Asia

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Asia
Asia (orthographic projection).svg
Área44 579 000 km2
Poboación4 140 000.000
Densidade poboacional92
Xentilicioasiático
Países
Dependencias
Estados non recoñecidos
linguas
 Linguas de Asia
Mandarín, hindi, árabe, hebreo, bengalí, ruso, xaponés, coreano, xavanés, telugu, marathi, vietnamita, támil, turco, indoarias, persa; birmano; malaio; tagalo
Fusos horariosUTC+2
UTC+12
Internet TLD.asia
Cidades máis grandesFlag of Japan.svg Xapón Toquio
Flag of South Korea.svg Corea do Sur Seúl
India India Bombai
India India Nova Delhi
Flag of the People's Republic of China.svg China Shanghai
Flag of the Philippines.svg Filipinas Manila
Flag of Japan.svg Xapón Osaka
India India Calcuta
Flag of Pakistan.svg Paquistán Karachi
Flag of Indonesia.svg Indonesia Iacarta
Flag of the People's Republic of China.svg China Pequín
Flag of the People's Republic of China.svg China Cantón
Flag of Bangladesh.svg Bangladesh Dacca
Flag of Hong Kong.svg Hong Kong Hong Kong
Flag of Iran.svg Irán Teherán
India India Bangalore
Flag of the People's Republic of China.svg China Shenzhen
Flag of Thailand.svg Tailandia Bangkok
Flag of the People's Republic of China.svg China Nanjing
Flag of the People's Republic of China.svg China Tianjin
Flag of Vietnam.svg Vietnam Cidade Ho Chi Minh
Mapa físico-político. Clica nel para amplialo.

Asia (Gl-Asia.ogg pronunciación ) é o maior e máis poboado dos cinco continentes do planeta Terra localizado principalmente nos hemisferios norte e oriental. Abrangue un terzo das partes sólidas da superficie da Terra e é responsábel por albergar case tres quintos da poboación mundial. Limita ó norte a (Rusia) co océano Glaciar Ártico, ó leste co océano Pacífico e ó sur co océano Índico, ó oeste co mar Vermello, onde se xunta coa África pola canle de Suez. Tamén ó oeste limita co mar Exeo (Asia Menor), Cordilleira do Cáucaso, mar Caspio, río Ural e os Montes Urais. Ademais do territorio continental, tamén ten territorios insulares: as Kuriles, Sakhalin, as illas xaponesas, a illa de Formosa (Taiwán), as Filipinas, as Illas de Sonda, Sri Lanka e milleiros de illas menores. Cobre o 8,6% da superficie da Terra, o 29,4% sen contar os mares e nel habita máis do 60% da poboación mundial, uns 4.000 millóns de persoas.

Na división convencional de continentes, de orixe europea, Asia e Europa aparecen como dúas entidades diferentes por razóns culturais e históricas, mais en termos xeográficos, forman realmente un único continente, Eurasia. Tamén África está unida a Eurasia polo istmo de Suez polo que tamén se pode considerar Europa, Asia e África como un único supercontinente, Eurafrasia.

Dado o seu tamaño e diversidade, o concepto de Asia - un nome que se remonta á antigüidade clásica - en realidade pode ter máis que ver coa xeografía humana que coa xeografía física.[1] Asia varía considerablemente entre e dentro das súas rexións con respecto aos grupos étnicos, as culturas, os ambientes, a economía, os lazos históricos e os sistemas de goberno.

Etimoloxía

A palabra Asia provén do grego; Ἀσία, atribuída por primeira vez a Heródoto (cara ao 440 a.C.) e facía referencia á rexión de Anatolia, co propósito de describir as guerras persas, no imperio Persa, en contraste con Grecia e Exipto. Heródoto comenta que está desconcertado polo feito de que tres nomes de muller se utilicen para describir unha masa enorme e substancial da terra (Europa, Asia, e Libia, referida a África), indicando que a maioría dos gregos asumiron que Asia foi chamada en referencia á esposa de Prometeo pero que os lidios dicían que foi chamada en referencia a Asia, fillo de Cotys e que pasou á tribo de Sardes.

