Mangainéis

Mangainéis
Siombail CheimiceachMn
Uimhir Adamhach25
Meáchan Adamhach 54.938045(5) g·mol-1
Grúpa, Peiriad7, 4, d
Dlús7.21 g·cm-3
Sraith CheimiceachMiotal trasdultacha
Mn-TableImage.png

Is í an mhangainéis dúil cheimiceach a 25, agus is í an tsiombail cheimiceach a sheasann di ná Mn. Faightear ina dúil sa dúlra í, ach tá go leor mianraí mangainéise ann chomh maith. Riandúil thábhachtach í, is é sin, bíonn beagáinín mangainéise de dhíth ar an gcuid is mó de na horgánaigh bheo, ach san am chéanna, is féidir le barraíocht mangainéise dochar a dhéanamh dóibh.

Miotal crua sobhriste í an mhangainéis agus é ag breathnú cosúil leis an iarann. Tá an mhangainéis agus cuid dá comhdhúile paramhaighnéadach, is é sin, ní féidir buanmhaighnéad a dhéanamh den mhangainéis, ach má chuirtear réimse maighnéadach i bhfeidhm uirthi ón taobh amuigh, beidh sí ag freagairt an mhaighnéadais, ionas go n-aomfaidh an maighnéad í.

Bíonn an mhangainéis ag flúirsiú i screamh an Domhain, agus í ar an dara dúil déag is coitianta ansin. Mianraí tábhachtacha mangainéise iad an phirealúisít (an phoiliainít), arb ionann í agus dé-ocsaíd na mangainéise, an bhrabhainít (cineál sileacáite), an silimeileán (ocsaídí éagsúla mangainéise in éineacht le potaisiam agus bairiam) agus an ródacróisít (carbónáit na mangainéise).

Níl ach aon iseatóp amháin le fáil sa dúlra, Mn-55, agus is é an t-aon iseatóp amháin atá cobhsaí. Tá an raidiseatóp úd Mn-53 sách fadsaolach (beagnach ceithre mhilliún bliain ar leathré), ach is iseatóp saorga é.

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is tábhachtaí atá ag an mangainéis ná +2, +3, +4, +6 agus +7. Is iad na comhdhúile is cobhsaí na cinn ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin úd +2 ag an mangainéis, agus bíonn na comhdhúile seo dearg (an ródacróisít mar shampla, MnCO3) nó pinc. Le fírinne, bíonn dathanna na gcomhdhúl chomh láidir sin is gur féidir úsáid an dathlí a bhaint as cuid acu. Is é +2 staid ocsaídiúcháin na mangainéise in orgánach an duine freisin, agus mar sin, ní bhíonn na comhdhúile seo chomh nimhiúil agus na comhdhúile eile.

Comhdhúile tábhachtacha iad an dé-ocsaíd MnO2 agus na sármhanganáití freisin, cosúil le sármhanganáit an photaisiam, KMnO4. Ocsaídeoir láidir í an tsármhanganáit photaisiam, agus is iomaí cineál úsáid a bhaintear aisti dá réir: bhí sí tábhachtach i ndíghalrú an uisce tráth, agus is féidir na baictéir a mharú in othrais athlasta léi freisin. Thairis sin, is ceimiceán agus imoibrí tábhachtach saotharlainne í.

Other Languages
Afrikaans: Mangaan
አማርኛ: ማንጋኒዝ
aragonés: Manganés
العربية: منغنيز
asturianu: Manganesu
azərbaycanca: Manqan
تۆرکجه: منگنز
башҡортса: Марганец
беларуская: Марганец
беларуская (тарашкевіца)‎: Манган
български: Манган
भोजपुरी: मैंगनीज
བོད་ཡིག: མེང་ལྕགས།
brezhoneg: Manganez
bosanski: Mangan
català: Manganès
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Mâing (gĭng-sṳ̆k)
Cebuano: Manganeso
کوردی: مەنگەنیز
corsu: Manganese
čeština: Mangan
Чӑвашла: Марганец
Cymraeg: Manganîs
dansk: Mangan
Deutsch: Mangan
ދިވެހިބަސް: މެންގަނީޒް
Ελληνικά: Μαγγάνιο
English: Manganese
Esperanto: Mangano
español: Manganeso
eesti: Mangaan
euskara: Manganeso
فارسی: منگنز
suomi: Mangaani
føroyskt: Mangan
français: Manganèse
Nordfriisk: Mangan
furlan: Manganês
Gàidhlig: Mangaineis
galego: Manganeso
ગુજરાતી: મેંગેનિઝ
Gaelg: Manganaish
客家語/Hak-kâ-ngî: Manganese
עברית: מנגן
हिन्दी: मैंगनीज़
Fiji Hindi: Manganese
hrvatski: Mangan
Kreyòl ayisyen: Manganèz
magyar: Mangán
Հայերեն: Մանգան
interlingua: Manganese
Bahasa Indonesia: Mangan
Ido: Mangano
íslenska: Mangan
italiano: Manganese
日本語: マンガン
la .lojban.: jinmrmanga
Basa Jawa: Mangan
ქართული: მანგანუმი
Kabɩyɛ: Maŋganɛzɩ
қазақша: Марганец
한국어: 망가니즈
kurdî: Mangan
Кыргызча: Марганец
Latina: Manganum
Lëtzebuergesch: Mangan
Limburgs: Mangaan
Ligure: Manganeise
lumbaart: Manganese
lietuvių: Manganas
latviešu: Mangāns
мокшень: Мангани
македонски: Манган
മലയാളം: മാംഗനീസ്
монгол: Манган
मराठी: मँगनीज
кырык мары: Марганец
Bahasa Melayu: Galian Mangan
မြန်မာဘာသာ: မက်ဂနိစ်
эрзянь: Марганец
Plattdüütsch: Mangan
नेपाल भाषा: म्याङ्यानिज
Nederlands: Mangaan
norsk nynorsk: Mangan
norsk: Mangan
occitan: Manganès
Livvinkarjala: Manganum
Ирон: Марган
ਪੰਜਾਬੀ: ਮੈਂਗਨੀਜ਼
polski: Mangan
Piemontèis: Manganèis
پنجابی: مینگانیز
português: Manganês
Runa Simi: Manganisu
română: Mangan
armãneashti: Manganu
русский: Марганец
संस्कृतम्: मैङ्गनीज्
sardu: Manganesu
sicilianu: Manganesi
Scots: Manganese
srpskohrvatski / српскохрватски: Mangan
සිංහල: මැංගනීස්
Simple English: Manganese
slovenčina: Mangán
slovenščina: Mangan
Soomaaliga: Manganiis
shqip: Mangani
српски / srpski: Манган
Seeltersk: Mangan
Basa Sunda: Mangan
svenska: Mangan
Kiswahili: Manganisi
తెలుగు: మేంగనీస్
Tagalog: Mangganeso
Türkçe: Mangan
татарча/tatarça: Марганец
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: مانگان
українська: Манган
oʻzbekcha/ўзбекча: Marganets
vepsän kel’: Marganc
Tiếng Việt: Mangan
Winaray: Manganeso
吴语:
ייִדיש: מאנגאן
Yorùbá: Manganisi
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Manganese
粵語: