Galassie

NGC 4414, une tipiche galassie a spirâl te costelazion dai Cjavei di Berenice che e à un diametri di plui o mancul 17.000 parsec e e je lontane sui 20 milioni di parsec de Tiere. Hubble Space TelescopeNASA/ESA.

Une galassie e je un grant insiemi di stelis, sistemis, amàs e associazions stelârs, gas e polvars (che a formin il mieç interstelâr), leâts intun de fuarce di gravitât. Il non derive dal grêc γαλαξίας (galaxìas), che al significhe "di lat"; al è une clare alusion ae Via Lactea (tes denominazions tradizionâls furlanis Strade dal Paradîs, Strade di Rome, Strade di Jerusalem, Stradalbe, Stradon de Madone, Stradon di Viene a ROme), la Galassie par antonomasie, che a ‘nd fâs part il sisteme solâr.

Lis galassiis a son ogjets di dimensions une vore vastis, che a svariin des plui piçulis galassiis nanis, di pocjis desenis di milions di stelis, fin aes plui imponentis galassiis zigantis, che a rivin a contâ ancje mil miliarts di stelis, dutis che a orbitin ator ator a un comun centri di masse.

In sens storic, lis galassiis a son stadis categorizadis secont la lôr forme aparente, o sedi su la fonde de lôr morfologjie visuâl. Une tipologjie tant difondude e je chê elitiche, che, cemût che si pues capî dal non, e à un profîl a elìs. Lis galassiis spirâls invezit a àn une forme discoidâl cun struturis a spirâl che a partissin dal nucli. Lis galassiis cun forme iregolâr o insolite a son definidis galassiis particolârs; la lôr forme stranie e je pal solit il risultât dai efiets des interazions mareâls cu lis galassiis dongje. Se chestis interazions a son uen vore fissis, par vie de vicinance tra lis struturis galatichis, e pues jessi la fusion des dôs galassiis, che e risulte inte formazion di une galassie iregolâr. La colision tra dôs galassiis dispès e da origjin a fenomens fis di formazion stelâr.

Intal univiers che si pues osservâ a son probabilmentri plui di 100 miliarts di galassiis; la plui grande part e à un diametri fra 1000 e 100.000 parsec e a son par solit a separadis di distancis dal ordin di milions di parsec (megaparsec, Mpc). Il spazi intergalatic al è in part jemplât di un gas lizêr, cun densitât plui basse di un atom par metri cubi. La plui part des galassiis a son disponudis intal Univiers organizadis secont jerarchiis associativis precisis, des plui piçulis associazions, formadis di ciertis galassiis, ai amàs, ai plui imponents superamàs galatics. Chestis grandis struturis dispès a son disponudis dentri di corints enormis (tant che chê che si clame la Grande Muraie) e filaments, che a cenglin vueits imens dal Univiers.

A ben che no sedi ancjemò dal dut ben clâr, la materie scure e somee costituî cirche il 90% de masse di tante part des galassiis a spirâl, biel che pes galassiis elitichis si pense che cheste percentuâl e sedi minôr, svariant fra 0 e 50%. I dâts che a divegnin des osservazions a fasin pensâ che tal centri di tantis galassiis, ancje se no di dutis, a sedin busis neris.

