زبان‌های کردی

زبان کُردی
Kurdî, کوردی
Kurdish Language.svg
زبان بومی درترکیه، عراق، ایران، سوریه، ارمنستان، آذربایجان، گرجستان
منطقهکردستان، آناتولی ,خراسان
قومیتکرد
تعداد گویشوران
c. 20–30 million  (2000–2010 est.)[۱]
گویش‌ها
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
 عراق[۲]
الگو:Country data Kurdistan Region[۳]
 کردستان سوریه[۴][۵]
زبان اقلیت
شناخته‌شده در
 ارمنستان[۶]
 جمهوری آذربایجان (Educational language of a recognized national minority)[۷]
 گرجستان (Educational language of a recognized national minority)[۸][۹]
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۱ku
ایزو ۶۳۹-۲kur
ایزو ۶۳۹-۳kur – ckb – [[kmr – [[sdh – [[Southern Kurdish]]
kurd1259[۱۰]
زبان‌شناسی58-AAA-a (North Kurdish incl. Kurmanji & Kurmanjiki) + 58-AAA-b (Central Kurdish incl. Dimli/Zaza & Gurani) + 58-AAA-c (South Kurdish incl. Kurdi)
Geographic distribution of Kurdish and other Iranian languages spoken by Kurds

این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.
9-20-2017 9-07-06 PM.png

«زبان‌های کردی» یک زنجیره گویشی از زبان‌های هندواروپایی در شاخهٔ زبان‌های ایرانی غربی هستند که کردها هم اینک با آن‌ها سخن می‌گویند.[۱۱][۱۲] زبان‌های کردی از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی هستند که با زبان فارسی و بلوچی خویشاوندی دارند.[۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷] تعریف یک زبان به عنوان «کردی» همواره دستخوش عوامل غیر زبان‌شناختی به‌ویژه عوامل سیاسی، و فرهنگی است.[۱۸] در واقع زبان کردی زبان واحدی نیست و زبان واحدی به نام کردی وجود ندارد، زبان کردی به معنای یک زبان با یک شکل استاندارد و مرز و تعریف مشخص نیست، آنچه هست زبان‌های مستقلی (سورانی، کرمانجی و …) است که مجموعاً کردی نامیده می‌شوند[۱۸][۱۹] و امروزه به طیفی از زبان‌های ایرانی شمال غربی اطلاق می‌شود که گاه به هم نزدیک و گاه نسبت به هم از نظر زبان‌شناسی دور هستند. این زبان‌ها عبارتند از: کردی شمالی (کرمانجی)، کردی جنوبی:ایلامی، کلهری می‌باشند. در این گویش (کلهری) در ابتدای بیشتر افعال حرفی وجود ندارد و افعال بدون پیشوند است و در ابتدای فعل‌های لهجه اردلانی «ئه» /a/و در گویش سورانی و در گویش شکاکی (کرمانجی) «د» /d/در ابتدای فعل وجوددارد. مثال: کرمانشاهی: چم (می‌روم) اردلانی: ئه‌چم (می‌روم)، و سورانی (ده روم) و شکاکی: ده‌چم (می‌روم) و کردی مرکزی(سورانی). به لحاظ زبان شناختی، و قومیتی زبان گورانی و زازا را نمی‌توان کردی شمرد. این زبان‌ها جز شاخه زازا-گورانی از زبان‌های ایرانی شمال غربی‌اند.[۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴]

با توجه دستور زبان کردی، رویکردی به لحاظ زبان شناختی، و قومیتی زبان گورانی و زازا را نمی‌توان کردی شمرد.

عبارت «کِرمانجی» اصطلاحی است که به زبان قاطبهٔ کردها داده می‌شود. این زبان دارای سه گویش اصلی، یعنی کورمانجی یا کرمانجی شمالی، سورانی یا کرمانجی مرکزی و کرماژی یا کرمانجی جنوبی می‌باشد. از آن جا که اکثر کردها به زبان کرمانجی صحبت می‌کنند معمولاً در متون علمی این زبان را «کُردی» می‌خوانند.

زبان‌های کردی شباهتهایی به زبان‌های بلوچی، گیلکی، تالشی، گورانی و [زازاکی]] نیز دارند، این زبان‌ها نیز متعلق به زیرگروه شمال غربی زبان‌های ایرانی هستند. از دیگر زبان‌های مشابه به زبان‌های کردی که زیرگروه جنوب غربی زبان‌های ایرانی به‌شمار میایند، فارسی و لری هستند؛ که هرکدام در مناطق وسیعی تکلم می‌شوند.

