Dinamarca

Reino de Dinamarca
Kongeriget Danmark
Bandeira de Dinamarca
Escudo de Dinamarca
BandeiraEscudo
Kingdom of Denmark (orthographic projection).svg

Capital
 Poboación
Copenhaguen
526.918 (2000)
Cidade máis poboadaCopenhaguen
Linguas oficiaisDinamarqués3
Forma de gobernoMonarquía constitucional
Margarida II
Lars Løkke Rasmussen
Unificación2 de marzo de 1058
SuperficiePosto 130º
 • Total43.094 km²
 • % auga1,6%
Fronteiras68 km
Costas7.314 km
PoboaciónPosto 108º
 • Total (2009 est.)5 532 531 hab.
 • Densidade127,9 hab./km²
PIB (nominal)Posto 27º
 • Total (2008)340 029 millóns US$
 • per cápita62 097 US$
PIB (PPA)Posto 49º
 • Total (2008)204 269 millóns US$
 • per cápita37 304 US$
MoedaCoroa (DKK)
IDH (2007)0,955 (16º) – Moi Alto
XentilicioDinamarqués/dinamarquesa - danés/danesa
Fuso horarioCET (UTC+1)
 • Horario de veránCEST (UTC+2)
Dominio de Internet.dk4
Prefixo telefónico+455
Prefixo radiofónico5PA-5QZ
Código ISO208 / DNK / DK
Membro de: UE, OTAN, ONU, OCDE, OSCE, Consello Nórdico
1 Dinamarca non posúe ningún lema oficial, mais o lema da Raíña é:
• Guds hjælp, Folkets kærlighed, Danmarks styrke. (Danés: A axuda de Deus, o amor do pobo, a forza de Dinamarca)
2 O himno da familia real é Kong Kristian stod ved højen mast, e ten o mesmo status que o himno oficial.
3 Cooficial co groenlandés en Groenlandia e o feroés nas Illas Feroe, así como o alemán, idioma minoritario recoñecido e protexido no sur de Dinamarca.
4 Tamén se utiliza o .eu como en toda a Unión Europea.
5 As Illas Feroe usan o +298 e Groenlandia o +299.

Dinamarca (Gl-Dinamarca.ogg pronunciación ) (en dinamarqués: Danmark), cuxo significado literal é "a terra ou marca dos dinamarqueses", oficialmente Reino de Dinamarca (Gl-Reino de Dinamarca.ogg pronunciación ) (en dinamarqués: Kongeriget Danmark), é o menor en extensión entre os países nórdicos, ademais de o máis meridional, formando parte de Escandinavia. Ten os seus límites terrestres ao sur con Alemaña e dende 1999 atópase unida por estrada e ferrocarril con Suecia pola Ponte de Oresund, ao sueste do país. Rodeada polos mares Báltico e do Norte, limita ao norte con Noruega a través do estreito de Skagerrak. Conta ademais con dous territorios dependentes, Groenlandia e as Illas Feroe, os cales gozan dun elevado nivel de autonomía. O territorio dinamarqués comprende 443 illas, entre as que destacan Selandia, Fionia, Vendsyssel-Thy, Lolland e Bornholm, a máis afastada do arquipélago. Esta posición deu a Dinamarca, historicamente, o control sobre o acceso ao mar Báltico.

Dinamarca é unha monarquía constitucional dende 1849, data na que quedou abolida a monarquía absoluta que rexera o país dende 1660, e converteuse en monarquía parlamentaria en 1901. En termos de permanencia, a monarquía dinamarquesa pode considerarse a segunda máis antiga do mundo, despois da casa imperial de Xapón, ao existir durante polo menos un milenio. Dinamarca forma parte da Unión Europea (aínda que non emprega o euro). Cando o país se adheriu á CEE en 1973, fíxoo sen as Illas Feroe, mentres que Groenlandia optou por separarse da CEE en 1985. Tamén se converteu nun membro fundador da OTAN en 1949, rematando coa tradicional política de neutralidade que o país sostivera ata ese momento.

Pola súa natureza pobre en recursos xeolóxicos, Dinamarca sostivo a súa economía na actividade agrícola grazas ás súas granxas, a explotación pesqueira e a industria naval. No último século, os dinamarqueses déronlle un pulo á industrialización do seu país e favoreceron o establecemento dun estado de benestar garantindo o acceso a servizos públicos dende que en 1933 se asinase o acordo de Kanslergade. Dinamarca foi ocupada polos nazis durante a segunda guerra mundial.

Etimoloxía

A etimoloxía da palabra Dinamarca, e especialmente a relación entre os dinamarqueses e Dinamarca e a unificación do país como un só reino é un tema que suscita algúns debates.[1] O debate céntrase principalmente ao redor de se o prefixo "Dan" se refire ao pobo "Dani" ou a "Dan", os lendarios reis dinamarqueses e do significado exacto do "-mark" final. A cuestión complícase aínda máis por unha serie de referencias a varios pobos "Dani" en Escandinavia ou outros lugares de Europa nos antigos relatos gregos e romanos (como Tolomeo, Xordanes e Gregorio de Tours), así na literatura medieval (como Adán de Bremen, Beowulf, Widsith e Edda poética).