Ata antes de Heródoto, Homero fala dun aliado de Troia chamado Asios e tamén describe unha marisma como ασιος (Ilíada 2, 461 ). Na lingua grega o termo pode derivar de Assuwa, unha confederación de estados da Anatolia occidental do século XIV a.C. que forón derrotado polos Hititas.

Alternativamente, a etimoloxía do termo pode provir da palabra da lingua acadia (w)aṣû(m) que significa ascender, referida á dirección da saída do sol polo Oriente Medio, conectada tamén coa palabra fenicia asa, que significa leste.

Other Languages
Acèh: Asia
адыгабзэ: Азие
Afrikaans: Asië
Akan: Ehyia
Alemannisch: Asien
አማርኛ: እስያ
aragonés: Asia
Ænglisc: Asia
العربية: آسيا
مصرى: اسيا
অসমীয়া: এছিয়া
asturianu: Asia
авар: Азия
Aymar aru: Asya
azərbaycanca: Asiya
تۆرکجه: آسیا
башҡортса: Азия
Boarisch: Asien
žemaitėška: Azėjė
Bikol Central: Asya
беларуская: Азія
беларуская (тарашкевіца)‎: Азія
български: Азия
भोजपुरी: एशिया
Bislama: Esia
Bahasa Banjar: Asia
bamanankan: Asia
বাংলা: এশিয়া
བོད་ཡིག: ཨེ་ཤེ་ཡ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: এশিয়া
brezhoneg: Azia
bosanski: Azija
буряад: Ази
català: Àsia
Chavacano de Zamboanga: Asia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ā-ciŭ
нохчийн: Ази
Cebuano: Asya
Tsetsêhestâhese: Asia
کوردی: ئاسیا
corsu: Asia
qırımtatarca: Asiya
čeština: Asie
kaszëbsczi: Azëjô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Асїꙗ
Чӑвашла: Ази
Cymraeg: Asia
dansk: Asien
Deutsch: Asien
Zazaki: Asya
dolnoserbski: Azija
डोटेली: एसिया
Ελληνικά: Ασία
English: Asia
Esperanto: Azio
español: Asia
eesti: Aasia
euskara: Asia
estremeñu: Ásia
فارسی: آسیا
Fulfulde: Aasiya
suomi: Aasia
Võro: Aasia
føroyskt: Asia
français: Asie
arpetan: Asia
Nordfriisk: Aasien
furlan: Asie
Frysk: Aazje
Gaeilge: An Áise
Gagauz: Aziya
贛語: 亞洲
Gàidhlig: Àisia
گیلکی: آسیا
Avañe'ẽ: Ásia
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: आशिया खंड
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌰𐍃𐌹𐌰
ગુજરાતી: એશિયા
Gaelg: Yn Aishey
Hausa: Asiya
客家語/Hak-kâ-ngî: Â-chû
Hawaiʻi: ‘Ākia
עברית: אסיה
हिन्दी: एशिया
Fiji Hindi: Asia
hrvatski: Azija
hornjoserbsce: Azija
Kreyòl ayisyen: Azi
magyar: Ázsia
հայերեն: Ասիա
interlingua: Asia
Bahasa Indonesia: Asia
Interlingue: Asia
Igbo: Asia
Ilokano: Asia
ГӀалгӀай: Ази
Ido: Azia
íslenska: Asía
italiano: Asia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊᓰᐊ
日本語: アジア
Patois: Ieja
la .lojban.: zdotu'a
Basa Jawa: Asia
ქართული: აზია
Qaraqalpaqsha: Aziya
Taqbaylit: Asya
Адыгэбзэ: Азиэ
Kongo: Azia
қазақша: Азия
kalaallisut: Asia
ភាសាខ្មែរ: អាស៊ី
