پیشازیستی

زمان‌بندی زمین‌شناسی
 پیدازیستی (فانروزوئیک)  نوزیستی (سنوزوئیک) کواترنری
نئوژن
پالئوژن
 میانه‌زیستی (مزوزوئیک) کرتاسه
ژوراسیک
تریاس
 دیرینه‌زیستی (پالئوزوئیک) پرمین
کربونیفر
دوونین
سیلورین
اردویسین
کامبرین
 نهان‌زیستی  (پرکامبرین)پیشین‌زیستی (پروتروزوئیک)
نخست‌زیستی (آرکئن)
پیشازیستی (هادئن)

پیشازیستی یا هادئن (به انگلیسی: Hadean) دورانی زمین‌شناختی شامل حدفاصل بین پیدایش منظومهٔ خورشیدی تا قدیمی‌ترین سنگ‌های شناخته‌شده در سطح زمین است. احتمالاً در ۱۰۰ میلیون سالِ ابتدای این دوران، زمین و سایر سیاراتِ منظومه خورشیدی شکل گرفته‌اند. پوستهٔ زمین در این دوران تشکیل شد و به ضخامت آن افزوده شده‌است.

به باور دانشمندان، در اواخر این دوران، اقیانوس‌های بزرگ، دشت‌های بی‌آب‌وعلف، رشته کوه‌ها، جلگه‌ها، رودخانه‌ها، آتشفشان‌ها، ابرهای متراکم و بادهای شدید وجود داشته‌است.

هادئن اولین اَبَردوران از بزرگ‌اَبَردورانِ پریکامبریَن (به انگلیسی: Precambrian) و قبل از دوران ارکیَن (به انگلیسی: Archean) است. این دوران با شروع شکل‌گیری زمین در حدود ۴٫۵ میلیارد سال پیش شروع شد و حدود ۴ میلیارد سال پیش به‌پایان رسید. نام هادئن از هادس (به انگلیسی: Hades)، خدای جهانِ مردگانِ یونان قدیم گرفته شده که شاید به‌دلیل شرایط بسیار داغ و دهشتناک سطح زمین در آن دوران (ناشی از فوران‌های متناوب آتشفشانی، سطح مذاب در برخی قسمت‌های زمین و برخورد اجزای دیگرِ منظومهٔ شمسی) باشد.

در این دوران، برخوردی که منجر به جدا شدن ماه از زمین شد صورت پذیرفت. این برخورد منجر به ایجاد اتمسفری از بخارات کانی شد که سیارهٔ جوان زمین را احاطه کرد. این اتمسفر در طول دو هزار سال به آرامی میعان شد و مجدداً به زمین بازگشت و بخارات فرّارتری نظیر دی‌اکسید کربن و هیدروژن و بخار آب را در اتمسفر باقی گذارد.

با وجود دمای بیش از ۲۳۰ درجه‌ایِ سطح زمین، به‌دلیل فشار بالای اتمسفر، دی اکسید کربن، اقیانوس‌های آب مایع همچنان در سطح زمین وجود داشت.واکنش‌های زمین‌شناختی و جذب دی‌اکسید کربن توسط اقیانوس‌ها به‌مرور باعث کاهش دی‌اکسید کربن و اثر گازهای گلخانه‌ای و تبدیل زمین به سیاره‌ای بسیار سردتر شد که شرایط را برای تشکیل صفحات سنگیِ جامد و احتمالاً حیات بر روی سطح زمین مهیا نمود.

  • منابع

منابع

  • صفحهٔ متناظر انگلیسی ویکی‌پدیا
  • اطلاعات عمومی ۲۰۰۰ پیام نوین، نوشتهٔ سیدجمال حیدری، جلد اول.
زبان های دیگر
Afrikaans: Hadeïkum
беларуская: Катархей
български: Хадей
বাংলা: হেডিয়ান
brezhoneg: Hadean
català: Hadeà
čeština: Hadaikum
Cymraeg: Hadeaidd
dansk: Hadal
Deutsch: Hadaikum
English: Hadean
español: Eón Hádico
eesti: Hadaikum
euskara: Eoi Hadear
français: Hadéen
galego: Hadeico
עברית: האדן
hrvatski: Hadij
magyar: Hadaikum
Bahasa Indonesia: Hadean
italiano: Adeano
日本語: 冥王代
қазақша: Хадей
한국어: 명왕누대
Latina: Hadaicum
lietuvių: Hadėjus
Bahasa Melayu: Hadean
Plattdüütsch: Hadaikum
Nederlands: Hadeïcum
norsk nynorsk: Hadeikum
polski: Hadeik
português: Hadeano
română: Hadean
русский: Катархей
srpskohrvatski / српскохрватски: Had (eon)
Simple English: Hadean
slovenčina: Hadaikum
slovenščina: Had (geologija)
svenska: Hadeikum
Tagalog: Hadean
Türkçe: Hadean
українська: Гадейський еон
吴语: 冥古宙
中文: 冥古宙
粵語: 冥古宙