قلع

ایندیمقلعآنتیموان
Ge

Sn

Pb
ظاهر
silvery (left, beta) or gray (right, alpha)
ویژگی‌های کلی
نام، نماد، عددقلع، Sn، 50
تلفظ به انگلیسیn/‎
نام گروهی برای عناصر مشابهpost-فلزات واسطه
گروه، دوره، بلوک۱۴، ۵، p
جرم اتمی استاندارد118.710 گرم بر مول
آرایش الکترونی[Kr] 4d10 5s2 5p2
الکترون به لایه2, 8, 18, 18, 4
ویژگی‌های فیزیکی
حالتجامد
چگالی (نزدیک به دمای اتاق)(white) 7.365 g·cm−۳
چگالی (نزدیک به دمای اتاق)(gray) 5.769 g·cm−3
چگالی مایع در نقطه ذوب6.99 g·cm−۳
نقطه ذوب505.08 K،‎ 231.93 °C،‎ 449.47 °F
نقطه جوش2875 K،‎ 2602 °C،‎ 4716 °F
گرمای هم‌جوشی(white) 7.03 کیلوژول بر مول
گرمای تبخیر(white) 296.1 کیلوژول بر مول
ظرفیت گرمایی(white) 27.112 کیلوژول بر مول
فشار بخار
فشار (پاسکال)۱۱۰۱۰۰۱k۱۰k۱۰۰k
دما (کلوین)149716571855210724382893
ویژگی‌های اتمی
وضعیت اکسید شدن4, 2, -4 (آمفوتر oxide)
الکترونگاتیوی1.96 (مقیاس پاولینگ)
انرژی‌های یونشنخستین: 708.6 کیلوژول بر مول
دومین: 1411.8 کیلوژول بر مول
سومین: 2943.0 کیلوژول بر مول
شعاع اتمی140 pm
شعاع کووالانسی139±4 pm
شعاع واندروالانسی217 pm
متفرقه
توضیح ساختار کریستالیTetragonal (white), ساختار الماس (gray)
مغناطیس(gray)دیامغناطیس[۱], (white) پارامغناطیس
مقاومت ویژه الکتریکی(0 °C) 115 nΩ·m
رسانایی گرمایی(300 K) 66.8 W·m−1·K−1
انبساط گرمایی(25 °C) 22.0 µm·m−1·K−1
مدول یانگ50 GPa
مدول برشی18 GPa
مدول حجمی58 GPa
نسبت پواسون0.36
سختی موس1.5
سختی برینل51 MPa
عدد کاس7440-31-5
پایدارترین ایزوتوپ‌ها
مقاله اصلی ایزوتوپ‌های قلع
ایزوتوپNAنیمه‌عمرDMDE (MeV)DP
112Sn0.97%112Sn ایزوتوپ پایدار است که 62 نوترون دارد
114Sn0.66%114Sn ایزوتوپ پایدار است که 64 نوترون دارد
115Sn0.34%115Sn ایزوتوپ پایدار است که 65 نوترون دارد
116Sn14.54%116Sn ایزوتوپ پایدار است که 66 نوترون دارد
117Sn7.68%117Sn ایزوتوپ پایدار است که 67 نوترون دارد
118Sn24.22%118Sn ایزوتوپ پایدار است که 68 نوترون دارد
119Sn8.59%119Sn ایزوتوپ پایدار است که 69 نوترون دارد
120Sn32.58%120Sn ایزوتوپ پایدار است که 70 نوترون دارد
122Sn4.63%122Sn ایزوتوپ پایدار است که 72 نوترون دارد
124Sn5.79%124Sn ایزوتوپ پایدار است که 74 نوترون دارد
126Snایزوتوپ پرتوزای ناچیز2.3×105 yβ0.380126Sb
مکان قلع در جدول تناوبی