ಕನ್ನಡ: ಏಷ್ಯಾ
한국어: 아시아
Перем Коми: Азия
къарачай-малкъар: Азия
कॉशुर / کٲشُر: ایشیا
kurdî: Asya
коми: Азия
kernowek: Asi
Кыргызча: Азия
Latina: Asia
Ladino: Asya
Lëtzebuergesch: Asien
лезги: Азия
Lingua Franca Nova: Asia
Luganda: Asia
Limburgs: Azië
Ligure: Asia
lumbaart: Asia
lingála: Azía
ລາວ: ອາຊີ
لۊری شومالی: آسیا
lietuvių: Azija
latgaļu: Azeja
latviešu: Āzija
मैथिली: एसिया
Basa Banyumasan: Asia
мокшень: Азия
Malagasy: Azia
олык марий: Азий
Māori: Āhia
Baso Minangkabau: Asia
македонски: Азија
മലയാളം: ഏഷ്യ
монгол: Ази
मराठी: आशिया
кырык мары: Ази
Bahasa Melayu: Asia
Malti: Asja
Mirandés: Ásia
မြန်မာဘာသာ: အာရှ
эрзянь: Азия Мастор
مازِرونی: آسیا
Dorerin Naoero: Eija
Nāhuatl: Asia
Napulitano: Asia
Plattdüütsch: Asien
Nedersaksies: Azie
नेपाली: एसिया
नेपाल भाषा: एसिया
Oshiwambo: Asia
Nederlands: Azië
norsk nynorsk: Asia
norsk: Asia
Novial: Asia
Nouormand: Âsie
Sesotho sa Leboa: Asia
Diné bizaad: (*"asia")
Chi-Chewa: Asia
occitan: Asia
Livvinkarjala: Aazii
Oromoo: Eeshiyaa
ଓଡ଼ିଆ: ଏସିଆ
Ирон: Ази
ਪੰਜਾਬੀ: ਏਸ਼ੀਆ
Pangasinan: Asia
Kapampangan: Asia
Papiamentu: Asia
Picard: Asie
Deitsch: Asie
Pälzisch: Asie
Norfuk / Pitkern: Asya
polski: Azja
Piemontèis: Asia
پنجابی: ایشیا
Ποντιακά: Ασίαν
پښتو: آسيا
português: Ásia
Runa Simi: Asya
rumantsch: Asia
Romani: Asia
română: Asia
armãneashti: Asia
tarandíne: Asie
русский: Азия
русиньскый: Азія
Kinyarwanda: Aziya
संस्कृतम्: जम्बुद्वीपः
саха тыла: Азия
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱮᱥᱤᱭᱟ
sardu: Asia
sicilianu: Asia
Scots: Asie
سنڌي: ايشيا
davvisámegiella: Ásia
Sängö: Asie
srpskohrvatski / српскохрватски: Azija
සිංහල: ආසියාව
Simple English: Asia
slovenčina: Ázia
slovenščina: Azija
Gagana Samoa: Asia
chiShona: Asia
Soomaaliga: Aasiya
shqip: Azia
српски / srpski: Азија
Sranantongo: Asi (doti)
Sesotho: Asia
Seeltersk: Asien
Basa Sunda: Asia
svenska: Asien
Kiswahili: Asia
ślůnski: Azyjo
தமிழ்: ஆசியா
ತುಳು: ಏಷ್ಯಾ
తెలుగు: ఆసియా
tetun: Ázia
тоҷикӣ: Осиё
Türkmençe: Aziýa
Tagalog: Asya
lea faka-Tonga: ʻĒsia
Tok Pisin: Esia
Türkçe: Asya
Xitsonga: Axiya
татарча/tatarça: Азия
chiTumbuka: Asia
reo tahiti: ’Ātia
тыва дыл: Азия
удмурт: Азия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئاسىيا
українська: Азія
اردو: ایشیا
oʻzbekcha/ўзбекча: Osiyo
vèneto: Axia
vepsän kel’: Azii
Tiếng Việt: Châu Á
West-Vlams: Azië
Volapük: Siyop
walon: Azeye
Winaray: Asya
Wolof: Asi
吴语: 亚洲
хальмг: Азия
isiXhosa: I-Eshiya
მარგალური: აზია
ייִדיש: אזיע
Yorùbá: Ásíà
Vahcuengh: Yacouh
Zeêuws: Azië
中文: 亚洲
文言: 亞細亞洲
Bân-lâm-gú: A-chiu
粵語: 亞洲
isiZulu: I-Eshiya