro de 1988).
  • 1988 : Prosper Avril (18 de setembro de 1988 - 10 de marzo de 1990).
  • 1990 : Ertha Pascal-Trouillot (18 de marzo de 1990 - 7 de febreiro de 1991).
  • 1990 : Elección de Aristide.
  • 1991 : Aristide é vítima dun golpe de estado. Tras tres anos de exilio volvería en 1994 para terminar o mandato.
  • 1996 : Elección de René Gacia Préval (7 de febreiro 1996 - 7 de febreiro 2001).
  • 2001 : Elección de Jean-Bertrand Aristide.
  • 2004 : Deposición e exilio forzado de Jean-Bertrand Aristide. Instauración do goberno interino.
  • 2004 : Alexandre Boniface (presidente provisional do 29 de febreiro ao 14 de maio do 2006).
  • 2006 : Elección de René Preval.
  • 2010 : En xaneiro un terremoto causa milleiros de mortos e de feridos, e cuantiosos danos materiais.
Other Languages
Afrikaans: Haïti
Alemannisch: Haiti
አማርኛ: ሃይቲ
aragonés: Haití
العربية: هايتي
مصرى: هاييتى
asturianu: Haití
Aymar aru: Ayti
azərbaycanca: Haiti
تۆرکجه: هائیتی
Boarisch: Haiti
žemaitėška: Haėtis
Bikol Central: Haiti
беларуская: Гаіці
беларуская (тарашкевіца)‎: Гаіці
български: Хаити
भोजपुरी: हैती
Bahasa Banjar: Haiti
bamanankan: Ayiti
বাংলা: হাইতি
བོད་ཡིག: ཧའི་ཏི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: হাইতি
brezhoneg: Republik Haiti
bosanski: Haiti
català: Haití
Chavacano de Zamboanga: Haiti
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Haiti
Cebuano: Haiti
کوردی: ھایتی
corsu: Haiti
qırımtatarca: Haiti
čeština: Haiti
Чӑвашла: Гаити
Cymraeg: Haiti
dansk: Haiti
Deutsch: Haiti
Zazaki: Haiti
dolnoserbski: Haiti
डोटेली: हाईटी
ދިވެހިބަސް: ހެއިޓީ
eʋegbe: Haiti
Ελληνικά: Αϊτή
English: Haiti
Esperanto: Haitio
español: Haití
eesti: Haiti
euskara: Haiti
estremeñu: Aití
فارسی: هائیتی
suomi: Haiti
Võro: Haiti
føroyskt: Haiti
français: Haïti
arpetan: Hayiti
Nordfriisk: Haiti
Frysk: Haïty
Gaeilge: Háítí
Gagauz: Haiti
Gàidhlig: Haiti
Avañe'ẽ: Haiti
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: हैती
ગુજરાતી: હૈતી
Gaelg: Haiti
客家語/Hak-kâ-ngî: Haiti
Hawaiʻi: Heiti
עברית: האיטי
हिन्दी: हाइती
Fiji Hindi: Haiti
hrvatski: Haiti
hornjoserbsce: Haiti
Kreyòl ayisyen: Ayiti
magyar: Haiti
հայերեն: Հայիթի
interlingua: Haiti
Bahasa Indonesia: Haiti
Interlingue: Haiti
Ilokano: Haiti
Ido: Haiti
íslenska: Haítí
italiano: Haiti
日本語: ハイチ
Patois: Ieti
Basa Jawa: Haiti
ქართული: ჰაიტი
Qaraqalpaqsha: Gaiti
Kongo: Ayiti
Gĩkũyũ: Haiti
қазақша: Гаити
ಕನ್ನಡ: ಹೈತಿ
한국어: 아이티
kurdî: Haîtî
коми: Гаити
kernowek: Hayti
Кыргызча: Гаити
Latina: Haitia
Ladino: Ayti
Lëtzebuergesch: Haiti
Lingua Franca Nova: Aiti
Limburgs: Haïti
Ligure: Haiti
lumbaart: Haiti
lingála: Ayiti
لۊری شومالی: هائیتی
lietuvių: Haitis
latviešu: Haiti
Malagasy: Haiti
олык марий: Гаити
македонски: Хаити
മലയാളം: ഹെയ്റ്റി
монгол: Гаити
मराठी: हैती
кырык мары: Гаити
Bahasa Melayu: Haiti
Malti: Ħaiti
မြန်မာဘာသာ: ဟေတီနိုင်ငံ
مازِرونی: هائیتی
Dorerin Naoero: Aiti
Plattdüütsch: Haiti
Nedersaksies: Haïti
नेपाली: हाईटी
नेपाल भाषा: हेइटी
Nederlands: Haïti
norsk nynorsk: Haiti
norsk: Haiti
Novial: Haiti
Livvinkarjala: Gaiti
Oromoo: Heyitii
ଓଡ଼ିଆ: ହିଟି
Ирон: Гаити
ਪੰਜਾਬੀ: ਹੈਤੀ
Kapampangan: Haiti
Papiamentu: Haiti
पालि: हेटी
Norfuk / Pitkern: Haiti
polski: Haiti
Piemontèis: Haiti
پنجابی: ہیٹی
پښتو: هایتي
português: Haiti
română: Haiti
русиньскый: Гайти
Kinyarwanda: Hayiti
sardu: Haiti
sicilianu: Aiti
Scots: Haiti
سنڌي: هيٽي
davvisámegiella: Haiti
srpskohrvatski / српскохрватски: Haiti
සිංහල: හෙයිටි
Simple English: Haiti
slovenčina: Haiti (štát)
slovenščina: Haiti
chiShona: Haiti
Soomaaliga: Haiti
shqip: Haiti
српски / srpski: Хаити
SiSwati: IHayithi
Basa Sunda: Haiti
svenska: Haiti
Kiswahili: Haiti
ślůnski: Hajiti
தமிழ்: எயிட்டி
తెలుగు: హైతి
tetun: Haití
Tagalog: Hayti
Türkçe: Haiti
татарча/tatarça: Haiti
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ھايتى
українська: Гаїті
اردو: ہیٹی
oʻzbekcha/ўзбекча: Gaiti
vèneto: Haiti
vepsän kel’: Haiti
Tiếng Việt: Haiti
Volapük: Haitiyän
walon: Ayiti
Winaray: Haiti
Wolof: Ayiti
吴语: 海地
მარგალური: ჰაიტი
ייִדיש: האיטי
Yorùbá: Hàítì
Vahcuengh: Haiti
Zeêuws: Haïti
中文: 海地
文言: 海地
Bân-lâm-gú: Haiti
粵語: 海地