Skaken

Keunststof standert skaakstikken,
Fan links ôf: wyt kening, swart toer, swart dame, wyt pion, swart hynder en wyt loper
19e iuwske Sineeske skaakstikken, ivoar

Hoewol't skaken in oantsjutting is foar in groep besibbe boerdspullen, beskriuwt dit artikel benammen it westersk skaken, in strategysk boerdspul foar twa spilers. De offisjele namme neffens de FIDE fan dit westersk skaken is it skaakspul.[1] It is strategysk omdat de spilers safolle spylmooglikheden hawwe dat it faak ûnmooglik is de konsekwinsje fan elke set te oersjen, sadat ynsicht, ûnderfining en moed de setkeuze mei bepale.

Oarsprong en skiednis

De oerfoarm fan it skaakspul is tûzenen jierren âld, wêrtroch't der net folle bekend is oer it ûntstean en de ierste skiednis. It wurd skake komt fan it Perzyske wurd shāh, dat kening betsjut. De term skaakmat is in fernederlânsking fan it Perzyske shāh māta, dat betsjut: de kening sit yn in mûklaach of de kening is ferslein.

De âldste werkenbere ferzje fan skake komt grif út it seisde iuwske East-Perzje, no Noard-Yndia, en stiet bekend as chaturanga, mar der binne oanwizings dat dit spul basearre is op in noch âldere fariant foar fjouwer persoanen dy't elk oan in side fan it boerd sieten. Meardere ferzjes fan chaturanga fersprieden har nei it etsen nei Sina en Japan en, yn de foarm fan Sjatranj, westwerts nei de Arabyske wrâld om fia Itaalje en Spanje úteinlik yn de 11e iuw yn heul Europa troch te kringen. De Wytsingen hawwe hjir grif in grutte rol yn spile, omt de âldste Europeeske fynsten fan skaakstikken oan de kusten binne.

De hjoeddeiske foarm fan it skaakspul ûntstie oan de ein fan de 15e iuw yn Frankryk, doe't de dame mei de hjoeddeiske machtige mooglikheden har yntree die. Dêrom wurdt skaken ek wol in keninklik spul neamd. Tefoaren wie de dame of keninginne in frijwat beheind en swak stik. Al healwei de tweintichste iuw waard oppere dat it skaakspul mooglik út Sina stamt en de lêste tiid geane wer stimmen op dy't de oarsprong fan t skaakspul dêr of yn Oezbekistan pleatse.

Other Languages
Afrikaans: Skaak
Alemannisch: Schach
አማርኛ: ሰንጠረዥ
aragonés: Escaques
Ænglisc: Blēobord
العربية: شطرنج
ܐܪܡܝܐ: ܛܠܦܣܢܐ
مصرى: شطرنج
asturianu: Axedrez
azərbaycanca: Şahmat
تۆرکجه: شطرنج
башҡортса: Шахмат
Boarisch: Schach
žemaitėška: Šakmatā
беларуская: Шахматы
беларуская (тарашкевіца)‎: Шахматы
български: Шахмат
भोजपुरी: शतरंज
Bahasa Banjar: Catur
বাংলা: দাবা
brezhoneg: Echedoù
bosanski: Šah
буряад: Шатар
català: Escacs
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Guók-cié chiông-gì
нохчийн: Шахматаш
Cymraeg: Gwyddbwyll
کوردی: شەتڕەنج
čeština: Šachy
Чӑвашла: Шахмат
dansk: Skak
davvisámegiella: Šáhkka
Deutsch: Schach
dolnoserbski: Šach
ދިވެހިބަސް: ރާޒުވާ
Ελληνικά: Σκάκι
English: Chess
Esperanto: Ŝako
español: Ajedrez
eesti: Male
euskara: Xake
فارسی: شطرنج
suomi: Shakki
Võro: Malõ
føroyskt: Talv
français: Échecs
Nordfriisk: Schach
Gaeilge: Ficheall
贛語: 國際象棋
Gàidhlig: Tàileasg
galego: Xadrez
ગુજરાતી: ચેસ
客家語/Hak-kâ-ngî: Sî-yòng-khî
עברית: שחמט
हिन्दी: शतरंज
Հայերեն: Շախմատ
Fiji Hindi: Satranj
hrvatski: Šah
hornjoserbsce: Šach
Kreyòl ayisyen: Echèk (jwèt)
magyar: Sakk
interlingua: Chacos
Bahasa Indonesia: Catur
Interlingue: Chac
ייִדיש: שאך (שפיל)
Ilokano: Ahedres
íslenska: Skák
italiano: Scacchi
日本語: チェス
Patois: Ches
la .lojban.: caxmati
Basa Jawa: Sekak
ქართული: ჭადრაკი
Кыргызча: Шахмат
қазақша: Шахмат
한국어: 체스
kurdî: Sedrenc
Latina: Scacci
Lëtzebuergesch: Schach
лезги: Шахматар
Limburgs: Sjaaksjpèl
lietuvių: Šachmatai
latviešu: Šahs
मैथिली: शतरञ्ज
Malagasy: Eseky
македонски: Шах
മലയാളം: ചെസ്സ്
монгол: Шатар
मराठी: बुद्धिबळ
Bahasa Melayu: Catur
Mirandés: Xadreç
Nāhuatl: Cuappatōlli
Plattdüütsch: Schachspeel
Nedersaksies: Skaakn
नेपाली: बुद्धिचाल
नेपाल भाषा: चेस
Nederlands: Schaken
norsk nynorsk: Sjakk
norsk: Sjakk
Sesotho sa Leboa: Moruba wa sekgowa
occitan: Escacs
Livvinkarjala: Šahmuattukiža
ଓଡ଼ିଆ: ଚେସ
ਪੰਜਾਬੀ: ਸ਼ਤਰੰਜ
Norfuk / Pitkern: Ches
polski: Szachy
پنجابی: شطرنج
پښتو: سترنج
português: Xadrez
Runa Simi: Qhapaq chunkana
română: Șah (joc)
русский: Шахматы
русиньскый: Шахы
संस्कृतम्: चतुरङ्गक्रीडा
саха тыла: Саахымат
sicilianu: Scacchi
Scots: Chess
srpskohrvatski / српскохрватски: Šah
සිංහල: චෙස්
Simple English: Chess
slovenčina: Šach (hra)
slovenščina: Šah
shqip: Shahu
српски / srpski: Шах
Basa Sunda: Catur
svenska: Schack
Kiswahili: Sataranji
తెలుగు: చదరంగం (ఆట)
тоҷикӣ: Шоҳмот
Türkmençe: Küşt
Tagalog: Ahedres
Türkçe: Satranç
татарча/tatarça: Шахмат
українська: Шахи
اردو: شطرنج
oʻzbekcha/ўзбекча: Shaxmat
vèneto: Scachi
vepsän kel’: Šahmatad
Tiếng Việt: Cờ vua
Volapük: Cög
Winaray: Chess
吴语: 国际象棋
хальмг: Шатр
isiXhosa: Itshesi
მარგალური: ჭარდაკი
中文: 國際象棋
粵語: 國際象棋
Bân-lâm-gú: Kok-chè chhiūⁿ-kî
Lingua Franca Nova: Xace