قلع یا اَرزیز[۲] عنصری است شیمیایی با علامت اختصاری Sn و با شماره ۵۰ در جدول اتمی. این فلز نقره‌ای رنگ خاصیت چکش خواری خوبی دارد و به سادگی اکسید نمی‌شود و در برابر خوردگی مقاوم است. قلع در بسیاری از آلیاژها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مقاومت خوب این فلز نسبت به زنگ‌زدگی و فرسایش باعث شده تا از آن به عنوان روکشی برای فلزات دیگر برای جلوگیری از زنگ‌زدگی استفاده شود، از جمله قلع‌اندود کردن ظروف مسی و به خاطر جلوگیری از زنگ زدن مس و ورود اکسید سمی مس در غذا از قدیم‌الایام رواج داشته‌است. برنز (مفرغ) نخستین آلیاژ قلع است که حدود ۵ هزار سال پیش از ترکیب مس و قلع ساخته شد و آغازگر دورانی به نام عصر برنز در تاریخ بشر شد. مسوار یکی از آلیاژهای قلع است که از عصر برنز تا قرن بیستم برای ساخت ظروف و صفحات تخت و مسطح از آن استفاده می‌شد. قلع بیش از ۸۵ درصد حجم مسوار را تشکیل داده و بقیه از مس، سرب یا سرمه تشکیل می‌شود. یکی از آلیاژهای دیگر قلع که به عنوان لحیم استفاده می‌شود از ترکیب بیش از ۶۰ درصد قلع و بقیه سرب تشکیل می‌شود. همچنین بخش عمده‌ای از مصرف قلع نیز برای روکش کردن فولاد به منظور جلوگیری از زنگ زدن است. سمیت پائین قلع باعث می‌شود تا ظروف فلزی با روکش قلع برای نگهداری مواد غذایی استفاده فراوانی داشته باشند.

قلع فلزی است چکش خوار، قابل انعطاف، شدیداً بلورین و سفید نقره‌ای که ساختار بلوری آن هنگام خم شدن قطعه‌ای از قلع صدای خاصی ایجاد می‌کند (علت آن شکست بلورها است). این فلز دربرابر فرسایش ناشی از آب تقطیر شده دریا و آب لوله‌کشی مقاومت می‌کند اما به وسیلهٔ اسیدهای قوی و مواد قلیایی و نمکهای اسیدی مورد حمله قرار می‌گیرد. هنگامیکه اکسیژن به صورت محلول است قلع به عنوان کاتالیزور عمل کرده و واکنشهای شیمیایی را تسریع می‌کند.درصورتی‌که آن را درحضور آزمایش‌های مربوط به هوا حرارت دهند Sn۲ حاصل می‌شود. Sn۲ اسید ضعیفی بوده و با اکسیدهای بازی تولید نمکهای قلع می‌کند. قلع را می‌توان به مقدار زیادی جلا داد و به عنوان پوشش سایر مواد جهت ممانعت از فرسودگی یا واکنشهای شیمیایی دیگر موارد استفاده قرار می‌گیرد. این فلز مستقیماً با کلر و اکسیژن ترکیب می‌شود و و جایگزین هیدروژن اسیدهای رقیق می‌گردد. قلع در دماهای معمولی انعطاف‌پذیر است اما در صورتی‌که گرم شود شکننده می‌شود.


اثرات قلع برسلامت

قلع به‌طور عمده در مواد مختلف آلی بکار می‌رود.پیوندهای آلی قلع خطرناک‌ترین شکل قلع برای انسان می‌باشد .علیر غم خطرات،این مواد در صنایع زیادی کاربرد دارند که شامل صنعت رنگ و صنعت پلاستیک می‌شود و در کشاورزی برای تولید آفت کشها مورد استفاده قرار میگرد.علیرغم اینکه به سمی بودن قلع آگاهیم،میزان استفاده ازمواد آلی قلع در صنایع در حال افزایش است.اثرات مواد قلع آلی می‌تواند متنوع باشد.این به نوع ماده مورد استفاده و ارگانیسم مورد استفاده بستگی دارد.تری سلیتین خطرناک‌ترین ماده آلی قلع برای انسان است.این ماده پیوندهای هیدروژنی کوتاهی دارد.وقتی پیوندهای هیدروژنی در یک ماده قلع بلنتر می‌شود خطر این ماده بر سلامت انسان کمتر می‌شود. انسان می‌تواند پیوندهای قلع را از طریق غذا،تنفس و پوست جذب نماید.مواجهه با پیوندهای قلع ،میتواند اثرات حاد و همچنین مزمن داشته باشد.

اثرات حاد عبارتند از:

  • سوزش چشم و پوست سردرد
  • دردهای شکمی و معده
  • کسالت و سرگیجه
  • تعریق شدید
  • تنگی نفس
  • مشکلات ادراری

اثرات مزمن عبارتند از:

  • افسردگی
  • آسیب کبدی
  • تضعیف سیستم ایمنی
  • آسیب کروموزومی
  • کاهش سلول‌های قرمز خون آسیب مغزی، خشونت،اختلال در خواب، فراموشی و سردرد
  • منابع

