Lívrunnin evnafrøði

Lívrunnin evnafrøði er tað økið innan evnafrøði sum snýr seg um tær sambindingarnar sum innihalda karbon (kolevni) og hydrogen (vatnevni). Hetta økið verður kalla lívrunnið av tí, at man fyrr helt at tær lívrunnu sambindingarnar bert kundu fáast úr livandi organismum, og ikki skapast kunstiga á eini starvsstovu.

Lívrunnar sambindingar eru sostatt mýl, ið innihalda karbon og hydrogen, men kunnu eisini innihalda onnur frumevni. Nógvar lívrunnar sambindingar innihalda nitrogen, oxygen, halogenir og, meir sjáldsamt, fosfor og svávul.


Dømi um nøkur einfald lívrunnin mýl:

alt text

Bólkar av lívrunnum sambindingum

Tað finnast sera nógv sløg av lívrunnum sambindingum og tí er neyðugt at greina tær í ymiskar bólkar. Bólkað verður eftir hvussu mýlið er samansett og hvørji frumevni finnast í mýlinum. Frumevni festa seg ofta á ávísan hátt og hetta ger at vit fáa sokallaðir funktionellir bólkar. Tey mýlini, ið bert innihalda karbon- og hydrogenatomir, verða nevnd antin alkan, alken ella alkyn. Ein alkan hevur bert einkultbindingar, ein alken hevur eina ella fleiri dupultbindingar og ein alkyn hevur eina ella fleiri trýdupultbindingar.

Dømi um funktionellar bólkar:

Navngeving

Fyri at halda skil á øllum hesum ymisku sambindingum verður IUPAC-skipanin nýtt. Hetta er ein skipan sum ásetir júst hvussu lívrunnin mýl skulu nevnast. Sambindingar sum hava verið kendar leingi og nógv nýttar hava ofta fingið eitt sokallað trivialnavn. T.d. er edikssýra eitt trivialnavn fyri ethansýru og formaldehyd er eitt trivialnavn fyri methanal.

  • sí eisini

Sí eisini

Wikimedia Commons logo
Sí miðlasavnið
Other Languages
Afrikaans: Organiese chemie
Alemannisch: Organische Chemie
aragonés: Quimica organica
العربية: كيمياء عضوية
অসমীয়া: জৈৱিক ৰসায়ন
azərbaycanca: Üzvi kimya
башҡортса: Органик химия
žemaitėška: Uorganėnė chemėjė
беларуская: Арганічная хімія
беларуская (тарашкевіца)‎: Арганічная хімія
български: Органична химия
bosanski: Organska hemija
Cymraeg: Cemeg organig
dolnoserbski: Organiska chemija
Esperanto: Organika kemio
فارسی: شیمی آلی
français: Chimie organique
kriyòl gwiyannen: Chimi organik
Fiji Hindi: Organic chemistry
hrvatski: Organska kemija
Kreyòl ayisyen: Chimi òganik
interlingua: Chimia organic
Bahasa Indonesia: Kimia organik
日本語: 有機化学
Taqbaylit: Takrura tagmant
한국어: 유기화학
Lëtzebuergesch: Organesch Chimie
македонски: Органска хемија
Bahasa Melayu: Kimia organik
မြန်မာဘာသာ: ဩဂဲနစ် ဓာတုဗေဒ
Plattdüütsch: Orgaansch Chemie
Nederlands: Organische chemie
norsk nynorsk: Organisk kjemi
Novial: Organi kemie
português: Química orgânica
русиньскый: Орґанічна хемія
srpskohrvatski / српскохрватски: Organska hemija
Simple English: Organic chemistry
slovenčina: Organická chémia
slovenščina: Organska kemija
српски / srpski: Органска хемија
svenska: Organisk kemi
Kiswahili: Kemia kaboni
Türkçe: Organik kimya
татарча/tatarça: Органик химия
українська: Органічна хімія
oʻzbekcha/ўзбекча: Organik kimyo
Tiếng Việt: Hóa hữu cơ
吴语: 有机化学
中文: 有机化学
文言: 有機化學
Bân-lâm-gú: Iú-ki hòa-ha̍k
粵語: 有機化學