A maioría dos manuais derivan a primeira parte da palabra, e o nome do pobo, dunha palabra que significa "terra cha", en relación co alemán Tenne, o inglés den cave ou ao sánscrito dhánuṣ- (धनुस्, "deserto"). O "-mark" crese que significa fraga ou zona de fronteira (marca), con referencias probables aos bosques ao sur da fronteira de Schleswig,[2] probablemente de xeito semellante a Finnmark, Telemark ou Dithmarschen.[3]

Explicacións mitolóxicas

Algunhas das primeiras descricións da orixe da palabra Dinamarca, describindo un territorio, atópanse no Chronicon Lethrense do século XII, no Sven Aagesen (finais do século XII), no Saxo Grammaticus (comezos do XIII) e na Balada de Eric (mediados do século XV). Hai, con todo, moitos anais e anuarios dinamarqueses máis que conteñen outros detalles, como por exemplo distintas variacións de ortografía.

O Chronicon Lethrense explica que cando o emperador romano Augusto ía en contra de Dinamarca na época de David[4] estaba formada por sete territorios: Xutlandia, Fionia, Selandia, Møn, Falster, Lolland e Escania. Estes estaban rexidos polo Rei Ypper de Uppsala, o cal tivo tres fillos, Nori, Osten, e Dan, que foi enviado a gobernar Selandia, Møn, Falster e Lolland, territorios que se coñeceron de forma conxunta como Videslev. Cando o xutos loitaban contra o emperador Augusto exhortouse a Dan para axudalos e trala vitoria, fíxose Rei de Xutlandia, Fionia, Videslev e Escania. Un consello decidiu chamar a esta nova terra unida Danmark (Dania) (en galego: Dinamarca), na honra do seu novo rei, Dan. Así pois Saxo relata que foi o lendario rei danés Dan, fillo de Humbli, quen deu o nome ao pobo dinamarqués, a pesar de que non declara expresamente que é tamén a orixe da palabra "Dinamarca", soamente di que Inglaterra, en última instancia, deriva o seu nome do irmán de Dan, Angles.

Primeiras aparicións

A primeira mención dun territorio chamado "Dinamarca" atópase na tradución modificada ao inglés antigo dos Historiarum adversum Paganos Libri Septem do galaico Paulo Orosio polo Rei Alfredo o Grande. Nunha pasaxe introducida no texto de Alfredo, lese acerca do aventureiro Ohthere de Hålogaland, que viaxa pola rexión nórdica, no que "Dinamarca" (Denamearc) estaba ao lado do seu porto.

O primeiro uso rexistrado da palabra "Dinamarca", no propio país atópase nas dúas pedras de Jelling, pedras rúnicas que se cren construídas por Gorm o Vello (c. 955) e Harald Blåtand (c. 965). A pedra máis grande das dúas é a miúdo citada como o "certificado de nacemento" de Dinamarca, onde aparece o nome na forma de acusativo "tanmaurk" na gran pedra e de xenitivo "tanmarkar" na pequena. No Cantar de Roldán, que se estima que foi escrito entre 1040 e 1115, aínda que o manuscrito máis antigo data de 1140-1170, onde aparece a primeira mención do lendario heroe dinamarqués Ogier, é mencionado varias veces como "Ogier de Dinamarca" (Ogier de Denemarche).

