فایده‌گرایی

فایده‌گرایی، سودمندگرایی، فایده‌باوری، اصالت سود، اصالت نفع یا یوتیلیتاریانیسم (به انگلیسی: Utilitarianism) که به منفعت گرایی نیز ترجمه شده‌است، نظریه‌ای در فلسفه اخلاق و تلاشی برای پاسخ به پرسش «چکار کنیم؟» است. بنا به سودمندگرایی، اخلاقی‌ترین عمل، عملی است که «سودمندترین گزینه برای افراد اثرپذیر» باشد.[۱] سودمندگرایی نباید با عمل‌گرایی اشتباه گرفته شود. مهم‌ترین متفکران این مکتب جرمی بنتام و جان استوارت میل می‌باشند.[۲]

جرمی بنتام در کتاب «مقدمه‌ای بر اصول اخلاق و قانون گذاری» از اصالت سودمندی دفاع می‌کند [۳] و می‌گوید:هدف قانونگذار باید این باشد که حداکثر خوشی افراد را تأمین کند؛ و سپس اضافه می‌کند که چون حکم مجازات توأم با درد است، لذا شر محسوب می‌شود و باید فقط موقعی اجرا گردد که از بروز شر بزرگتری جلوگیری کند.جان استوارت میل در فلسفه لذت از جرمی بنتام پیروی می‌کند و می‌گوید:در انتخاب خوشی‌ها باید خصوصیات آن‌ها را که شدت و ضعف، پایداری یا زودگذری، مسلم بودن یا محتمل بودن، نزدیکی یا دوری، خلوصی یا باروری یا بی ثمری باشد در نظر گرفت. پیدا است اگر باید بین دو خوشی یکی را انتخاب کنییم، آن یک که شدیدتر و پایدارتر، سالم‌تر و نزدیک‌تر، خالص تر و بارورتر است باید رجحان داشته باشد. اما در نظر جرمی بنتام خوشی‌ها از لحاظ نوع و کیفیت با هم اختلاف ندارند و اختلافشان صرفاً در کمیت است. بنابراین اگر سایر شرایط مساوی باشند، به قول او، چنان که در کتاب مقدمه‌ای بر اصول اخلاق و قانون گذاری می‌گوید، «تصنیف چاچاچا همان ارزشی را دارد که سمفونی نهم بتهوون».

فایده‌گرایان تنها معیار نهایی دربارهٔ صواب، خطا و الزام را سود می‌دانند و معتقدند غایت اخلاقی که باید در تمام اعمالمان به دنبال آن باشیم، بیش‌ترین غلبه ممکن خیر بر شر (یا کمترین غلبه ممکن شر بر خیر) در کل جهان است. آنها اشاره دارند به اینکه خوب و بد را می‌شود به روش کمی اندازه‌گیری کرد.[نیازمند منبع]

زبان های دیگر
Alemannisch: Utilitarismus
አማርኛ: ጥቅማዊነት
العربية: نفعية
asturianu: Utilitarismu
azərbaycanca: Utilitarizm
български: Утилитаризъм
বাংলা: উপযোগবাদ
català: Utilitarisme
čeština: Utilitarismus
Deutsch: Utilitarismus
Ελληνικά: Ωφελιμισμός
Esperanto: Utilismo
español: Utilitarismo
euskara: Utilitarismo
français: Utilitarisme
galego: Utilitarismo
עברית: תועלתנות
hrvatski: Utilitarizam
հայերեն: Ուտիլիտարիզմ
Bahasa Indonesia: Utilitarianisme
íslenska: Nytjastefna
italiano: Utilitarismo
日本語: 功利主義
Basa Jawa: Utilitarianisme
қазақша: Утилитаризм
한국어: 공리주의
къарачай-малкъар: Утилитаризм
kurdî: Sûdgirî
Кыргызча: Утилитаризм
lietuvių: Utilitarizmas
latviešu: Utilitārisms
македонски: Утилитаризам
Bahasa Melayu: Utilitarianisme
Nederlands: Utilitarisme
occitan: Utilitarisme
polski: Utylitaryzm
português: Utilitarismo
română: Utilitarism
русский: Утилитаризм
srpskohrvatski / српскохрватски: Utilitarizam
Simple English: Utilitarianism
slovenčina: Utilitarizmus
српски / srpski: Утилитаризам
svenska: Utilitarism
Tagalog: Utilitarismo
Türkçe: Yararcılık
українська: Утилітаризм
Tiếng Việt: Chủ nghĩa vị lợi
Winaray: Utilitarismo
中文: 功利主義
粵語: 功用主義