Flamenco
English: Flamenco

Flamenco
Belen maya.jpg
A bailarina Belén Maya.
Patrimonio da Humanidade - UNESCO
PaísEspaña España
LocalizaciónSur de España
TipoCultural inmaterial
CriteriosR1, R2, R3, R4 e R5
Inscrición16 de novembro do 2010[1]
Rexión da UNESCO00363
Flamenco
Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg
Orixe musicalMúsica e danza de Andalucía transformada pola idiosincrasia do pobo andaluz, e das distintas culturas que convivían nesta rexión.
Orixe culturalAndalucía Andalucía
Instrumentos típicosVoz, palmas, guitarraoutros
DerivadosNovo flamenco, Flamenco Chill, Flamenco House
Subxéneros
Palos
"Tablao" flamenco en Sevilla.

O flamenco é un estilo de música e danza propio de Andalucía, Estremadura e Murcia. As súas principais facetas son o cante, o toque e o baile, contando tamén coas súas propias tradicións e normas. Tal e como o coñecemos hoxe en día data do século XVIII, e existe controversia sobre a súa orixe, xa que aínda que hai distintas opinións e vertentes ningunha delas pode ser comprobada de forma histórica. Aínda que o dicionario da RAE o asocia á etnia xitana,[2] é máis que perceptible a fusión das distintas culturas que coincidiron na Andalucía da época. De todas as hipóteses sobre a súa orixe a tese máis estendida é a que expón a orixe mourisca e a mestizaxe cultural que por entón se deu en Andalucía: oriúndos, musulmáns, xitanos, casteláns e xudeus.

O 16 de novembro de 2010 a UNESCO declarouno como Patrimonio Cultural Inmaterial da Humanidade[1][3] a iniciativa das Comunidades Autónomas de Andalucía, Estremadura e Murcia. Ademais é Patrimonio Cultural Inmaterial Etnolóxico Andaluz e está inscrito no Inventario Xeral de Bens Mobles da Rexión de Murcia establecido pola Dirección Xeral de Belas Artes e Bens Culturais.

A súa popularidade en Hispanoamérica foi tal que en Guatemala, Costa Rica, Panamá, O Salvador e Porto Rico xurdiron diversas agrupacións e academias. En Xapón é tan popular que se di que hai alí máis academias de flamenco que en España.[4][5][6]

Etimoloxía

Conservatorio Superior de Música "Rafael Orozco" de Córdoba

A palabra flamenco, referida ao xénero artístico que se coñece baixo ese nome, remóntase a mediados do século XIX. Non hai certeza da súa etimoloxía, polo que se suscitaron varias hipóteses:

  • Por paralelismo coa ave pernilonga co mesmo nome en castelán: Algunhas hipóteses relacionan a orixe do nome do xénero flamenco co flamengo (flamenco en castelán). Unha delas di que o flamenco recibe esa denominación porque o aspecto e a linguaxe corporal dos seus intérpretes recorda a devanditas aves. O musicólogo alemán Marius Schneider, en cambio, defende que a orixe do termo pode estar no nome destas aves, pero non no seu parecido co estilo dos bailaores senón en que o modo de mi, que é o predominante no repertorio flamenco, se relaciona na simboloxía medieval, entre outros animais, co flamengo.[7]
  • Por ser a música dos "fellah min gueir ard", os campesiños mouriscos sen terra: Segundo o notario e político Blas Infante, o termo "flamenco" provén da expresión andalusí fellah min gueir ard (فلاح من غير أرض), que significa "campesiño sen terra". Segundo el, moitos mouriscos integráronse nas comunidades xitanas, coas que compartían o seu carácter de minoría étnica á marxe da cultura dominante. Infante supón que nese caldo de cultivo debeu xurdir o cante flamenco, como manifestación da dor que ese pobo sentía pola aniquilación da súa cultura.[8] Con todo, Blas Infante non aporta fonte histórica documental ningunha que avale esta hipótese e, tendo en conta a férrea defensa que fixo ao longo da súa vida dunha reforma agraria en Andalucía que paliase a mísera situación do xornaleiro andaluz da súa época, esta interpretación parece máis ideolóxica e política que histórica ou musicolóxica. No entanto, o Padre García Barrioso tamén considera que a orixe da palabra flamenco puidese estar na expresión árabe usada en Marrocos fellah-mangu, que significa "os cantos dos campesiños".[9] Así mesmo, Luis Antonio de Vega aporta as expresións felahikum e felah-enkum, que teñen o mesmo significado.[10]
  • Porque a súa orixe está en Flandres: Outra hipótese vincula a orixe do termo con Flandres. Segundo Felipe Pedrell o flamenco chegou a España desde esas terras na época de Carlos V, de aí o seu nome.[11] Algúns engaden que nos bailes que se organizaron para dar a benvida a devandito monarca aplaudíaselle co grito de ¡Báilalle ao flamenco! Con todo o termo "flamenco" vinculado á música e ao baile xurdiu a mediados do século XIX, varios séculos logo dese feito.
  • Porque aos xitanos coñéceselles tamén como flamencos: En 1881 Demófilo, no primeiro estudo sobre o flamenco, argumentou que este xénero debe o seu nome a que os seus principais cultivadores, os xitanos, eran coñecidos frecuentemente en Andalucía baixo dita denominación.[12] En 1841 George Borrow no seu libro The Zincali; or Account of the Gypsies in Spain (Os Zíncali: Os xitanos de España) xa recollera esta denominación popular, o que reforza a argumentación de Demófilo.
Xitanos ou exiptanos é o nome dado en España tanto no pasado como no presente aos que en inglés chamamos gypsies, aínda que tamén se lles coñece como "casteláns novos", "xermanos" e "flamencos"; [...] O nome de "flamencos", co que ao presente son coñecidos en diferentes partes de España,[...][13]