منابع

  1. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition, CRC press.
  2. فرهنگ دهخدا «اَرزیز»، نیز به پهلوی ساسانی (فارسی میانه) همین واژه «arzīz»: نک. A Concise Pahlavi Dictionary, D.N. Mackenzie (یا به ترجمهٔ فارسی اش: فرهنگ کوچک زبان پهلوی، د.ن. مکنزی، ترجمهٔ مهشید میرفخرایی).
زبان های دیگر
Afrikaans: Tin
Alemannisch: Zinn
አማርኛ: ቆርቆሮ
Ænglisc: Tin
العربية: قصدير
অসমীয়া: টিন
asturianu: Estañu
Aymar aru: Chayanta
azərbaycanca: Qalay
تۆرکجه: تنه‌که
башҡортса: Аҡ ҡурғаш
беларуская: Волава
беларуская (тарашкевіца)‎: Цына
български: Калай
भोजपुरी: टीना
বাংলা: টিন
བོད་ཡིག: ཀྲིན།
brezhoneg: Staen
bosanski: Kalaj
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sék
Cebuano: Tansan
کوردی: قەڵای
corsu: Stagnu
čeština: Cín
Чӑвашла: Тăхлан
Cymraeg: Tun
dansk: Tin
Deutsch: Zinn
Ελληνικά: Κασσίτερος
English: Tin
Esperanto: Stano
español: Estaño
eesti: Tina
euskara: Eztainu
suomi: Tina
Võro: Tina
føroyskt: Tin
français: Étain
Nordfriisk: Tan (element)
furlan: Stagn
Gaeilge: Stán
Gàidhlig: Staoin
galego: Estaño
ગુજરાતી: કલાઈ
Gaelg: Stainney
客家語/Hak-kâ-ngî: Siak
עברית: בדיל
हिन्दी: टिन
Fiji Hindi: Tin
hrvatski: Kositar
Kreyòl ayisyen: Eten
magyar: Ón
հայերեն: Անագ
interlingua: Stanno
Bahasa Indonesia: Timah
Ido: Stano
íslenska: Tin
日本語: スズ
la .lojban.: tinci
Basa Jawa: Timah
ქართული: კალა
Kabɩyɛ: Etɛŋ
қазақша: Қалайы
ಕನ್ನಡ: ತವರ
한국어: 주석 (원소)
Перем Коми: Озісь
kurdî: Pîl (metal)
коми: Озысь
kernowek: Sten
Кыргызча: Калай
Latina: Stannum
Lëtzebuergesch: Zënn
лакку: Къалай
лезги: Къеле
Limburgs: Tin
lumbaart: Stagn
lietuvių: Alavas
latviešu: Alva
мокшень: Валдакиви
македонски: Калај
മലയാളം: വെളുത്തീയം
मराठी: टिन
кырык мары: Вулны
Bahasa Melayu: Timah
မြန်မာဘာသာ: သံဖြူ
эрзянь: Валдо киве
Nāhuatl: Amochitl
Plattdüütsch: Tinn
नेपाल भाषा: टिन
Nederlands: Tin (element)
norsk nynorsk: Grunnstoffet tinn
Diné bizaad: Béésh dildǫʼí
Livvinkarjala: Tina
ଓଡ଼ିଆ: ଟିଣ
Ирон: Къала
ਪੰਜਾਬੀ: ਟਿਨ
पालि: टिन
polski: Cyna
Piemontèis: Stagn (metal)
پنجابی: ٹن
português: Estanho
Runa Simi: Chayanta
română: Staniu
armãneashti: Staniu
русский: Олово
русиньскый: Цін
संस्कृतम्: त्रपु
саха тыла: Хорҕолдьун
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱴᱤᱬ
sicilianu: Stagnu
Scots: Tin
srpskohrvatski / српскохрватски: Kalaj
Simple English: Tin
slovenčina: Cín
slovenščina: Kositer
Soomaaliga: Tin (curiye)
shqip: Kallaj
српски / srpski: Калај
Seeltersk: Tin
Basa Sunda: Timah
svenska: Tenn
Kiswahili: Stani
తెలుగు: తగరము
тоҷикӣ: Қалъагӣ
ไทย: ดีบุก
Tagalog: Lata
Türkçe: Kalay
татарча/tatarça: Аккургаш
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: قەلەي
українська: Станум
اردو: قلع
oʻzbekcha/ўзбекча: Qalay
vepsän kel’: Tin
Tiếng Việt: Thiếc
Volapük: Stanin
Winaray: Lata
吴语:
მარგალური: კალა (ელემენტი)
ייִדיש: צין
Yorùbá: Tánganran
Vahcuengh: Sik
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Siah
粵語: