Calendario
English: Calendar

Unha páxina do calendario hindú 1871-1872

Un calendario é un sistema de medida para longos períodos de tempo. Os calendarios xeralmente definen unidades de espazo en termos de días, con unidades maiores para múltiplos días. Esas unidades reciben nomes ou números para facilitar a lembranza de eventos ou acontecementos históricos e planear eventos futuros.

Historia e características

A palabra calendario úsase tamén para describir o aparato físico (xeralmente de papel) para o uso do sistema (por exemplo, calendario de mesa), e tamén un conxunto particular de eventos planeados.

Practicamente todos os sistemas de calendario utilizan unha unidade coloquialmente chamada "ano" que se aproxima ao ano tropical da Terra (ou sexa, o tempo que leva un ciclo completo de estacións) para facilitar o planeamento de actividades agrícolas. Moitos calendarios tamén usan unha unidade de tempo chamada "mes" baseado nas fases da Lúa no ceo; un calendario lunar é aquel no cal os días son numerados dentro de cada ciclo de fases da Lúa. Como o lonxitude do mes lunar non se encaixa nun divisor exacto dentro do ano tropical, un calendario puramente lunar rapidamente se perde dentro das estacións. Os calendarios lunares compensan iso engadindo un mes extra cando é necesario para realiñar os meses coas estacións.

No Occidente adoptouse o calendario xuliano, baseado en anos, que numera os días dentro dos meses, que son máis longos que o ciclo lunar, por iso non é conveniente para seguir as fases da Lúa, mais fai un traballo mellor seguindo as estacións. Infelizmente, o ano tropical da Terra non é un múltiplo exacto dos días (é de aproximadamente 365,2422 días), entón lentamente cae fóra de sincronía coas estacións. Por esa razón, o calendario gregoriano foi adoptado máis tarde na maior parte do occidente. Por usar un sistema flexible de ano bisesto, pode ser axustado para pechar coas estacións.

Os calendarios poden definir outras unidades de tempo, como a semana, para o propósito de planear actividades regulares que non se encaixan facilmente con meses ou anos.

Os calendarios poden ser completos ou incompletos. Calendarios completos ofrecen un modo de nomear cada día consecutivo, en tanto que os calendarios incompletos non. O primeiro calendario romano -que non tiña tiña ningún modo de designar os días dos meses de inverno que non fose agrupar todos xuntos como "inverno"- é un exemplo dun calendario incompleto, en tanto que o calendario gregoriano é un exemplo de calendario completo.

Os calendarios en uso na Terra son frecuentemente lunares, solares, luni-solares ou arbitrarios. Un calendario lunar é sincronizado co movemento da Lúa; un exemplo diso é o calendario islámico. Un calendario solar é sincronizado co movemento do Sol; un exemplo é o calendario persa. Un calendario luni-solar é sincronizado con ambos os movementos do Sol e da Lúa; un exemplo é o calendario hebraico. Un calendario abitrario non é sincronizado nin co Sol nin coa Lúa. Un exemplo diso é o calendario xuliano usado por astrónomos. Hai algúns calendarios que parecen estar sincronizados co movemento de Venus, como o calendario exipcio; a sincronización con Venus parece ocorrer principalmente en civilizacións próximas ao ecuador.

Os calendarios poden ser pragmáticos, teóricos ou mixtos. Un calendario pragmático é o que é baseado na observación; un exemplo é o calendario relixioso islámico. Un calendario teórico é aquel que é baseado nun conxunto estrito de regras; un exemplo é o calendario hebraico. Un calendario mixto combina ambos. os calendarios mixtos normalmente comezan como calendarios teóricos, mais son axustados pragmaticamente cando algún tipo de asincronía se torna aparente; a mudanza do calendario xuliano para o calendario gregoriano é un exemplo, e o propio calendario gregoriano pode ter que recibir algún axuste próximo ao ano 4000 (como foi proposto por G. Romme para o calendario revolucionario francés revisado). Houbo algunhas propostas para a reforma do calendario, como o calendario mundial ou calendario perpetuo. As Nacións Unidas consideraron a adopción dun calendario reformado por un tempo nos anos 50, mais esas propostas perderon moita da súa popularidade.

O calendario gregoriano, como exemplo final, é completo, solar e mixto.

