خراسان

موقعیت خراسان در نقشه ایران در عصر خلفای عباسی برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی

خراسان بزرگ بخشی از ایران بزرگ و از دوران ساسانیان نامی سنتی و همگانی برای اشاره به نواحی شرقی ایران است و نام آن از دوران ساسانیان در ایران مرسوم شد. پیش از این، در زمان هخامنشیان و اشکانیان، این ایالت، پارساوا (پارتاوا، پهلَو، Parthava، یا پَرْثْوَ) نام داشت. ساسانیان گسترهٔ خود را به چهار بخش تقسیم کرده بودند که یکی از آن بخش‌ها خراسان به معنای «سرزمین خورشید» بود.[۱][۲] گسترهٔ تاریخی خراسان شامل استان خراسان در ایران کنونی و بخش‌های زیادی از افغانستان و ترکمنستان امروزی بوده‌است. در مفهوم گسترده‌تر ازبکستان و تاجیکستان و بخش‌هایی از قرقیزستان و قزاقستان را هم می‌توان در قلمرو خراسان بزرگ تاریخی به حساب آورد. برخی نویسندگان همچون علی شریعتی خراسان بزرگ را مهد سیاسی ایران[۳] و برخی دیگر آن را حتی سرزمین مادری زبان و فرهنگ فارسی دانسته‌اند.[۴]

خراسان سرزمینی است که از غرب از دامغان و سبزوار آغاز می‌شود، و در شرق تا بلخ و رود جیحون کشیده شده‌است. از جنوب، تا شمال سیستان و غزنی و از شمال، به بخارا می‌رسد.

خراسان بزرگ شامل چهار بخش بوده‌است[۵] و هر بخش به نام فرمانروای آنجا مشهور بوده‌است. هر کدام از این چهار بخش را یک رب یا ربع می‌نامیده‌اند و دربردارنده رب‌های زیر بوده‌است:

  1. ربع ابرشهر با مرکزیت شهر نیشاپور
  2. ربع مرو
  3. ربع هرات (دربرگیرندهٔ بادغیس و غور و فراهبلخ (به‌شمول شبرغان، جوزجان و اندخوی و فاریاب و و بامیان). مرکز فرماندهی نواحی یادشده نیشابور و زمانی هم بلخ بود.
  4. ربع بلخ که شامل کهندژ (قندوزسمنگان، بغلان (بغولانگوتخارستان و بدخشان می‌شده‌است.
موزه خراسان در مشهد
زبان های دیگر
aragonés: Gran Corastén
تۆرکجه: خوراسان
bosanski: Veliki Horasan
català: Gran Khorasan
کوردی: خۆراسان
čeština: Chorásán
Deutsch: Chorasan
eesti: Khorāsān
français: Grand Khorassan
עברית: ח'וראסאן
hrvatski: Veliki Horasan
Bahasa Indonesia: Khorasan Raya
italiano: Grande Khorasan
ქართული: ხორასანი
한국어: 호라산
lietuvių: Chorasanas
മലയാളം: ഖുറാസാൻ
Bahasa Melayu: Khorasan Raya
Nederlands: Khorasan
پنجابی: خراسان
پښتو: خراسان
srpskohrvatski / српскохрватски: Veliki Horasan
Simple English: Greater Khorasan
slovenščina: Veliki Horasan
Soomaaliga: Khuraasaan
shqip: Horasani
српски / srpski: Велики Хорасан
தமிழ்: குராசான்
Türkçe: Büyük Horasan
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بۈيۈك خۇراسان
українська: Хорасан
اردو: خراسان
中文: 大呼罗珊