Cetáceos

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.

Os cetáceos (Cetacea) son unha orde de mamíferos completamente adaptados á vida acuática. O nome destes animais procede do latín cetus (balea, grande animal mariño), e este do grego antigo κήτος kétos (peixe grande)[1].

En 1988, Rice recoñecía 83 especies e 42 subespecies. Posteriormente houbo un consenso ao considerar tres, e non unha, especies de balea franca, pasando a ser consideradas un total de 85 especies, reducíndose o número de subespecies a 41[2]:5. Case todas as especies son animais mariños, que inclúen baleas, cachalotes, candorcas, golfiños, arroaces, toniñas etc., agás 7 especies de golfiños de auga doce[2]:8, se ben un destes últimos, o baiji, está declarado formalmente extinto[3]. Todas estas especies agrúpanse en dúas subordes, o dos misticetos e o dos odontocetos. Unha terceira suborde extinta, os arqueocetos, son os antepasados das modernas baleas.

Entre os misticetos están os animais vulgarmente chamados baleas, os máis grandes do mundo. Aínda que o termo balea debe reservarse ós integrantes da familia Balaenidae, úsase tamén para referirse a outras especies non pertencentes á familia dos balénidos e incluso tamén para cetáceos con dentes, como é o caso da denominación de balea asasina para a candorca (que nin é balea nin é asasina), de balea de esperma para o cachalote ou de balea piloto para o caldeirón.

Na suborde dos odontocetos están os golfiños e as candorcas, con frecuencia criados en catividade e adestrados para serviren de espectáculo, práctica non exenta de polémica que moita xente reclama sexa erradicada, como se fixo en Francia[4].

Morfoloxicamente, presentan un corpo fusiforme, semellante ós dos peixes, que os fai máis hidrodinámicos. As patas anteriores transformáronse en aletas, mentres que as posteriores desapareceron como tales, aínda que quedan algúns ósos vestixiais non unidos á pelve e ocultos dentro do corpo. A aleta caudal é horizontal e divídese en dous lóbulos. Xeralmente carecen de pelo e teñen unha capa de tecido adiposo debaixo da pel para manter a calor corporal en augas frías. O tamaño dos cetáceo vai desde 1 m e 50 kg do golfiño de Maui aos 29,9 m e 173 toneladas da balea azul[5], que é o animal máis grande que xamais existiu na Terra, mesmo maior cos renomeados dinosaurios. Algunhas especies mostran dimorfismo sexual. Aínda que non son tan flexibles ou áxiles coma as focas, os cetáceos poden nadar moi rápido, así a candorca é capaz de trasladarse a 35 km/h en períodos curtos de tempo, e o rorcual común pode manter unha velocidade de 30 km/h. Os golfiños poden facer xiros moi axustados mentres nadan a gran velocidade[6]. Os misticetos teñen vibrisas na súa boca, a diferenza das baleas dentadas. Os cetáceos teñen uns sentidos moi desenvolvidos: a vista e o oído están adaptados tanto para a auga como para o aire, e as baleas teñen un sistema táctil nas súas vibrisas. Algunhas especies están ben adaptadas para mergullarse a grandes profundidades.

Os grandes cetáceos foron obxecto da caza comercial durante séculos, como un recurso mariño máis, ata poñelos en perigo de extinción. Aínda hoxe algúns países coma Xapón, Noruega ou Islandia seguen cazando baleas para comer a súa carne, escudándose no argumento da caza científica. Puntualmente tamén se cazaron os golfiños, tanto para aproveitar a carne como por consideralos inimigos dos pescadores e aínda hoxe o fan no Xapón, os inuit (esquimós) do Canadá ou nas illas Feroe en Dinamarca.

A rama da bioloxía que estuda estes animais é a cetoloxía.

Características

Oito especies de cetáceos debuxados a tamaño proporcional: 1. Balea vasca; 2. Candorca; 3. Balea de Groenlandia; 4. Cachalote; 5. Narval; 6. Balea azul; 7. Rorcual común; 8. Beluga.

Externamente posúen un corpo pisciforme, adaptado á vida acuática, con amplas variacións no tocante ó tamaño (desde as toniñas de ó redor de un metro de lonxitude ata a balea azul, de ata 30 metros e 180 toneladas, o animal máis grande coñecido), a forma da cabeza e o tamaño das aletas.

Os cetáceos, coma tódolos demais mamíferos, son animais de sangue quente (endotérmicos), respiración pulmonar e reprodución vivípara (paren e aleitan as súas crías). A presenza de pelo sobre a pel é vestixial e só se observa, moi ralo, nos fetos. As extremidades anteriores transformáronse en aletas pectorais (sen función locomotriz) e as posteriores atrofiáronse case totalmente, quedando unicamente un pequeño óso pélvico no abdome.

