An Laidin

Laidin
(lingua latina)
Á labhairt:i gCathair na Vatacáine
Réigiún:Leithinis na hIodáile
Cainteoirí san Iomlán:(gan cainteoir dúchais ar bith)
Rang:(gan rang)
Líne ghinealaigh:Ind-Eorpais

 Iodáilic
  Laidin

Stádas Oifigiúil
Teanga Oifigiúil:Chathair na Vatacáine
Foras Pleanála Teanga:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Cóid teangeolaíocha
ISO 639-1la
ISO 639-2lat
ISO 639-3lat
Amharc ar: TeangaLiosta Teangacha

B'í an Laidin an teanga a labhraítí i Latium (Lazio) fadó agus a chuaigh chun fairsinge sna sálaí ag saighdiúirí na hImpireachta Rómhánaí. Tháinig an teanga chun cinn i gceantar tíre na Laidineach timpeall ar chathair na Róimhe, agus leathnaigh sí amach de réir mar a ghlac na Rómhánaigh seilbh ar leithinis na hIodáile, agus na tailte go léir timpeall ar an Meánmhuir. Breacadh an teanga síos an chéad uair timpeall ar 550 bliain r. Chr., agus b'aistriúcháin ón nGréigis a bhí sa chuid ba mhó de litríocht na Laidine ar feadh tamaill fhada. Tugtar an tréimhse chlasaiceach ar na blianta 100 RC - 150 AD, nuair a bhí an Impireacht in ard a réime. San am sin a mhair scríbhneoirí cáiliúla ar nós Cicearó, Caesar, Veirgil agus Tacatas, chomh maith leis an bhfile Oivid.

San Iarthar, ghlac na Críostaithe leis an teanga mar theanga liotúirgeach agus cuireadh an Bíobla ar fáil as Laidin. Is í an Vulgáid an t-aistriúchán Laidine den Bhíobla a bhí in úsáid ag an Eaglais go dtí go ndeachaigh lucht an Reifirméisin siar go dtí na foinsí Gréigise agus Eabhraise. Rinne manaigh ar fud na hEorpa agus i dtíortha na Meánmhara staidéar ar an teanga. Mar theanga labhartha, áfach, chuaigh athruithe difriúla i bhfeidhm ar an Laidin i réigiúin éagsúla, agus d'iompaigh na canúintí ina dteangacha éagsúla, ar a dtugtar teangacha Rómánsacha: an Fhraincis, an Iodáilis, an Spáinnis, an Rómáinis, an Phortaingéilis agus mar sin de. Tá an Laidin ina teanga oifigiúil sa Vatacáin i gcónaí. Thairis sin, craolann Raidió na Fionlainne nuacht as Laidin gach seachtain ón mbliain 1989 ar aghaidh.

  • tréithe

Tréithe

Teanga tháite nó infhillte is ea an Laidin. Cuirtear iarmhíreanna le tamhain na bhfocal chun inscne, uimhir agus tuiseal a chur in iúl sna haidiachtaí, na hainmfhocail agus na forainmneacha. Tá cúig dhíochlaonadh ag na hainmfhocail, agus ceithre réimniú ag na briathra.

Is iad sé thuiseal na n-ainmfhocal ná:

  1. ainmneach (an bhunfhoirm),
  2. ginideach (a úsáidtear chun úinéireacht nó baint éigin eile a chur in iúl),
  3. tabharthach (a úsáidtear le cuspóir neamhdhíreach an bhriathair a chur in iúl),
  4. cuspóireach (a úsáidtear le cuspóir díreach an bhriathair a chur in iúl),
  5. ochslaíoch (a úsáidtear chun scaradh, foinse, cúis nó ionstraim a thaispeáint) agus
  6. gairmeach (a úsáidtear nuair atáthar ag cur ceiliúir nó forráin ar dhuine nó ar rud).

Ina theannta sin, tá tuiseal áitreabhach ag roinnt ainmfhocal a úsáidtear lena léiriú cá bhfuil an duine nó an rud suite. In áit an tuisil seo, áfach, is gnách dul i dtuilleamaí réamhfhocail éigin, ar nós in, a éilíonn go n-úsáidfear an tuiseal ochslaíoch ar a lorg. Iarsma seanársa ón bprótatheanga Ind-Eorpach is ea an t-áitreabhach, agus ní féidir, de ghnáth, ach logainmneacha a dhíochlaonadh san áitreabhach. Fiú i laethanta na Laidine Clasaicí, bhí daoine ann nach mbacfadh leis an áitreabhach ar aon nós, an tImpire Ágastas, mar shampla, agus iad ag scríobh in Rōmā (in áit Rōmae) = sa Róimh.

Forbairt stairiúil na Laidine

Ceann de na teangacha Iodálda is ea an Laidin, agus í á scríobh leis an aibítir Laidineach, atá bunaithe ar an aibítir Shean-Iodálda. As an aibítir Ghréagach a d'eascair an aibítir sin. Creidtear gur tháinig an Laidin, nó an chanúint Iodálda, go dtí Latium thart ar ocht nó naoi gcéad bliain roimh bhreith Chríost. Aduaidh a tháinig lucht labhartha na Laidine, agus mar sin, d'fhág na teangacha Ceilteacha agus an Eatrúiscis - seanteanga neamh-Ind-Eorpach na hIodáile - a sliocht ar an Laidin is sine dá bhfuil ann.

Scríobhadh an chuid is tábhachtaí de litríocht na Laidine sa teanga shaorga ealaíonta ar a dtugtar an Laidin Chlasaiceach. B'iad an dá chéad bliain timpeall ar bhreith Chríost ré órga na Laidine Clasaicí. San am céanna, bhí an chosmhuintir ag labhairt gnáthchaint Laidine, a bhí sách difriúil leis an teanga Chlasaiceach ó thaobh na gramadaí agus an stór focal de.

