Burundi

República de Burundi
Republika e'ou Burundi
République du Burundi
Bandeira de Burundi
Escudo de Burundi
BandeiraEscudo
Burundi (orthographic projection).svg
Lema: Ubumwe, Ibikorwa, Iterambere (kirundi) - Unité, Travail, Progrès (francés)
Unidade, Traballo, Progreso
Himno: Burundi bwacu
Capital
 • Poboación
Bujumbura
400 000
Cidade máis poboadaBujumbura
Linguas oficiaisKirundi e francés
Forma de gobernoRepública presidencialista
Presidente
Vicepresidente
Pierre Nkurunziza[1]
Gaston Sindimwo
Independencia de Bélxica1 de xullo de 1962
SuperficiePosto 142º
 • Total27 830 km²
 • % auga7,8
Fronteiras974 km
Costas0 km
PoboaciónPosto 98º
 • Total6 223 897 hab.
 • Densidade230 hab./km²
PIB (nominal)
 • Totaln/d
 • per cápitan/d
PIB (PPA)Posto 149º
 • Total (2005)5 642 000 000 US$
 • per cápita753 US$
MoedaFranco burundiano (BIF)
IDH (2003)0,379 (169º) – Baixo
Xentilicioburundiano, burundiana[2]
Fuso horarioUTC+2
 • Horario de veránNon aplica
Dominio de Internet.bi
Prefixo telefónico+257
Prefixo radiofónico9UA-9UZ
Código ISO108 BDI BI
Membro de: ONU

Burundi,[2] oficialmente República de Burundi (en kirundi: Republika y'u Burundi, pronunciado /buˈɾundi/; en francés: République du Burundi, pronunciado /byˈʁyndi/), é unha pequena nación de África Oriental, que carece de saída ao mar. Está rodeada por Ruanda, a República Democrática do Congo e Tanzania. Parte do a fronteira occidental limita co lago Tanganica. O antigo nome do país era Urundi-Ubrundi-Bruwanda. Urundi é a abreviación de "Urundi Rwanda" ("A outra Rwanda"), tal como as forzas coloniais belgas adoitaban referirse ao territorio. O nome actual do país provén da linguaxe bantú kirundi.

Entre 1993 e 1999 a violencia étnica entre hutus e faccións tutsi en Burundi produciu centos de miles de refuxiados e deixou polo menos 250.000 mortos. Aínda que moitos refuxiados volvan de países veciños, proseguiu a loita étnica, que obrigou a outros a fuxir. As tropas de Burundi, procurando asegurar as súas fronteiras, interviñeron no conflito na R. D. do Congo.

Historia

Os primeiros habitantes da zona foron os pigmeos, que foron substituídos e absorbidos polos bantú durante as oledas de migracións de devandita etnia. Burundi existe como reino independente desde o século XVI, transformándose nunha colonia alemá e pasando a Bélxica na Primeira Guerra Mundial. Burundi foi parte do mandato belga da Liga das Nacións sobre Ruanda-Urundi, e logo un Fideicomiso das Nacións Unidas baixo autoridade administrativa belga logo das Segunda guerra mundial.

As orixes da monarquía de Burundi transformáronse nun mito. Segundo as lendas, o fundador da dinatía orixinaria , Ntare Rushatsi chegou a Burundi desde Ruanda no século XVII, outras fontes máis certeiras suxiren que Ntare proveu desde Buha no sueste e realizou a fundación do seu reino na rexión Nkoma. Ata a caída da monarquía en 1966 o reinado mantivo uns dos poucos vínculos de Burundi co seu pasado.

Desde a independencia en 1962, ata as eleccións de 1993, Burundi foi controlado por unha serie de ditaduras militares, todas pertencentes á minoría tutsi. Ao longo deses anos producíronse feitos de violencia étnica incluídos os incidentes de 1964 e os dos finais dos anos '80, e o xenocidio burundiano de 1972. En 1993, Burundi tivo as súas primeiras eleccións democráticas, onde se impuxo a Fronte para a Democracia de Burundi (FRODEBU dominado pola minoría hutu. O líder do FRODEBU Melchior Ndadaye, converteuse no primeiro presidente hutu de Burundi, pero poucos meses despois foi asasinado por un grupo de oficiais do exército pertencentes á etnia tutsi, este asasinato introduciu a Burundi nuns horrible guerra civil. Como resposta ao asasinato do presidente Ndadaye, extremistas hutu masacraron miles de civís tutsi, as forzas armadas de Burundi dominadas polos tutsis responderon masacrando similares cantidades de civís hutus. Seguiron anos de inestabilidade ata 1996, cando o antigo presidente Pierre Buyoya tomou o poder por medio dun golpe de estado.