Other Languages
Acèh: Denmark
адыгабзэ: Дание
Afrikaans: Denemarke
Alemannisch: Dänemark
አማርኛ: ዴንማርክ
aragonés: Dinamarca
Ænglisc: Denemearc
العربية: الدنمارك
ܐܪܡܝܐ: ܕܐܢܡܐܪܩ
مصرى: دنمارك
asturianu: Dinamarca
авар: Дания
azərbaycanca: Danimarka
تۆرکجه: دانمارک
башҡортса: Дания
Boarisch: Dänemark
žemaitėška: Danėjė
Bikol Central: Denmark
беларуская: Данія
беларуская (тарашкевіца)‎: Данія
български: Дания
भोजपुरी: डेनमार्क
Bislama: Denmark
বাংলা: ডেনমার্ক
བོད་ཡིག: དན་མྲག
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ডেনমার্ক
brezhoneg: Danmark
bosanski: Danska
буряад: Дани
català: Dinamarca
Chavacano de Zamboanga: Dinamarca
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dăng-măh
нохчийн: Дани
Cebuano: Dinamarka
Chamoru: Denamarka
ᏣᎳᎩ: ᏗᏂᎹᎦ
کوردی: دانمارک
corsu: Danimarca
qırımtatarca: Danimarka
čeština: Dánsko
kaszëbsczi: Dëńskô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Данїꙗ
Чӑвашла: Дани
Cymraeg: Denmarc
dansk: Danmark
Deutsch: Dänemark
Zazaki: Danimarka
dolnoserbski: Dańska
डोटेली: डेनमार्क
ދިވެހިބަސް: ޑެންމާކު
ཇོང་ཁ: ཌེན་མཱཀ་
eʋegbe: Denmark
Ελληνικά: Δανία
emiliàn e rumagnòl: Danimàrca
English: Denmark
Esperanto: Danio
español: Dinamarca
eesti: Taani
euskara: Danimarka
estremeñu: Dinamarca
فارسی: دانمارک
Fulfulde: Danemark
suomi: Tanska
Võro: Taani
français: Danemark
arpetan: Danemârc
Nordfriisk: Dånmark
furlan: Danimarcje
Frysk: Denemark
Gagauz: Daniya
贛語: 丹麥
Avañe'ẽ: Ndinamáka
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: डेन्मार्क
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌳𐌰𐌽𐌹𐌼𐌰𐍂𐌺𐌰
Gaelg: Yn Danvarg
Hausa: Denmark
客家語/Hak-kâ-ngî: Tân-ma̍k
Hawaiʻi: Kenemaka
עברית: דנמרק
हिन्दी: डेनमार्क
Fiji Hindi: Denmark
hornjoserbsce: Danska
Kreyòl ayisyen: Danmak
magyar: Dánia
հայերեն: Դանիա
interlingua: Danmark
Bahasa Indonesia: Denmark
Interlingue: Dania
Igbo: Denmark
Ilokano: Dinamarka
Ido: Dania
italiano: Danimarca
日本語: デンマーク
la .lojban.: danmark
Basa Jawa: Dhènemarken
ქართული: დანია
Qaraqalpaqsha: Daniya
Taqbaylit: Danmaṛk
Адыгэбзэ: Даниэ
Kongo: Danemark
Gĩkũyũ: Ndenimaki
қазақша: Дания
kalaallisut: Danmarki
한국어: 덴마크
Перем Коми: Данмарк
къарачай-малкъар: Дания
Ripoarisch: Dänemark
kurdî: Danîmarka
коми: Дания
kernowek: Danmark
Latina: Dania
Ladino: Danimarka
Lëtzebuergesch: Dänemark
лакку: Дания
лезги: Дания
Lingua Franca Nova: Danmarc
Luganda: Denimaaka
Limburgs: Denemarke
Ligure: Danemarca
lumbaart: Danimarca
lingála: Danemark
latgaļu: Daneja
latviešu: Dānija
мокшень: Данмастор
Malagasy: Danmarka
олык марий: Даний
Māori: Tenemāka
македонски: Данска
монгол: Дани
Bahasa Melayu: Denmark
မြန်မာဘာသာ: ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ
Dorerin Naoero: Denemark
Napulitano: Danemarca
Plattdüütsch: Däänmark
नेपाल भाषा: डेनमार्क
Nederlands: Denemarken
norsk nynorsk: Danmark
norsk: Danmark
Novial: Dania
Nouormand: Dannemar
Livvinkarjala: Danii
Ирон: Дани
Pangasinan: Dinamarka
Kapampangan: Dinamarka
Papiamentu: Dinamarka
Picard: Danemark
Deitsch: Denemarrick
Norfuk / Pitkern: Denmark
polski: Dania
Piemontèis: Danimarca
پنجابی: ڈنمارک
Ποντιακά: Δανία
português: Dinamarca
Runa Simi: Dansuyu
rumantsch: Danemarc
Romani: Danemarka
Kirundi: Danemark
română: Danemarca
armãneashti: Danimarca
tarandíne: Danemarche
русский: Дания
русиньскый: Даньско
Kinyarwanda: Danimarike
संस्कृतम्: डेनमार्क
саха тыла: Дания
Scots: Denmark
davvisámegiella: Dánmárku
Sängö: Danemêrke
srpskohrvatski / српскохрватски: Danska
slovenčina: Dánsko
slovenščina: Danska
Gagana Samoa: Tenimaka
chiShona: Denmark
српски / srpski: Данска
Sranantongo: Danskmakondre
SiSwati: IDenimakhi
Sesotho: Denmark
svenska: Danmark
ślůnski: Dańijo
తెలుగు: డెన్మార్క్
tetun: Dinamarka
тоҷикӣ: Дания
Türkmençe: Daniýa
Tagalog: Dinamarka
Tok Pisin: Denmak
Türkçe: Danimarka
Xitsonga: Denmark
татарча/tatarça: Дания
chiTumbuka: Denmark
тыва дыл: Дания
удмурт: Дания
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: دانىيە
українська: Данія
اردو: ڈنمارک
vèneto: Danimarca
vepsän kel’: Danii
Tiếng Việt: Đan Mạch
West-Vlams: Denemarkn
Volapük: Danän
Winaray: Dinamarka
Wolof: Danmaark
吴语: 丹麦
მარგალური: დანია
ייִדיש: דענמארק
Yorùbá: Dẹ́nmárkì
Vahcuengh: Danhmai
Zeêuws: Denemarken
中文: 丹麦
文言: 丹麥
Bân-lâm-gú: Tan-be̍h
粵語: 丹麥
isiZulu: IDenimaki