An Laidin
Vicipéid le fáil as An Laidin freisin
Other Languages
Afrikaans: Latyn
Alemannisch: Lateinische Sprache
አማርኛ: ሮማይስጥ
aragonés: Latín
Ænglisc: Lǣden
العربية: لغة لاتينية
مصرى: لاتينى
asturianu: Idioma llatín
azərbaycanca: Latın dili
تۆرکجه: لاتین دیلی
башҡортса: Латин теле
Boarisch: Latein
žemaitėška: Luotīnu kalba
Bikol Central: Tataramon na Latin
беларуская: Лацінская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Лацінская мова
български: Латински език
भोजपुरी: लैटिन
bamanankan: Latin
བོད་ཡིག: ལ་ཏིན་སྐད།
brezhoneg: Latin
bosanski: Latinski jezik
буряад: Лата хэлэн
català: Llatí
Chavacano de Zamboanga: Lengua Latin
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lá-dĭng-ngṳ̄
нохчийн: Латинан мотт
Cebuano: Linatin
qırımtatarca: Latin tili
čeština: Latina
kaszëbsczi: Łacyńsczi jãzëk
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Латиньскъ ѩꙁꙑкъ
Чӑвашла: Латин чĕлхи
Cymraeg: Lladin
dansk: Latin
Deutsch: Latein
Zazaki: Latinki
dolnoserbski: Łatyńšćina
emiliàn e rumagnòl: Latèin
English: Latin
Esperanto: Latina lingvo
español: Latín
euskara: Latin
estremeñu: Luenga latina
suomi: Latina
føroyskt: Latínskt mál
français: Latin
arpetan: Latin
Nordfriisk: Latiinsk
Frysk: Latyn
Gagauz: Latin dili
贛語: 拉丁語
Gàidhlig: Laideann
Avañe'ẽ: Lasioñe'ẽ
Gaelg: Ladjyn
客家語/Hak-kâ-ngî: Lâ-tên-ngî
עברית: לטינית
हिन्दी: लातिन भाषा
Fiji Hindi: Latin
hrvatski: Latinski jezik
hornjoserbsce: Łaćonšćina
Kreyòl ayisyen: Laten
magyar: Latin nyelv
Հայերեն: Լատիներեն
interlingua: Lingua latin
Bahasa Indonesia: Bahasa Latin
Interlingue: Latin
ГӀалгӀай: Латиний мотт
íslenska: Latína
italiano: Lingua latina
日本語: ラテン語
Patois: Latn
Basa Jawa: Basa Latin
ქართული: ლათინური ენა
Qaraqalpaqsha: Latın tili
Taqbaylit: Talatint
Адыгэбзэ: Латиныбзэ
Kongo: Kilatini
қазақша: Латын тілі
kalaallisut: Latiinerisut
ភាសាខ្មែរ: ភាសាឡាតាំង
ಕನ್ನಡ: ಲ್ಯಾಟಿನ್
한국어: 라틴어
къарачай-малкъар: Латин тил
Ripoarisch: Latting
kernowek: Latin
Кыргызча: Латын тили
Ladino: Latín
Lëtzebuergesch: Latäin
лезги: Латин чIал
Lingua Franca Nova: Latina (lingua)
Limburgs: Latien
lumbaart: Latin
lingála: Latina
لۊری شومالی: زۈن لاتين
lietuvių: Lotynų kalba
latviešu: Latīņu valoda
Malagasy: Fiteny latina
олык марий: Латин йылме
македонски: Латински јазик
മലയാളം: ലാറ്റിൻ
монгол: Латин хэл
кырык мары: Латин йӹлмӹ
Bahasa Melayu: Bahasa Latin
Mirandés: Lhéngua lhatina
မြန်မာဘာသာ: လက်တင်ဘာသာစကား
مازِرونی: لاتین
Dorerin Naoero: Dorerin Latin
Nāhuatl: Latintlahtolli
Napulitano: Lengua latina
Plattdüütsch: Latiensche Spraak
Nedersaksies: Latien
नेपाली: रोमन भाषा
नेपाल भाषा: ल्याटिन भाषा
Nederlands: Latijn
norsk nynorsk: Latin
norsk: Latin
Novial: Latinum
Nouormand: Latîn
Chi-Chewa: Chilatini
occitan: Latin
Livvinkarjala: Latinan kieli
Pangasinan: Salitan Latino
Papiamentu: Latin
Picard: Latin
Pälzisch: Ladain
Norfuk / Pitkern: Leten
polski: Łacina
Piemontèis: Lenga latin-a
پنجابی: لاطینی
português: Latim
Runa Simi: Latin simi
rumantsch: Latin
română: Limba latină
armãneashti: Latinica
русиньскый: Латиньскый язык
Kinyarwanda: Ikilatini
संस्कृतम्: लातिनी
саха тыла: Латыын тыла
sicilianu: Lingua latina
Scots: Laitin
سنڌي: لاطيني
davvisámegiella: Láhtengiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Latinski jezik
සිංහල: ලතින්
Simple English: Latin
slovenčina: Latinčina
slovenščina: Latinščina
Soomaaliga: Af-Laatiin
српски / srpski: Латински језик
Seeltersk: Latiensk
Basa Sunda: Basa Latin
svenska: Latin
Kiswahili: Kilatini
ślůnski: Łaćina
தமிழ்: இலத்தீன்
తెలుగు: లాటిన్
Türkmençe: Latyn dili
Tagalog: Wikang Latin
Tok Pisin: Tok Latin
Türkçe: Latince
татарча/tatarça: Латин теле
тыва дыл: Латин дыл
удмурт: Латин кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: لاتىن تىلى
українська: Латинська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Lotin tili
vepsän kel’: Latinan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Latinh
West-Vlams: Latyn
Volapük: Latänapük
walon: Latén
Winaray: Linatin
吴语: 拉丁文
хальмг: Латин келн
მარგალური: ლათინური ნინა
ייִדיש: לאטיין
Yorùbá: Èdè Látìnì
Zeêuws: Latijn
中文: 拉丁语
文言: 拉丁語
Bân-lâm-gú: Latin-gí
粵語: 拉丁文
isiZulu: ILatin