Latyn

Latyn
algemien
eigen nammeLingua latīna
skriftLatynske alfabet
taalstatus
offisjele statusFatikaanstêd
taalkoades
ISO 639-1la
ISO 639-2lat
ISO 639-3lat

It Latyn (Latyn: lingua latīna) is in âlde (en no deade) taal út de grutte Yndo-Jeropeeske taalfamylje, dy't ta de Italjaanske tûke fan 'e stambeam beheart. It Latyn wie de taal fan de Romeinen en wie om de jiertelling hinne de wichtichste taal yn it Middellânske-Seegebiet.

  • skiednis fan de taal

Skiednis fan de taal

Lapis Niger, de âldst-bekende Latynske ynskripsje

De âldste Latynske tekst datearret nei gedachten út de 7e iuw of 6e iuw f.Kr. Yn dy iere tiid waard Rome sterk beynfloede troch de Etrusken, it oanbuorjende folk dat in grut gebiet bewenne benoarden Latium. De Romeinske religy en boukeunst bygelyks binne hiel bot inte op Etruskyske foarbylden. Ek it klassike Latynsk alfabet is basearre op it Etruskysk alfabet (dat op har beurt wer fan it Gryksk alfabet ôflaat wie). Wat de taal sels oangiet hat it Etruskysk net folle ynfloed hân op it Latyn, útsein inkele lienwurden, dêr't persona (masker) it bekendste fan is: it wurd dêr't it Fryske persoan wer fan ôflaat is.

Yn de rin fan de 2e iuw f.Kr. waard it Latyn stadichoan de literêre taal sa as wy dy tsjintwurdich kinne; de taal waard normaliseare, krige in konservative ynslach en yn de sinbou waard systematysker. De ôfstân ta de omgongstaal, dy't folkslatyn of fulgêr Latyn neamd wurdt, naam dêrtroch hiel bot ta. Benammen Sisero en Caesar hawwe yn de 1e iuw f.Kr. de toan set foar it klassike Latyn.

Trochdat Latyn de taal fan de tsjerke woarn waard, en de mûntsen yn de Midsiuwen de wichtichste wittenskippers wienen, waard it Latyn ek ta de taal fan de wittenskip. Nei't de universiteiten oergongen op de lânstaal hie it dy rol net mear, mar ek no noch wurdt Latyn yn ferskate lannen noch as skoallefak ûnderwiisd, lykas bygelyks yn Nederlân op de middelbere skoalle. De taal wurdt ûnder oaren ek noch brûkt by it takennen fan nammen foar planten en bisten.

Troch de iuwen, it Latyn seach syn útspraak yn ferskillende soarten ferbrutsen. Dêrom fint men no in konflikt tusken de oarspronklike útspraak en de Tsjerkeútspraak fan hjoeddei.

It grutste ferskil tusken de twa wurdt sjoen yn 'e útspraak fan letters 'C' en 'G', as hja foar in 'E' as in 'I' komme. Yn de Tsjerkeútspraak dy klinke as tsj en dzj, mar yn 'e oarspronklike taal, hja wurde altyd allinne as k en g heard.

Latyn is in taal dy't ryk mei namfallen is, en dêrom hawwe tiidwurden ferfoeging, as ek de haadwurden ferbûging hawwe. Yn 'e betide iuwen n.Kr. wie it Latynsk in grutte fiertaal foar it oerbringen tusken minsken yn hiel Jeropa.