O rabo transformouse nunha aleta caudal que, a diferenza dos peixes, é horizontal. Esta aleta caudal é o mecanismo que utilizan para propulsarse e desprazarse. Presentan tamén unha aleta dorsal, sen base ósea, que pode ser moi destacada (como na candorca) ou inexistente (como na balea vasca ou na beluga).

O problema da respiración pulmonar nun medio acuático resolvérono mediante a transformación do cranio, alongado en horizontal, e a migración dos orificios nasais (narinas ou aventadores) á cara superior da cabeza. Os misticetos (baleas e rorcuais) posúen dous orificios nasais mentres que os odontocetos (golfiños, cachalote etc.) só presentan un. Outras transformacións fisiolóxicas permítenlles espazar extraordinariamente os movementos respiratorios e permanecer períodos prolongados de tempo baixo a auga (o cachalote, por exemplo, pode permanecer baixo a auga ata dúas horas sen necesitar saír á superficie para respirar).

Carecen de aparato auditivo externo e só teñen uns pequenos orificios detrás dos ollos e, ademais, en moitas especies estes condutos están obstruídos. Aínda así posúen un sentido do oído moi desenvolvido e son quen de determina-la orixe dos sons baixo o mar grazas ó seu sistema de ecolocalización. Tamén poden comunicarse entre si mediante un amplo repertorio de sons, que varían, segundo a especie e a familia, entre breves chasquidos a cancións prolongadas.

Other Languages
Afrikaans: Walvisagtiges
Alemannisch: Wale
aragonés: Cetacea
العربية: حيتانيات
asturianu: Cetacea
azərbaycanca: Balinakimilər
башҡортса: Кит һымаҡтар
беларуская: Кітападобныя
беларуская (тарашкевіца)‎: Кітападобныя
български: Китоподобни
brezhoneg: Morvil
bosanski: Cetacea
буряад: Халим
català: Cetacis
Cebuano: Balyena
ᏣᎳᎩ: Cetacea
کوردی: سیتەیسیا
čeština: Kytovci
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Китъ
Чӑвашла: Кит
Cymraeg: Morfiligion
dansk: Hvaler
Deutsch: Wale
Zazaki: Balina
Ελληνικά: Κητώδη
English: Cetacea
Esperanto: Cetacoj
español: Cetacea
eesti: Vaalalised
euskara: Zetazeo
suomi: Valaat
føroyskt: Hvalur
français: Cetacea
Nordfriisk: Wal (-fesk)
Gaeilge: Céiticeach
Gàidhlig: Muc-mhara
客家語/Hak-kâ-ngî: Kîn-ǹg
हिन्दी: तिमिगण
hrvatski: Kitovi
hornjoserbsce: Wjelryby
Kreyòl ayisyen: Balèn
magyar: Cetek
հայերեն: Կետանմաններ
interlingua: Cetacea
Bahasa Indonesia: Cetacea
Ido: Cetaceo
íslenska: Hvalir
italiano: Cetacea
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊᕐᕕᒃ
日本語: クジラ目
Basa Jawa: Iwak lodan
Адыгэбзэ: Джейхэр
한국어: 고래
Перем Коми: Cetacea
Кыргызча: Кит сымалдар
Latina: Cetacea
Lëtzebuergesch: Walen
Lingua Franca Nova: Setaseo
Limburgs: Walvèsechtege
Ligure: Cetacea
lietuvių: Banginiai
latviešu: Vaļveidīgie
Māori: Ika moana
македонски: Китови
монгол: Халим
кырык мары: Кит ганьывлӓ
Bahasa Melayu: Setasea
မြန်မာဘာသာ: ငါးဝန်
Nederlands: Walvisachtigen
norsk nynorsk: Kvalar
norsk: Hvaler
Novial: Cetacea
occitan: Cetacea
ଓଡ଼ିଆ: Cetacea
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੈਟੇਸ਼ੀਆ
Pälzisch: Wale
polski: Walenie
پنجابی: سیٹیشیا
پښتو: نهنگ
português: Cetáceos
Runa Simi: Wallina
română: Cetacee
русский: Китообразные
sicilianu: Cetacea
Scots: Cetacea
srpskohrvatski / српскохрватски: Kitovi
Simple English: Cetacea
slovenčina: Veľryby (rad)
slovenščina: Kiti
Soomaaliga: Nibiri
shqip: Cetacetë
српски / srpski: Китови
Basa Sunda: Paus (mamalia)
svenska: Valar
Kiswahili: Nyangumi
тоҷикӣ: Кит
Tagalog: Cetacea
Türkçe: Balinalar
українська: Китоподібні
اردو: حوتیہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Kitsimonlar
Tiếng Việt: Bộ Cá voi
West-Vlams: Walvissn
Winaray: Cetacea
吴语: 鲸豚类
хальмг: Тул
ייִדיש: וואלפיש
Vahcuengh: Ginghyiz
中文: 鯨豚類
Bân-lâm-gú: Cetacea
粵語: 鯨魚