Non se ten certeza do motivo polo que os xitanos eran chamados "flamencos", con todo hai numerosas noticias que apuntan cara a unha orixe xergal, situando o termo "flamenco" dentro do léxico propio da xermanía. Esta teoría sostén que "flamenco" deriva de flamancia, palabra que provén de "flama" e que en xermanía se refire ao temperamento fogoso dos xitanos. No mesmo sentido o dicionario da Real Academia Española di que "flamenco" significa coloquialmente "chulo ou insolente", sendo un exemplo diso a locución "poñerse flamenco".[14] Nun significado similar, o término "flamenco" é usado como sinónimo de "coitelo" e de "algazara" por Juan Ignacio González del Castillo, no seu sainete El soldado fanfarrón (ca. 1785). No entanto, Serafín Estébanez Calderón que nas súas Escenas andaluzas (1847) aporta as primeiras descricións de situacións flamencas, non utilizou ese nome para cualificalas.

Other Languages
Alemannisch: Flamenco
aragonés: Flamenco
asturianu: Flamencu
azərbaycanca: Flamenko
башҡортса: Фламенко
беларуская: Фламенка
беларуская (тарашкевіца)‎: Флямэнка
български: Фламенко
brezhoneg: Flamenco
bosanski: Flamenko
کوردی: فلامێنکۆ
čeština: Flamenco
Cymraeg: Fflamenco
dansk: Flamenco
Deutsch: Flamenco
Ελληνικά: Φλαμένκο
English: Flamenco
Esperanto: Flamenko
español: Flamenco
eesti: Flamenko
euskara: Flamenko
فارسی: فلامنکو
suomi: Flamenco
français: Flamenco
furlan: Flamenco
עברית: פלמנקו
hrvatski: Flamenco
magyar: Flamenco
հայերեն: Ֆլամենկո
Bahasa Indonesia: Flamenco
íslenska: Flamenco
italiano: Flamenco
日本語: フラメンコ
Jawa: Flamenco
ქართული: ფლამენკო
қазақша: Фламенко
한국어: 플라멩코
kurdî: Flamenko
Latina: Flamencum
lietuvių: Flamenko
latviešu: Flamenko
олык марий: Фламенко
മലയാളം: ഫ്ലാമെങ്കൊ
Bahasa Melayu: Flamenco
Nedersaksies: Flamenco
नेपाल भाषा: फ्लामेङ्को
Nederlands: Flamenco
norsk nynorsk: Flamenco
norsk: Flamenco
occitan: Flamenco
ਪੰਜਾਬੀ: ਫ਼ਲੇਮੇਂਕੋ
polski: Flamenco
پنجابی: فلامنکو
português: Flamenco
Runa Simi: Flamenco
romani čhib: Flamenko
română: Flamenco
русский: Фламенко
русиньскый: Фламенґо
sardu: Flamencu
sicilianu: Flamencu
Scots: Flamenco
srpskohrvatski / српскохрватски: Flamenko
Simple English: Flamenco
slovenčina: Flamenco
slovenščina: Flamenko
српски / srpski: Фламенко
svenska: Flamenco
Kiswahili: Flamenco
Türkçe: Flamenko
українська: Фламенко
اردو: فلامنکو
Tiếng Việt: Flamenco
walon: Flamenco
Winaray: Flamenco
吴语: 弗拉门戈
ייִדיש: פלאמענקא
中文: 弗拉明戈
Bân-lâm-gú: Flamenco
粵語: 佛蘭明歌