Praia sobre o lago Tanganica en Buiumbura

En agosto de 2000 un acordo de paz asinado polos dous os grupos políticos de Burundi estableceron un programa establecendo datas para a restauración da democracia. Logo de moitos anos de violencia civil, un alto ao lume foi asinado en 2003 entre o goberno de Pierre Buyoya e o máis grande grupo de rebeldes hutus o CNDD-FDD. A fins dese ano o líder do FRODEBU, Domitien Ndayizeye substituíu a Buyoya como presidente do país. Aínda iso o grupo hutu máis extremo Palipehutu- FNL (máis coñecido como "FNL") continuou refusando as negociacións. En agosto de 2004 dita organización masacró a 152 refuxiados tutsi- congoleses no campo de refuxiados de Gatumba no oeste de Burundi. En resposta a ese ataque o goberno de Burundi emitiu ordes de arresto para os líderes do FNL Agathon Rwasa e Pasteur Habimana declarando ao FNL como unha organización terrorista.

En maio de 2005, un cesamento do fogo foi finalmente asinado entre o FNL e o goberno de Burundi, pero os combates seguiron. Renovadas a negociacións en novos termos, o FNL demandou a total amnistía a cambio de entregar as armas. Varias eleccións producíronse a mediados do ano 2005, nas que se impuxo o antigo grupo rebelde hutu National Council for the Defense of Democracy-Forces for the Defense of Democracy (CNDD-FDD). O 7 de setembro de 2006 asinouse un segundo cesamento do fogo.

Other Languages
Acèh: Burundi
Afrikaans: Burundi
Akan: Burundi
Alemannisch: Burundi
አማርኛ: ቡሩንዲ
aragonés: Burundi
العربية: بوروندي
مصرى: بوروندى
asturianu: Burundi
azərbaycanca: Burundi
تۆرکجه: بوروندی
башҡортса: Бурунди
žemaitėška: Burundis
Bikol Central: Burundi
беларуская: Бурундзі
беларуская (тарашкевіца)‎: Бурундзі
български: Бурунди
भोजपुरी: बुरुंडी
Bahasa Banjar: Burundi
bamanankan: Burundi
বাংলা: বুরুন্ডি
བོད་ཡིག: བུ་རུན་ཌི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: বুরুন্ডি
brezhoneg: Burundi
bosanski: Burundi
буряад: Бурунди
català: Burundi
Chavacano de Zamboanga: Burundi
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Burundi
нохчийн: Бурунди
Cebuano: Burundi
ᏣᎳᎩ: ᏋᎷᏂᏗ
کوردی: بوروندی
qırımtatarca: Burundi
čeština: Burundi
Чӑвашла: Бурунди
Cymraeg: Bwrwndi
dansk: Burundi
Deutsch: Burundi
Thuɔŋjäŋ: Brundi
Zazaki: Burundi
dolnoserbski: Burundi
डोटेली: बुरुन्डी
ދިވެހިބަސް: ބުރުންޑީ
eʋegbe: Burundi
Ελληνικά: Μπουρούντι
English: Burundi
Esperanto: Burundo
español: Burundi
eesti: Burundi
euskara: Burundi
estremeñu: Burundi
فارسی: بوروندی
Fulfulde: Burunndi
suomi: Burundi
Võro: Burundi
føroyskt: Burundi
français: Burundi
arpetan: Burundi
Nordfriisk: Burundi
Frysk: Boerûndy
Gaeilge: An Bhurúin
Gagauz: Burundi
Gàidhlig: Burundaidh
Avañe'ẽ: Vurundi
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: बुरुंडी
ગુજરાતી: બુરુન્ડી
Gaelg: Burundee
Hausa: Burundi
客家語/Hak-kâ-ngî: Burundi
עברית: בורונדי
हिन्दी: बुरुण्डी
Fiji Hindi: Burundi
hrvatski: Burundi
hornjoserbsce: Burundi
Kreyòl ayisyen: Bouroundi
magyar: Burundi
հայերեն: Բուրունդի
interlingua: Burundi
Bahasa Indonesia: Burundi
Interlingue: Burundi
Igbo: Burundi
Ilokano: Burundi
Ido: Burundi
íslenska: Búrúndí
italiano: Burundi
日本語: ブルンジ
Patois: Burundi
Basa Jawa: Burundi
ქართული: ბურუნდი
Qaraqalpaqsha: Burundi
Taqbaylit: Burundi
Kabɩyɛ: Purundi
Kongo: Burundi
Gĩkũyũ: Burundi
қазақша: Бурунди
ಕನ್ನಡ: ಬುರುಂಡಿ
한국어: 부룬디
kurdî: Burundî
kernowek: Burundi
Кыргызча: Бурунди
Latina: Burundia
Ladino: Burundi
Lëtzebuergesch: Burundi
Lingua Franca Nova: Burundi
Luganda: Burundi
Limburgs: Boeroendi
Ligure: Burundi
lumbaart: Burundi
lingála: Burundi
لۊری شومالی: بوروندی
lietuvių: Burundis
latgaļu: Burundi
latviešu: Burundija
Malagasy: Borondy
Baso Minangkabau: Burundi
македонски: Бурунди
മലയാളം: ബറുണ്ടി
монгол: Бурунди
मराठी: बुरुंडी
кырык мары: Бурунди
Bahasa Melayu: Burundi
Malti: Burundi
မြန်မာဘာသာ: ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ
مازِرونی: بوروندی
Dorerin Naoero: Burundi
Nāhuatl: Burundi
Plattdüütsch: Burundi
नेपाली: बुरूण्डी
नेपाल भाषा: बुरुन्डी
Nederlands: Burundi
norsk nynorsk: Burundi
norsk: Burundi
Novial: Burundi
Sesotho sa Leboa: Burundi
occitan: Burundi
Livvinkarjala: Burundi
Oromoo: Buruundii
ଓଡ଼ିଆ: ବୁରୁଣ୍ଡି
Ирон: Бурунди
ਪੰਜਾਬੀ: ਬੁਰੂੰਡੀ
Kapampangan: Burundi
Papiamentu: Burundi
पालि: बुरुंडी
Norfuk / Pitkern: Burundi
polski: Burundi
Piemontèis: Burundi
پنجابی: برنڈی
پښتو: بروندي
português: Burundi
Runa Simi: Burundi
rumantsch: Burundi
Kirundi: Uburundi
română: Burundi
armãneashti: Burundi
русский: Бурунди
русиньскый: Бурунді
Kinyarwanda: Uburundi
संस्कृतम्: बुरुंडी
саха тыла: Бурунди
sardu: Burundi
sicilianu: Burundi
Scots: Burundi
سنڌي: برونڊي
davvisámegiella: Burundi
Sängö: Burundïi
srpskohrvatski / српскохрватски: Burundi
Simple English: Burundi
slovenčina: Burundi
slovenščina: Burundi
chiShona: Burundi
Soomaaliga: Burundi
shqip: Burundi
српски / srpski: Бурунди
SiSwati: IBurundi
Sesotho: Burundi
Seeltersk: Burundi
Basa Sunda: Burundi
svenska: Burundi
Kiswahili: Burundi
ślůnski: Burůndi
தமிழ்: புருண்டி
తెలుగు: బురుండి
тоҷикӣ: Бурунди
Türkmençe: Burundi
Tagalog: Burundi
Türkçe: Burundi
Xitsonga: Burundi
татарча/tatarça: Бурунди
удмурт: Бурунди
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بۇرۇندى
українська: Бурунді
اردو: برونڈی
oʻzbekcha/ўзбекча: Burundi
vèneto: Burundi
vepsän kel’: Burundi
Tiếng Việt: Burundi
Volapük: Rundiyän
walon: Bouroundi
Winaray: Burundi
Wolof: Buruundi
吴语: 蒲隆地
მარგალური: ბურუნდი
ייִדיש: בורונדי
Yorùbá: Bùrúndì
Zeêuws: Burundi
中文: 蒲隆地
文言: 蒲隆地
Bân-lâm-gú: Burundi
粵語: 布隆迪
isiZulu: IBurundi