پیدازیستی

زمان‌بندی زمین‌شناسی
 پیدازیستی (فانروزوئیک)  نوزیستی (سنوزوئیک) کواترنری
نئوژن
پالئوژن
 میانه‌زیستی (مزوزوئیک) کرتاسه
ژوراسیک
تریاس
 دیرینه‌زیستی (پالئوزوئیک) پرمین
کربونیفر
دوونین
سیلورین
اردویسین
کامبرین
 نهان‌زیستی  (پرکامبرین)پیشین‌زیستی (پروتروزوئیک)
نخست‌زیستی (آرکئن)
پیشازیستی (هادئن)

پیدازیستی یا فانروزوئیک (Phanerozoic) یک اَبَردوران (ائون) زمین‌شناسی است.

واژه فانروزوئیک از واژه یونانی «فانروس» مشتق شده که به معنی پیدا و هویدا است. پس از گسترش سریع و فراوان زیست در کامبرین تنوع زیستی زمین افزایش چشمگیری یافت و به این خاطر در سنگواره‌های ابردوران پیدازیستی سنگواره‌های جانوران بیشتر و پیشرفته‌تری دیده می‌شود. نام پیدازیستی در اصل در زمانی ابداع شد و به‌کار رفت که هنوز سنگواره‌های قدیمی‌تر از کامبرین یافته نشده بود.

در ابردوران پیدازیستی که از حدود ۵۴۱ میلیون سال پیش تاکنون به‌درازا کشیده زیست جانوری انبوه و فراوان بوده‌است. در پیدازیستی چندین شاخه از جانوران به‌سرعت پدیدار شدند، ماهی‌ها تکامل پیدا کردند، حشرات و چهاراندامان پدید آمدند و گیاهان پیشرفته‌تری به ظهور رسیدند. در ابردوران پیدازیستی بود که نیروهای زمین‌ساختی با فشار خود باعث درهم‌فشرده شدن قاره‌های جهان در یک ابرقاره به نام پانجه‌آ شدند و این ابرقاره سپس تکه‌تکه شده و قاره‌های امروزی را به‌وجود آورد.

بیشتر زمین‌شناسان و دیرین‌شناسان مرز دو ابردوران پیشین‌زیستی و پیدازیستی را زمانی می‌دانند که نخستین سه‌بندی‌ها (تریلوبیت‌ها) و جانوران آبسنگ‌ساز هم‌چون کهن‌جامان Archaeocyatha و مرجان‌های دریایی پدیدار شدند.

تقسیم‌بندی

گسستگی ابرقاره پانگه‌آ که در ابردوران پیدازیستی رخ داده است.

پیدازیستی دربرگیرنده دوران‌ها و دوره‌های زیر است:

  • دیرینه‌زیستی (پالئوزوئیک) (۵۴۱ - ۲۵۲ میلیون سال): کامبرین، اردویسین، سیلورین، دوونین، کربونیفر و پرمین.
  • میانه‌زیستی (مزوزوئیک) (۲۵۲ - ۶۶ میلیون سال): تریاس، ژوراسیک و کرتاسه
  • نوزیستی (سنوزوئیک) (۶۶ میلیون سال پیش - تا کنون): پالئوژن، نئوژن و کواترنری.

زمان درازی که از شکل‌گیری زمین تا پیدازیستی ادامه داشته به نام بزرگ‌اَبَردوران پرکامبرین (نهان‌زیستی) معروف است. این بزرگ‌ابردوران خود به سه ابردوران تقسیم شده‌است و آن ابردورانی که پیش از پیدازیستی بوده، پیشین‌زیستی (پروتروزوئیک) نام دارد.

زبان های دیگر
Afrikaans: Fanerosoïkum
Alemannisch: Phanerozoikum
العربية: دهر البشائر
asturianu: Eón Fanerozoico
беларуская: Фанеразой
беларуская (тарашкевіца)‎: Фанэразой
български: Фанерозой
brezhoneg: Fanerozoeg
català: Fanerozoic
čeština: Fanerozoikum
Cymraeg: Ffanerosöig
Deutsch: Phanerozoikum
English: Phanerozoic
euskara: Fanerozoiko
français: Phanérozoïque
galego: Fanerozoico
hrvatski: Fanerozoik
magyar: Fanerozoikum
Bahasa Indonesia: Fanerozoikum
italiano: Fanerozoico
日本語: 顕生代
Basa Jawa: Fanérozoikum
қазақша: Фанерозой
한국어: 현생누대
Lëtzebuergesch: Phanerozoikum
lietuvių: Fanerozojus
latviešu: Fanerozojs
македонски: Фанерозоик
Bahasa Melayu: Fanerozoik
Plattdüütsch: Phanerozoikum
Nederlands: Fanerozoïcum
norsk nynorsk: Fanerozoikum
polski: Fanerozoik
português: Fanerozoico
română: Fanerozoic
русский: Фанерозой
саха тыла: Фанерозой
srpskohrvatski / српскохрватски: Fanerozoik
Simple English: Phanerozoic
slovenčina: Fanerozoikum
slovenščina: Fanerozoik
српски / srpski: Фанерозоик
svenska: Fanerozoikum
Tagalog: Phanerozoic
oʻzbekcha/ўзбекча: Fanerozoy eoni
Tiếng Việt: Liên đại Hiển sinh
中文: 显生宙
Bân-lâm-gú: Hián-seng-tāi
粵語: 顯生宙