Artrópodos

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Artrópodos
Arthropoda

Rango fósil: cámbricoactualidade
Collage de artrópodos modernos e extinguidos
Collage de artrópodos modernos e extinguidos
Clasificación científica
Reino:Animalia
Subreino:Eumetazoa
Superfilo:Ecdysozoa
Filo:Arthropoda
Latreille, 1829
Subfilos

O dos artrópodos (Arthropoda) é un filo de animais caracterizados por teren un exoesqueleto (esqueleto externo), o corpo segmentado e provisto de apéndices articulados.

Constitúen o filo máis numeroso e diversificado do reino animal, e inclúe, entre outros, aos insectos, arácnidos, crustáceos e miriápodos. Coñécense case 1 200 000 especies descritas, a súa maioría insectos (un millón),[1][2] que representan polo menos o 80 % de todas as especies animais coñecidas.

Varios grupos de artrópodos están perfectamente adaptados á vida no aire, igual que os vertebrados amniotas, e a diferenza de todos os demais filos de animais, que son acuáticos ou requiren ambientes húmidos.

A súa anatomía, a súa fisioloxía e o seu comportamento revelan un deseño simple pero admirabelmente eficaz. Os artrópodos existen en todos os ambientes da terra: no mar, na auga doce, no medio terrestre e no aire. Existen tamén moitas formas parasitas e simbióticas.

Orixe

Pode ser que os primeiros artrópodos foran similares aos seus presuntos antecesores, os anélidos. O seu corpo era longo e brando, e tiña moitos segmentos ou metámeros, todos eles moi similares entre si e equipados cun par de patas. Posteriormente a superficie do corpo endureceuse até formar un esqueleto externo ou cutícula constituído por quitina, proteínas, lípidos e sales de calcio.

Hai rexistos fósiles de artrópodos desde o período cámbrico.

Pénsase que as formas Parvacornia e Spriggina da fauna de Ediacara, de hai uns 555 millóns de anos, eran artrópodos.[3][4][5]

Pequenos artrópodos con cunchas semellantes ás dos bivalvos encontráronse en xacementos de fósiles do cámbrico temperán, de 541 a 539 millóns de anos de antigüidade, en China.[6][7]

Os primeiros fósiles de trilobites cámbricos datan duns 530 millóns de anos, pero a clase xa estaba bastante diversificada en todo o mundo, o que suxire que xa existira durante algún tempo antes.[8] A revisión nos anos 1970 dos fósiles dos xistos de Burgess de hai cerca de 505 millóns de anos permitiron identificar numeosos artópodos, algúns dos cales non se poderían asignar a ningún dos grupos coñecidos, o que intensificou o debate acerca da explosión cámbrica.[9]

Os fósiles máis antigos de crustáceos datan de hai aproximadamente 513 millóns de anos, no cámbrico.[10] O arácnido máis antigo coñecido é Palaeotarbus jerami, de hai sobre uns 420 millóns de anos, no silúrico.[11] E o máis antigo insecto fósil é Rhyniognatha hirsti, do devónico, datado entre 396 e 407 millóns de anos, pero as súas mandíbulas son dun tipo que se encontra só en insectos alados, o que suxire que os primeiros insectos apareceron no período silúrico.[12]

Other Languages
Afrikaans: Geleedpotiges
Alemannisch: Gliederfüßer
አማርኛ: ጋጥመ-ብዙ
aragonés: Arthropoda
asturianu: Arthropoda
azərbaycanca: Buğumayaqlılar
беларуская: Членістаногія
беларуская (тарашкевіца)‎: Суставаногія
български: Членестоноги
brezhoneg: Arthropoda
bosanski: Zglavkari
буряад: Үетэ хүлтэн
català: Artròpodes
کوردی: گرێپایان
corsu: Arthropoda
čeština: Členovci
Cymraeg: Arthropod
dansk: Leddyr
Ελληνικά: Αρθρόποδα
English: Arthropod
Esperanto: Artropodoj
español: Arthropoda
euskara: Artropodo
فارسی: بندپایان
føroyskt: Liðadýr
français: Arthropode
Nordfriisk: Laspuateten
Gaeilge: Artrapód
Avañe'ẽ: Mymba ipy apytimby
ગુજરાતી: સંધિપાદ
हिन्दी: सन्धिपाद
Fiji Hindi: Arthropod
hrvatski: Člankonošci
Kreyòl ayisyen: Atwopòd
interlingua: Arthropoda
Bahasa Indonesia: Artropoda
Ilokano: Artropoda
íslenska: Liðdýr
italiano: Arthropoda
日本語: 節足動物
Basa Jawa: Arthropoda
қазақша: Буынаяқтылар
한국어: 절지동물
kurdî: Girêçikpê
kernowek: Melldrosek
Кыргызча: Муунак буттуу
Latina: Arthropoda
Lëtzebuergesch: Arthropoden
Lingua Franca Nova: Artropodo
Limburgs: Gelidpoetege
lietuvių: Nariuotakojai
latviešu: Posmkāji
Baso Minangkabau: Arthropoda
македонски: Членконоги
മലയാളം: ആർത്രോപോഡ
монгол: Үет хөлтөн
кырык мары: Arthropoda
Bahasa Melayu: Artropod
Plattdüütsch: Liddfööt
नेपाली: अर्थोपोडा
Nederlands: Geleedpotigen
norsk nynorsk: Leddyr
norsk: Leddyr
occitan: Arthropoda
ਪੰਜਾਬੀ: ਆਰਥਰੋਪੋਡ
polski: Stawonogi
پنجابی: ارتھروپوڈ
português: Artrópode
Runa Simi: Sillwichaki
română: Artropode
русиньскый: Членистоногы
sicilianu: Arthropoda
Scots: Arthropod
srpskohrvatski / српскохрватски: Zglavkari
Simple English: Arthropod
slovenčina: Článkonožce
slovenščina: Členonožci
српски / srpski: Зглавкари
Basa Sunda: Arthropoda
svenska: Leddjur
Kiswahili: Arithropodi
тоҷикӣ: Бандпойҳо
Tagalog: Arthropoda
lea faka-Tonga: Veʻehokohoko
татарча/tatarça: Буынтыкаяклылар
українська: Членистоногі
oʻzbekcha/ўзбекча: Boʻgʻimoyoqlilar
West-Vlams: Geleedpôtign
Winaray: Arthropoda
吴语: 节肢动物
ייִדיש: ארטראפאד
中文: 节肢动物
Bân-lâm-gú: Chat-kha tōng-bu̍t
粵語: 節肢動物