Other Languages
Afrikaans: Kalender
Alemannisch: Kalender
aragonés: Calandario
Ænglisc: Gerīmbōc
العربية: تقويم
ܐܪܡܝܐ: ܣܘܪܓܕܐ
অসমীয়া: দিনপঞ্জী
asturianu: Calendariu
azərbaycanca: Təqvim
башҡортса: Календарь
Boarisch: Kalenda
žemaitėška: Kalėnduorios
Bikol Central: Kalendaryo
беларуская: Каляндар
беларуская (тарашкевіца)‎: Каляндар
български: Календар
भोजपुरी: कैलेंडर
বাংলা: পঞ্জিকা
brezhoneg: Deiziadur
bosanski: Kalendar
буряад: Литэ
català: Calendari
Chavacano de Zamboanga: Calendario
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lĭk-huák
нохчийн: Рузма
Cebuano: Kalendaryo
Chamoru: Kalendario
ᏣᎳᎩ: ᏅᏙ ᏗᏎᏗ
Tsetsêhestâhese: Hoéstoneéše'he
کوردی: ڕۆژژمێر
čeština: Kalendář
Cymraeg: Calendr
dansk: Kalender
Deutsch: Kalender
Zazaki: Serrename
Ελληνικά: Ημερολόγιο
emiliàn e rumagnòl: Lunèri
English: Calendar
Esperanto: Kalendaro
español: Calendario
eesti: Kalender
euskara: Egutegi
estremeñu: Calandáriu
فارسی: تقویم
suomi: Kalenteri
Võro: Kallendri
føroyskt: Kalendari
français: Calendrier
Nordfriisk: Kalender
furlan: Calendari
Frysk: Kalinder
贛語: 曆法
Avañe'ẽ: Arapapaha
Bahasa Hulontalo: Almanak
客家語/Hak-kâ-ngî: La̍k-fap
עברית: לוח שנה
हिन्दी: कालदर्शक
hrvatski: Kalendar
magyar: Naptár
հայերեն: Օրացույց
interlingua: Calendario
Bahasa Indonesia: Kalender
Ilokano: Kalendario
íslenska: Dagatal
italiano: Calendario
日本語:
Patois: Alminak
Basa Jawa: Pananggalan
ქართული: კალენდარი
Qaraqalpaqsha: Kalendar
қазақша: Күнтізбе
kalaallisut: Ullorsiut
ಕನ್ನಡ: ಪಂಚಾಂಗ
한국어: 역법
къарачай-малкъар: Орузлама
kurdî: Salname
Кыргызча: Жылнаама
Latina: Calendarium
лакку: Календарь
Lingua Franca Nova: Calendario
Limburgs: Klender
Ligure: Lûnäio
lumbaart: Lönàre
lingála: Manáka
lietuvių: Kalendorius
latviešu: Kalendārs
мокшень: Ковгярькссь
Malagasy: Tetiandro
Māori: Maramataka
Baso Minangkabau: Almanak
македонски: Календар
മലയാളം: കലണ്ടർ
монгол: Цагалбар
Bahasa Melayu: Takwim
မြန်မာဘာသာ: ပြက္ခဒိန်
эрзянь: Ковкерькс
Plattdüütsch: Klenner
नेपाली: पात्रो
नेपाल भाषा: नगुमां
Nederlands: Kalender
norsk nynorsk: Kalender
norsk: Kalender
Nouormand: Calendri
Sesotho sa Leboa: Tšhupamabaka
occitan: Calendièr
Oromoo: Dhaha
ਪੰਜਾਬੀ: ਜੰਤਰੀ
polski: Kalendarz
پنجابی: کلنڈر
پښتو: کليز
português: Calendário
Runa Simi: Kalindaryu
română: Calendar
русский: Календарь
русиньскый: Календарь
саха тыла: Халандаар
sicilianu: Calannariu
Scots: Calendar
سنڌي: ڪئلينڊر
srpskohrvatski / српскохрватски: Kalendar
Simple English: Calendar
slovenčina: Kalendár
slovenščina: Koledar
Soomaaliga: Kalandar
shqip: Kalendari
српски / srpski: Календар
Basa Sunda: Kalénder
svenska: Kalender
Kiswahili: Kalenda
తెలుగు: కేలండర్
тоҷикӣ: Тақвим
Tagalog: Kalendaryo
Türkçe: Takvim
татарча/tatarça: Тәкъвим
тыва дыл: Календарь
українська: Календар
اردو: تقویم
oʻzbekcha/ўзбекча: Taqvim
Tiếng Việt: Lịch
walon: Calindrî
Winaray: Kalendaryo
Wolof: Arminaat
吴语: 历法
хальмг: Лит
მარგალური: კალენდარი
ייִדיש: קאלענדאר
Vahcuengh: Ligfap
Zeêuws: Kalender
中文: 历法
文言:
Bân-lâm-gú: Le̍k-hoat
粵語: