نظریه یاخته

نخستین طرح‌هایی که از مشاهده یاخته جانداران رسم شد.

یکی از مفاهیم بنیادین زیست‌شناسی نظریه سلولی یا نظریه یاخته است که بنا بر آن: تمام موجودات زنده (جانوران-گیاهان-تک‌یاختگان) از یاخته و فرآورده‌های فعالیت یاخته پدید آمده‌اند.

این نظریه با پژوهش‌های بسیاری که در سدهٔ نوزدهم توسط پژوهشگرانی مانند دوتروشه (در سال ۱۸۲۴)، تورپن (در سال ۱۸۲۶) انجام شد شکل گرفت و کمی پس از طرح آن مشخص شد که هر یاخته از تقسیم یاخته‌ای پیش از خود پدید می‌آید. پس از چندی، نشان داده شد که همانندی‌های اساسی در فعالیت‌های سوخت‌وسازی همهٔ یاخته‌ها وجود دارد و فعالیت جاندار روی‌هم‌رفته نتیجه مجموع فعالیت‌ها و برهم‌کنش واحدهای یاخته‌ای سازندهٔ آن است.

نظریه یاخته تاثیر زیادی بر همه زمینه‌های پژوهشی زیستی داشته‌است. پیشرفت و تکامل زیست‌شناسی یاخته‌ای در سدهٔ بیستم به دو دلیل عمده بوده‌است:افزایش حد تفکیک وسایل تجزیه که مهمترین آنها میکروسکوپ الکترونی و فنون مربوط به پراکندگی پرتو ایکس می‌باشد.نزدیکی یاخته‌شناسی با رشته‌های دیگر پژوهش زیستی بویژه با ژنتیک، فیزیولوژی و زیست‌شیمی که سرانجام به از میان رفتن مرزهای ساختگی این علوم و ایجاد دانشی بر پایهٔ ساختمان مولکولی یاخته انجامید.

تاریخچه

فلاسفه و طبیعی‌دانان قدیم بویژه ارسطو در عهد باستان ، به این نتیجه رسید که جانوران و گیاهان ، با همه پیچیدگی که در سازمانشان وجود دارد، تنها از تعداد کمی از اجزایی که در هر یک از آنها تکرار شده ، ساخته شده‌اند. با اختراع عدسیهای بزرگ در سال (1665) ، «رابرت هوک» برشهای چوب پنبه‌ای ساختمان سلولی را کشف کرد. در همان زمان «آنتون لون هوک» با میکروسکوپ ساده خود موجودات تک سلولی را در آب راکد مشاهده کرد.

«شلایدن» و «شوان» در سال (1839) ، نظریات خود را به صورت نظریه سلولی ارائه دادند که بر اساس آن کلیه موجودات زنده از واحدهای ساختمانی به اسم سلول ساخته شده‌اند. از حدود سال 1950 روشهای مشاهده سلولها با میکروسکوپ الکترونی دقیق‌تر شد و به تدریج فرا ساختار سلولی مشخص گردید و نتایج بدست آمده ، تصورات پژوهشگران را در مورد طرز کار سلول متحول ساخت.

زبان های دیگر
العربية: نظرية الخلية
български: Клетъчна теория
Deutsch: Zelltheorie
English: Cell theory
Esperanto: Ĉelteorio
español: Teoría celular
suomi: Soluteoria
Kreyòl ayisyen: Teyori selilè
日本語: 細胞説
한국어: 세포 이론
latviešu: Šūnu teorija
Nederlands: Celtheorie
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੈੱਲ ਥਿਊਰੀ
Papiamentu: Theoria di Cel
português: Teoria celular
සිංහල: සෛල වාදය
Simple English: Cell theory
slovenčina: Bunková teória
slovenščina: Celična teorija
српски / srpski: Ћелијска теорија
svenska: Cellteorin
Türkçe: Hücre teorisi
українська: Клітинна теорія
Tiếng Việt: Học thuyết tế bào
中文: 细胞学说