Other Languages
Afrikaans: Sterrestelsel
Alemannisch: Galaxie
aragonés: Galaxia
العربية: مجرة
مصرى: جالاكسى
অসমীয়া: তাৰকাৰাজ্য
asturianu: Galaxa
azərbaycanca: Qalaktika
تۆرکجه: قالاکسی
башҡортса: Галактика
Boarisch: Galaxie
žemaitėška: Galaktėka
беларуская: Галактыка
беларуская (тарашкевіца)‎: Галяктыка
български: Галактика
भोजपुरी: गैलेक्सी
বাংলা: ছায়াপথ
brezhoneg: Galaksienn
bosanski: Galaksija
буряад: Галактика
català: Galàxia
нохчийн: Галактика
کوردی: گەلەستێرە
čeština: Galaxie
Чӑвашла: Галактика
Cymraeg: Galaeth
dansk: Galakse
Deutsch: Galaxie
Zazaki: Galaksi
Ελληνικά: Γαλαξίες
emiliàn e rumagnòl: Galâsia
English: Galaxy
Esperanto: Galaksio
español: Galaxia
eesti: Galaktika
euskara: Galaxia
estremeñu: Galassia
فارسی: کهکشان
suomi: Galaksi
føroyskt: Stjørnubreyt
français: Galaxie
Nordfriisk: Galaksii
Gaeilge: Réaltra
galego: Galaxia
Avañe'ẽ: Arapyvore
客家語/Hak-kâ-ngî: Sên-hi
עברית: גלקסיה
हिन्दी: मन्दाकिनी
Fiji Hindi: Tara ke samundar
hrvatski: Galaktika
Kreyòl ayisyen: Galaksi
magyar: Galaxis
հայերեն: Գալակտիկաներ
interlingua: Galaxia
Bahasa Indonesia: Galaksi
Ilokano: Ariwanas
Ido: Galaxio
íslenska: Stjörnuþoka
italiano: Galassia
日本語: 銀河
Patois: Gialaxi
Basa Jawa: Galaksi
ქართული: გალაქტიკა
Qaraqalpaqsha: Galaktika
қазақша: Галактика
kalaallisut: Galaxy
한국어: 은하
къарачай-малкъар: Мырыт
kurdî: Galaksî
Кыргызча: Галактика
Latina: Galaxias
Lëtzebuergesch: Galaxis
лезги: Галактика
Lingua Franca Nova: Galasia
Limburgs: Starestèlsel
lietuvių: Galaktika
latviešu: Galaktika
Malagasy: Vondron-kintana
македонски: Галаксија
മലയാളം: താരാപഥം
монгол: Галактик
मराठी: दीर्घिका
Bahasa Melayu: Galaksi
Mirandés: Galáxia
မြန်မာဘာသာ: ဂယ်လက်ဆီ
مازِرونی: کهکشون
Nāhuatl: Citlalpopocac
Plattdüütsch: Galaxie
नेपाली: तारापुञ्ज
Nederlands: Sterrenstelsel
norsk nynorsk: Galakse
norsk: Galakse
Novial: Galaxie
occitan: Galaxia
ਪੰਜਾਬੀ: ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ
Kapampangan: Galaxy
Picard: Galacsie
polski: Galaktyka
Piemontèis: Galassia
پنجابی: تارہ سمندر
português: Galáxia
Runa Simi: Ñuñu warani
rumantsch: Galaxia
Romani: Samodor
română: Galaxie
русский: Галактика
русиньскый: Ґалаксія
संस्कृतम्: आकाशगङ्गा
саха тыла: Галаактика
sicilianu: Galassia
Scots: Galaxy
srpskohrvatski / српскохрватски: Galaksija
Simple English: Galaxy
slovenčina: Galaxia
slovenščina: Galaksija
shqip: Galaktika
српски / srpski: Галаксија
Basa Sunda: Galaksi
svenska: Galax
Kiswahili: Galaksi
తెలుగు: గేలక్సీ
тоҷикӣ: Галактика
Türkmençe: Galaktika
Tagalog: Galaksiya
Türkçe: Galaksi
татарча/tatarça: Галактика
тыва дыл: Галактика
українська: Галактика
اردو: کہکشاں
oʻzbekcha/ўзбекча: Galaktika
vèneto: Gałasia
Tiếng Việt: Thiên hà
Winaray: Galaksiya
吴语: 星系
მარგალური: გალაქტიკა
ייִדיש: גאלאקסיע
中文: 星系
Bân-lâm-gú: Gîn-hô
粵語: 星系