گویش‌های مختلف عمدتاً در بخش‌هایی از ایران، عراق، سوریه و ترکیه مورد استفاده قرار می‌گیرد. جمعیتهای پراکنده کرد همچنین در جمهوری آذربایجان، ارمنستان، لبنان و کشورهای اروپایی به ویژه آلمان و انگلستان نیز زندگی می‌کنند.[۲۵]

وضعیت کنونی دانش زبان‌شناسی در مورد زبان کردی تقریبی است، مرزهای تقریبی که سخنرانان گویش‌های معاصر کرد را تشکیل می‌دهند، اجازه می‌دهد بیشترین فرضیه استدلال در مورد محلی بودن قلمرو قومی‌کرد، نظریهD.N.Mackenzie، پیشنهاد شده در اوایل دهه ۱۹۶۰ (مکنزی ۱۹۶۱) است. مکنزی در آفرینش ایده ای پدیداد تدسکو (۱۹۲۱: ۲۵۵) و در مورد اصطلاحات فونیکی مشترک که کردها، فارسی و بلوچی به اشتراک گذاشته‌است، مکنزی به این نتیجه رسید که سخنرانان این سه زبان ممکن است یک بار در زمان‌های گذشته در تماس هم و نزدیک به هم بوده‌اند[۲۶]

زبان های دیگر
Afrikaans: Koerdies
Alemannisch: Kurdische Sprache
አማርኛ: ኩርድኛ
aragonés: Idioma kurdo
asturianu: Idioma curdu
azərbaycanca: Kürd dili
تۆرکجه: کورد دیلی
башҡортса: Курд телдәре
беларуская: Курдская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Курдзкая мова
български: Кюрдски езици
brezhoneg: Kurdeg
català: Kurd
čeština: Kurdština
Чӑвашла: Курт чĕлхи
Cymraeg: Cyrdeg
Zazaki: Kurdki
dolnoserbski: Kurdšćina
Esperanto: Kurda lingvo
español: Idioma kurdo
eesti: Kurdi keel
euskara: Kurduera
estremeñu: Luenga kurda
suomi: Kurdi
français: Kurde
Nordfriisk: Kurdisk spriaken
Gaeilge: An Choirdis
galego: Lingua kurda
客家語/Hak-kâ-ngî: Kurdi-ngî
עברית: כורדית
Fiji Hindi: Kurdish bhasa
hrvatski: Kurdski jezik
hornjoserbsce: Kurdšćina
magyar: Kurd nyelv
հայերեն: Քրդերեն
Արեւմտահայերէն: Քրտերէն
interlingua: Lingua kurde
Bahasa Indonesia: Bahasa Kurdi
íslenska: Kúrdíska
italiano: Lingua curda
日本語: クルド語
ქართული: ქურთული ენა
Taqbaylit: Takurdit
қазақша: Күрд тілі
kalaallisut: Kurdiskisut
한국어: 쿠르드어
Кыргызча: Күрд тили
Lingua Franca Nova: Curdi (lingua)
Limburgs: Koerdisch
Ligure: Lengua curda
lumbaart: Lengua cürda
لۊری شومالی: زڤوݩ کوردی
lietuvių: Kurdų kalba
latviešu: Kurdu valoda
Malagasy: Fiteny korda
Māori: Reo Ketisí
македонски: Курдски јазик
Bahasa Melayu: Bahasa Kurdi
مازِرونی: کوردی
Nederlands: Koerdisch
norsk nynorsk: Kurdisk
norsk: Kurdisk
Novial: Kurdum
occitan: Curd
پنجابی: کردی
português: Língua curda
Runa Simi: Kurdi simi
română: Limba kurdă
саха тыла: Куурд тыллара
sicilianu: Lingua curda
srpskohrvatski / српскохрватски: Kurdski jezik
Simple English: Kurdish language
slovenčina: Kurdčina
српски / srpski: Курдски језици
svenska: Kurdiska
Kiswahili: Kikurdi
Türkçe: Kürt dilleri
татарча/tatarça: Көрд теле
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كۇرد تىلى
українська: Курдська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Kurd tili
Tiếng Việt: Tiếng Kurd
хальмг: Курдин келн
ייִדיש: קורדיש
中文: 庫爾德語
文言: 庫爾德語
Bân-lâm-gú: Kurd-gí
粵語: 庫爾德文