Wikipedia
Dizze taal hat syn eigen Wikipedy. Sjoch de Latyne ferzje.
Other Languages
Afrikaans: Latyn
Alemannisch: Lateinische Sprache
አማርኛ: ሮማይስጥ
aragonés: Latín
Ænglisc: Lǣden
العربية: لغة لاتينية
مصرى: لاتينى
asturianu: Idioma llatín
azərbaycanca: Latın dili
تۆرکجه: لاتین دیلی
башҡортса: Латин теле
Boarisch: Latein
žemaitėška: Luotīnu kalba
Bikol Central: Tataramon na Latin
беларуская: Лацінская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Лацінская мова
български: Латински език
भोजपुरी: लैटिन
bamanankan: Latin
བོད་ཡིག: ལ་ཏིན་སྐད།
brezhoneg: Latin
bosanski: Latinski jezik
буряад: Лата хэлэн
català: Llatí
Chavacano de Zamboanga: Lengua Latin
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lá-dĭng-ngṳ̄
нохчийн: Латинан мотт
Cebuano: Linatin
Cymraeg: Lladin
qırımtatarca: Latin tili
čeština: Latina
kaszëbsczi: Łacyńsczi jãzëk
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Латиньскъ ѩꙁꙑкъ
Чӑвашла: Латин чĕлхи
dansk: Latin
davvisámegiella: Láhtengiella
Deutsch: Latein
Zazaki: Latinki
dolnoserbski: Łatyńšćina
emiliàn e rumagnòl: Latèin
English: Latin
Esperanto: Latina lingvo
español: Latín
euskara: Latin
estremeñu: Luenga latina
suomi: Latina
føroyskt: Latínskt mál
français: Latin
arpetan: Latin
Nordfriisk: Latiinsk spriak
Gaeilge: An Laidin
Gagauz: Latin dili
贛語: 拉丁語
Gàidhlig: Laideann
Avañe'ẽ: Lasioñe'ẽ
Gaelg: Ladjyn
客家語/Hak-kâ-ngî: Lâ-tên-ngî
עברית: לטינית
हिन्दी: लातिन भाषा
հայերեն: Լատիներեն
Fiji Hindi: Latin
hrvatski: Latinski jezik
hornjoserbsce: Łaćonšćina
Kreyòl ayisyen: Laten
magyar: Latin nyelv
interlingua: Lingua latin
Bahasa Indonesia: Bahasa Latin
Interlingue: Latin
ייִדיש: לאטיין
Yorùbá: Èdè Látìnì
íslenska: Latína
italiano: Lingua latina
日本語: ラテン語
Patois: Latn
Basa Jawa: Basa Latin
ქართული: ლათინური ენა
Qaraqalpaqsha: Latın tili
Taqbaylit: Talatint
Адыгэбзэ: Латиныбзэ
Kongo: Kilatini
Кыргызча: Латын тили
қазақша: Латын тілі
kalaallisut: Latiinerisut
ភាសាខ្មែរ: ភាសាឡាតាំង
ಕನ್ನಡ: ಲ್ಯಾಟಿನ್
한국어: 라틴어
къарачай-малкъар: Латин тил
Ripoarisch: Latting
kernowek: Latin
Ladino: Latín
Lëtzebuergesch: Latäin
лезги: Латин чIал
Limburgs: Latien
lumbaart: Latin
lingála: Latina
لۊری شومالی: زۊن لاتين
lietuvių: Lotynų kalba
latviešu: Latīņu valoda
Malagasy: Fiteny latina
олык марий: Латин йылме
မြန်မာဘာသာ: လက်တင်ဘာသာစကား
македонски: Латински јазик
മലയാളം: ലാറ്റിൻ
монгол: Латин хэл
кырык мары: Латин йӹлмӹ
Bahasa Melayu: Bahasa Latin
Mirandés: Lhéngua lhatina
مازِرونی: لاتین
Dorerin Naoero: Dorerin Latin
Nāhuatl: Latintlahtolli
Napulitano: Lengua latina
Plattdüütsch: Latiensche Spraak
Nedersaksies: Latien
नेपाली: रोमन भाषा
नेपाल भाषा: ल्याटिन भाषा
Chi-Chewa: Chilatini
Nederlands: Latijn
norsk nynorsk: Latin
norsk: Latin
Novial: Latinum
Nouormand: Latîn
occitan: Latin
Livvinkarjala: Latinan kieli
Pangasinan: Salitan Latino
Papiamentu: Latin
Picard: Latin
Pälzisch: Latein
Norfuk / Pitkern: Leten
polski: Łacina
Piemontèis: Lenga latin-a
پنجابی: لاطینی
português: Latim
Runa Simi: Latin simi
rumantsch: Latin
română: Limba latină
armãneashti: Latinica
русиньскый: Латиньскый язык
Kinyarwanda: Ikilatini
संस्कृतम्: लातिनी
саха тыла: Латыын тыла
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
sicilianu: Lingua latina
Scots: Laitin
سنڌي: لاطيني
srpskohrvatski / српскохрватски: Latinski jezik
සිංහල: ලතින්
Simple English: Latin
slovenčina: Latinčina
slovenščina: Latinščina
Soomaaliga: Af-Laatiin
српски / srpski: Латински језик
Seeltersk: Latiensk
Basa Sunda: Basa Latin
svenska: Latin
Kiswahili: Kilatini
ślůnski: Łaćina
தமிழ்: இலத்தீன்
తెలుగు: లాటిన్
Türkmençe: Latyn dili
Tagalog: Wikang Latin
Tok Pisin: Tok Latin
Türkçe: Latince
татарча/tatarça: Латин теле
тыва дыл: Латин дыл
удмурт: Латин кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: لاتىن تىلى
українська: Латинська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Lotin tili
vepsän kel’: Latinan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Latinh
West-Vlams: Latyn
Volapük: Latänapük
walon: Latén
Winaray: Linatin
吴语: 拉丁文
хальмг: Латин келн
მარგალური: ლათინური ნინა
Zeêuws: Latijn
中文: 拉丁语
文言: 拉丁語
粵語: 拉丁文
Bân-lâm-gú: Latin-gí
isiZulu: ILatin
ГӀалгӀай: Латиний мотт
Lingua Franca Nova: Latina (lingua)