توپولف-۲۲ ام

توپولوف-۲۲ام
Russian Air Force Tupolev Tu-22M3 Beltyukov.jpg
نوع هواپیمابمب افکن استراتژیک
کشور سازنده اتحاد جماهیر شوروی
شرکت سازندهتوپولف
نخستین پرواز۳۰ اوت ۱۹۶۹
تاریخ رونمایی۱۹۷۲
وضعیت کنونیفعال
بکارگیرنده(ها)نیروی هوایی روسیه
نیروی هوایی اوکراین
نیروی هوایی چین
نیروی هوایی هند
مدل‌های دیگرتوپولف-۲۲

توپولوف تی‌یو-۲۲ ام (به روسی: Туполев Ту-۲۲М)، نامگذاری ناتو :(بک فایر: Back fire) یک بمب افکن استراتژیک، مافوق صوت، دوربرد، بال متحرک روسیکه توسط شرکت هوانوردی توپولوف طراحی و ساخته شد و مجهز به ۲ موتور توربوفن کوزنتسف NK-25 است. در دوران جنگ سرد، توپولوف (Tu-22M) علاوه بر اینکه نقش یک بمبافکن استراتژیک، سوپرسونیک، دوربرد را برای نیروی هوایی شوروی داشت، برای نیروی دریایی شوروی نقش یک ضد حمل و نقل دریایی دوربرد را داشت.

این هواپیما حاصل تجربیات شرکت سازنده از هواپیمای Tu-22 که در نامگذاری ناتو بنام بلایندر که پیشتر ساخته شده بود و به خدمت نیروی هوایی شوروی درآمده بودولی نتوانسته بود نیازمندی‌های این کشور از جمله اجرای عملیات‌های بین قاره‌ای را پاسخگو باشد است، پس از ساخت Tu-22، طراحان روس جهت ساخت بمب‌افکن جدید با قابلیت پروازبین قاره‌ای، توان حمل تسلیحات بیشتر و همچنین سرعت بالاتر را در دستور کار قرار دادند که به تولد Tu-22M انجامید و اساساً با نسل پیش از خود یعنی Tu-22 تفاوت‌هایی داشت.

Tu-22M در نیروی هوایی روسیه با نام طرح ۱۴۵ شناخته می‌شود که نتیجه رقابت دو شرکت سوخو و توپولف برای تأمین نیاز به یک هواپیمای بمب افکن مافوق صوت بود کهعاقبت منجر به پرواز نخستین فروند آن در سال ۱۹۶۹ شد.

Tu-22M3 از دو موتور توربوفن با نام «کوزنتسوف NK-25» با رانش هرکدام ۵۵۰۰۰ پوند نیرو می‌گیرد که به آن قابلیت دسترسی به اهدافی را در شعاع عملیاتی حداکثر ۷۰۰۰ کیلومترمی‌دهد هرچند با نصب تسلیحات متعارف، این مقدار بُرد تا میزان محسوسی کاهش پیدا می‌کند ضمن آنکه «بک فایر» توان دستیابی به حداکثر ارتفاع پروازی ۴۳۰۰۰ پا را دارد.

در خصوص مشخصات ظاهری این بمب افکن نیز می‌توان به طول ۴۲/۵ متر و ارتفاع ۱۱ متر از سطح زمین اشاره کرد که از فناوری بال متغیر بهره می‌گیرد با عرض بال ۳۴ متر کهمی‌تواند در زوایای ۲۰ الی ۶۵ درجه تغییر کند و پرواز در سرعت حداکثر ۱/۸۸ ماخ معادل ۲۳۰۰ کیلومتر بر ساعت را برای این هواپیما به ارمغان بیاورد.

این بمب افکن توسط یک خلبان و یک کمک خلبان که در جلو حضور دارند کنترل شده و در عقب نیز دو افسر ناوبر و ارتباطات، وظایف مربوطه را انجام می‌دهند که مجموعاً با ۴ کروعملیاتی می‌شود.

این هواپیمای بمب‌افکن در انواع مختلفی مورد بهره‌برداری قرار گرفت که نخستین آن Tu-22M ملقب به «بک فایر A» بود که در سال ۱۹۷۰ آزمایش‌های پروازی خود را به پایان رساند وخلبانان آزمایشگر آن، در تست‌های مختلف، هواپیما را تا لبه ممنوعیت‌های عملیاتی آنی بردند تا هرگونه نقض در آن به دقت آشکار و سپس رفع شود.

«بک فایر A» به عنوان آغاز مسیر برای ساخت و بهره‌برداری از نسل جدید هواپیماهای سنگین مافوق صوت وارد ناوگان نیروی هوایی شوروی شد هرچند پیش از آن ورژنی مورد بهره‌برداری قرار گرفت که به دلیل کارایی پایین، تنها در امر آموزش و به مدت کوتاه پرواز کرد اما در حقیقت اولین دسته «بک فایر»‌ها که به صورت عملیاتی حضور در نیروی هوایی راتجربه کردند، نسخه Tu-22M2 ملقب به «بک فایر B» است که با بهره‌گیری از موتورهای «کوزنتسوف NK-22» توان دستیابی به سرعت ۱۸۰۰ کیلومتر بر ساعت و برد عملیاتی ۵۱۰۰ کیلومتررا پیدا کرد که یک موفقیت شگرف محسوب می‌شود.

