منطقه زمانی
English: Time zone

نقشه نشانگر مناطق زمانی (time Zones)

منطقهٔ زمانی (یا زمان‌پهنه) به هر یک از قاچ‌های ۱۵ درجه‌ای کرهٔ زمین گفته می‌شود که زمان متوسط نصف‌النهاری مرکز آن را می‌توان به عنوان زمان رسمی کشورها و مناطق قرارگرفته در آن قاچ محسوب کرد. تعداد این قاچ‌ها ۲۴ عدد است. اگر کشوری از ۳۰ درجه طول بیشتری داشته باشد غالباً دارای چند ساعت می‌شود.

با نگاه به تاریخ می‌توان دریافت که تعیین ساعت‌های مرجع و تقسیم‌بندی جهان به محدوده‌های زمانی گوناگون به همان اندازه که به موضوع تنظیم و تعیین وقت مربوط می‌شود به سیاست، دیپلماسی و حتی شورش‌های محلی و منطقه‌ای مربوط بوده‌است. به همین دلیل، ساعات رسمی درون کشورها تقسیم جهان به محدوده‌های زمانی براساس طول جغرافیایی با نظم و ترتیب چندانی صورت نگرفته‌است.[۱]

تاریخچه

این مفهوم ابتدا در انگلستان عصر ویکتوریا به وجود آمد. در تاریخ ۱ دسامبر ۱۸۴۷ و سپس در ۲۳ اوت ۱۸۵۲ نود و هشت درصد انگلستان چنین ساعتی را پذیرفته بودند. پس از انگلستان، نیوزیلند دومین کشوری بود که برای خود منطقه زمانی تعریف کرد. برای اولین بار در ایران مفهوم منطقه زمانی، توسط پروفسور محمود حسابی با نامه‌نگاری به وجود آمد.

در آغاز، حرکت قطارها، کار زمان‌بندی حرکت قطارها همه را سردرگم می‌کرد. قطارها و شبکه راه‌آهن که در قرن نوزدهم در رشد اقتصادی و پیشرفت صنعتی کشورها نقش مهمی ایفا می‌کردند در حرکت تدریجی به سمت تعیین یک ساعت مرجع و استاندارد تأثیر زیادی داشتند.[۱]

با پیشرفت شبکه راه‌آهن و کشتیرانی در قرن نوزدهم، سفرهای طولانی تسهیل شد و تفاوت در ساعت یا وقت محلی کشورهای مختلف بیش از گذشته مهم شد. همزمان با گسترش شبکه راه‌آهن در اروپا و ایالات متحده آمریکا نیاز برای تعیین یک ساعت مرجع و همگانی جدی‌تر شد.[۱]

به عنوان مثال در آمریکا هر شهری وقت محلی خود را تعیین می‌کرد و این برای مسافران و شرکت‌های راه‌آهن سر درگمی زیادی ایجاد می‌کرد. در آغاز کار شرکت‌های راه‌آهن خاک آمریکا را به صد محدوده زمانی گوناگون تقسیم کردند ولی در نهایت این محدوده‌ها و ساعت مرجع آنها به چهار مورد شاخص کاهش یافت.[۱]

مبدأ

مبدأ این خط‌ها، خطی است که از وسط دوپایه تلسکوپ رصدخانه سلطنتی گرینویچ در لندن می‌گذرد که در زبان انگلیسی به اختصار GMT می‌گویند که مخفف سه کلمه Greenwich Mean Time است. ساعت‌های دیگر نسبت به این سنجیده می‌شوند. قبلاً مناطقی مثل عربستان سعودی و پاریس و چند جای دیگر هم مبدأ بوده‌اند.

نمونه‌ای از تقسیم‌بندی‌های مختلف

آمریکا

ایالات متحده آمریکا دارای ۳ منطقه زمانی رسمی شامل منطقه زمانی شرقی، منطقه زمانی مرکزی و منطقه زمانی اقیانوس آرام است.[۱]

روسیه

روسیه با بیش از ۱۶۰ درجه طول جغرافیایی ۱۰ منطقه زمانی را دربر گرفته‌است و اختلاف ساعت در منطقه مسکو با شرقی‌ترین نقطه روسیه در شبه‌جزیره چوکچی و شبه‌جزیره ساخالین ۹ ساعت است.[۱]

هند

کشور پهناور هند نیز یک ساعت مرجع واحد دارد و این سیستم میراث احداث راه‌آهن توسط بریتانیایی‌ها در این کشور است.[۱]

چین

در چین نیز با تعیین یک ساعت واحد و سراسری کار را ساده کردند. اما به خاطر پهناوری خاک چین و چندین طول جغرافیایی که از عرض کشور عبور می‌کند داشتن یک ساعت واحد، زمان‌بندی و برنامه‌ریزی امور را بر مبنای وقت محلی پیچیده کرده‌است. تمام کشور از ساعت مرجع پکن تبعیت می‌کند. حتی آنهایی که در منتهی‌الیه غربی کشور مثلاً در ایالت سین‌کیانگ زندگی می‌کنند. در نتیجه مردم مجبورند خیلی زود سر کار بروند و در ماه‌های تابستان در این ایالت آفتاب در ساعات نیمه شب غروب می‌کند. تعیین یک ساعت مرجع و واحد برای چین یک تصمیم سیاسی بود و حزب کمونیست چین در سال ۱۹۴۹ با قبضه قدرت در این کشور برای ایجاد اتحاد سیاسی این تصمیم را گرفت. اما بسیاری از ساکنان ایالت سین کیانگ که مسلمان هستند هنوز هم در امور روزانه وقت محلی را مبنا قرار می‌دهند که شکل آرامی از نافرمانی در برابر حکومت مرکزی است.[۱]

کره شمالی

کره شمالی از سال ۲۰۱۵، ساعت رسمی خود را که میراث امپراتوری ژاپن بود با انگیزه‌های سیاسی و تاریخی، نیم ساعت عقب کشید.[۱]

نپال

نپال و جزایر چاتام تنها کشورهای جهان هستند که محدوده زمانی خود را به جای یک ساعت بر مبنای نیم ساعت تعیین کرده‌اند. ساعت مرجع نپال ۵ ساعت و ۴۵ دقیقه از ساعت گرینویچ جلوتر است. چون براساس طول جغرافیایی‌ای تعیین شده که از کوهستانی در حومه کاتماندو پایتخت کشور عبور می‌کند.[۱]

قطب‌ها

در قطب شمال و قطب جنوب که همه طول‌های جغرافیایی به یکدیگر می‌پیوندند، تعیین ساعت محلی پیچیده‌تر است و بنابراین قطب شمال و جنوب ساعت رسمی ندارند. ایستگاه‌های تحقیقات علمی که در محدوده قطب شمال مستقر هستند هر یک از ساعت رسمی کشور متبوع خود پیروی می‌کنند. قطب جنوب فقط یک ایستگاه تحقیقات علمی دارد که متعلق به آمریکاست؛ ولی چون کارکنان آن از خاک نیوزیلند به آن سفر می‌کنند از وقت محلی نیوزیلند تبعیت می‌کند.[۱]

کره ماه

پس از اولین سفر موفقیت‌آمیز انسان به کره ماه در سال ۱۹۶۹، کنت ال فرانکلین (به انگلیسی: Kenneth Franklin) ستاره‌شناس آمریکایی یک ساعت مخصوص برای مسافران به کره ماه اختراع کرد. او مقیاس جدیدی برای اندازه‌گیری زمان ابداع کرد که ماه نو (لونیشن) (به انگلیسی: Lunation) نام گرفت و معادل ۲۹٫۵۳۰ روز در کره زمین است؛ همان زمانی که یک دور کامل ماه به دور کره زمین طول می‌کشد.[۱]

ایستگاه فضایی بین‌المللی

فضانوردان مستقر در ایستگاه فضایی بین‌المللی با وجود اینکه سفر خود به ایستگاه را از خاک قزاقستان شروع کرده و در حرکت مستمر آن در مدار زمین از محدوده‌های زمانی گوناگون عبور می‌کنند، ساعت هماهنگ جهانی را مبنا قرار می‌دهند.[۱]

منطقه زمانی چند نقطه مشهور

نصب ساعت‌های مناطق مختلف جهان در یک مرکز تجاری
  1. لس آنجلس، کالیفرنیا UTC−۸
  2. نیویورک UTC−۵
  3. سنت جان کاناداUTC−۴
  4. استکهلم سوئد UTC+۱
  5. کیپ تاون، آفریقای جنوبیUTC+۲
  6. تهران، ایران UTC+۳:۳۰
  7. بمبئی، هند UTC+۵:۳۰
  8. سئول، کره جنوبی UTC+۹
  9. ملبورن، استرالیا UTC+۱۰

جستارهای وابسته

منابع

  • جعفری، عباس، فرهنگ بزرگ گیتاشناسی (اصطلاحات جغرافیائی). تهران: انتشارات گیتاشناسی، چاپ اول، خرداد ۱۳۶۶.
زبان های دیگر
Afrikaans: Tydsone
Alemannisch: Zeitzone
አማርኛ: ሰዓት ክልል
aragonés: Zona horaria
العربية: منطقة زمنية
অসমীয়া: সময় অঞ্চল
asturianu: Fusu horariu
azərbaycanca: Saat qurşağı
башҡортса: Сәғәт бүлкәте
Boarisch: Zeidzone
žemaitėška: Čiesa jousta
беларуская: Часавы пояс
беларуская (тарашкевіца)‎: Часавы пас
български: Часова зона
भोजपुरी: टाइम जोन
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: সময়র লয়া
brezhoneg: Rann-eur
bosanski: Vremenska zona
català: Zona horària
нохчийн: Сахьтан аса
qırımtatarca: Saat quşağı
čeština: Časové pásmo
Cymraeg: Cylchfa amser
dansk: Tidszone
Deutsch: Zeitzone
dolnoserbski: Casowa cona
Ελληνικά: Ζώνη ώρας
emiliàn e rumagnòl: Fûş orâri
English: Time zone
Esperanto: Horzono
español: Huso horario
eesti: Ajavöönd
euskara: Ordu-eremu
Võro: Aovüü
føroyskt: Tíðarsonur
français: Fuseau horaire
furlan: Fûs orari
Frysk: Tiidsône
Gaeilge: Amchrios
Gàidhlig: Roinn-tìde
galego: Fuso horario
Avañe'ẽ: Yvy arapehẽ
ગુજરાતી: સમય વિસ્તાર
Gaelg: Cryss hraa
客家語/Hak-kâ-ngî: Sṳ̀-khî
עברית: אזור זמן
हिन्दी: समय मण्डल
hrvatski: Vremenska zona
hornjoserbsce: Časowe pasmo
magyar: Időzóna
հայերեն: Ժամային գոտի
interlingua: Fuso horari
Bahasa Indonesia: Zona waktu
Ilokano: Sona ti oras
íslenska: Tímabelti
italiano: Fuso orario
Адыгэбзэ: Сыхьэт зонэ
ភាសាខ្មែរ: ល្វែងម៉ោង
ಕನ್ನಡ: ಸಮಯ ವಲಯ
한국어: 시간대
къарачай-малкъар: Сагъат бёлге
Кыргызча: Убакыт аралыгы
Lëtzebuergesch: Zäitzon
Limburgs: Tiedzaone
lumbaart: Füs urari
lietuvių: Laiko juosta
latviešu: Laika josla
Basa Banyumasan: Zona waktu
олык марий: Шагат ӱштӧ
македонски: Часовен појас
മലയാളം: സമയ മേഖല
монгол: Цагийн бүс
Bahasa Melayu: Zon waktu
မြန်မာဘာသာ: အချိန်ဇုန်
Plattdüütsch: Tietrebeet
Nederlands: Tijdzone
norsk nynorsk: Tidssone
norsk: Tidssone
Novial: Tempe-sone
Nouormand: Feusé horaire
Sesotho sa Leboa: Time zone
occitan: Fus orari
Livvinkarjala: Aiguvyöhykeh
ଓଡ଼ିଆ: ସମୟ ମଣ୍ଡଳ
ਪੰਜਾਬੀ: ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ
Papiamentu: Zona di tempu
Norfuk / Pitkern: Tiemsoen
پنجابی: ویلہ تھاں
português: Fuso horário
Runa Simi: Pacha suyu
română: Fus orar
русский: Часовой пояс
русиньскый: Часова зона
संस्कृतम्: समयवलयः
саха тыла: Кэм курдааһына
sicilianu: Fusu orariu
Scots: Time zone
سنڌي: وقت پٽو
davvisámegiella: Áigeavádat
srpskohrvatski / српскохрватски: Vremenska zona
Simple English: Time zone
slovenčina: Časové pásmo
slovenščina: Časovni pas
српски / srpski: Временска зона
Seeltersk: Tiedzone
Sunda: Zona wanci
svenska: Tidszon
Kiswahili: Kanda muda
ślůnski: Czasowo strefa
தமிழ்: நேர வலயம்
తెలుగు: కాల మండలం
Tagalog: Sona ng oras
Türkçe: Zaman dilimi
татарча/tatarça: Вакыт зонасы
тыва дыл: Шак куржаа
українська: Часовий пояс
oʻzbekcha/ўзбекча: Vaqt mintaqasi
vèneto: Fuso orario
vepsän kel’: Aigvö
Tiếng Việt: Múi giờ
Winaray: Zona hin oras
吴语: 时区
მარგალური: ოსათე ორტყაფუ
ייִדיש: צייט זאנע
中文: 时区
Bân-lâm-gú: Sî-khu
粵語: 時區