«بک فایر B» که عملاً از سال ۱۹۷۳ وارد ناوگان شد، می‌توانست تا ۳ موشک کروز میان برد و همچنین ضد ناو Kh-22 را حمل کند که به عنوان یک اهرم سنگین در عملیات‌های مختلف خصوصاً دریایی قابل بهره‌برداری بود.

کمی بعد، با درخواست نیروی هوایی و همچنین طرح شرکت سازنده، Tu-22M3 ملقب به «بک فایر C» در سال ۱۹۷۷متولد شد که در حقیقت بهترین و ارزشمندترین ورژن این خانواده محسوبمی‌شود که از موتورهای بهبود یافته NK-25 بهره می‌برد.این هواپیما به لحاظ ظاهری نیز خصوصاً در بخش دماغه دارای تغییراتی بود که می‌توانست نسل جدیدی از سامانه‌ها همچون رادار PN-AD و سیستم ناوبری/هدف‌گیری NK-45 را حمل کند کهجهت اجرای عملیات‌های بمباران و دسترسی به اهداف دوربرد مناسب بود.ضمن آنکه با تغییرات در نسل جدید موتورهای نصب شده، مشکلات پروازی در سطح دریا و ارتفاع پایین نیز عملاً رفع شد و توپولف ۲۲ ام می‌توانست با اجرای عملیات در ارتفاع پایین وهمچنین بهره‌گیری از سامانه‌های ناوبری دقیق، پروازی ایمن را تا مقصد بدون شناسایی توسط رادارهای دشمن به انجام برساند.همچنین «بک فایر C» بهبود در ارابه فرود، سامانه‌های جنگ الکترونیک و سازه را نیز تجربه کرد. علاوه بر این موراد، تغییرات در محفظه بمب، آرایش عملیاتی جدیدی را برای اینهواپیما پدید آورد تا حدی که نسبت قابلیت حمل و رهاسازی دو برابری مهمات را نسبت به ورژن قبلی پیدا کرد، اما همان‌طور که پیشتر ذکر شد، علی‌رغم برد اعلام شده نزدیک به ۷۰۰۰کیلومتری این هواپیما، عملاً در شرایط رزمی، شعاع عملیاتی تا حد محسوسی کاهش پیدا می‌کرد که مورد رضایت فرماندهان نظامی نبود لذا با نصب سامانه سوخت‌گیری هوایی در دماغه، اینمشکل حل شد اما طی مذاکرات «سالت» بین ایالات متحده آمریکا و شوروی که جهت کنترل توان رزمی/هسته‌ای و ایجاد اطمینان‌پذیری از وقوع جنگ صورت گرفت، بنا بر درخواست آمریکا،لوله سوخت‌گیری از روی «بک فایرها» حذف شد تا خطر بمباران اتمی طرف مقابل رفع شود هرچند اندکی بعد این هواپیما مجدداً قابلیت سوخت‌گیری را پیدا کرد.

پس از فروپاشی شوروی و مشکلات اقتصادی متعدد، توان رزمی «بک فایرها» تا حد محسوسی کاهش پیدا کرد و بخشی که در خاک اوکراین باقی‌مانده بود در سال ۲۰۰۲ و طی توافقی با غربتکه‌تکه شد و ناوگان عظیمی که میراث حکومت کمونیستی محسوب می‌شد غالباً زمینگیر گردید تا آنکه با روی کار آمدن «ولادیمیر پوتین»، ارتقای سامانه‌های مختلف صورت گرفت تا آنجاکه به طرح Tu-22M3M منجر شد که نخست ۵ فروند آن در سال ۲۰۱۵ جهت تحویل به نیروی هوایی روسیه آماده شد و قرار است مجموعاً ۳۰ فروند تا سال ۲۰۲۰ به استاندارد جدید ارتقاپیدا کنند که نشان از ماندگاری آنان حداقل تا سال‌های آینده دارد.

در سال ۲۰۰۱ هند قرارداد خرید ۴ فروند توپولوف (Tu-22M) را امضا کرد برای استفاده در مأموریت‌های شناسایی و حمله به اهداف دریایی و در ژانویه ۲۰۱۳ هم گزارش شد چینقرارداد خرید برای تولید و تحویل ۳۶ فروند توپولوف (Tu-22M3s) را امضا کرده‌است که در کشور چین با نام (H-10) تولید خواهد شد.

ناگفته نمایند که ایالات متحده آمریکا در رقابت با Tu-22M روسها بود که دست به ساخت هواپیمای بمب افکن بی-۱ لنسر زد و بعد از آن نیز مجدداً روسها هواپیمای Tu-160 راوارد ناوگان خود کردند.

سوابق عملیاتی

  • از سوابق عملیاتی این هواپیما می‌توان به عملیات‌های سنگین، ضد جدایی‌طلبان چچن در سال ۱۹۹۵
  • جنگ اوستیای جنوبی در سال ۲۰۰۸(که یک فروند توسط گرجستان ساقط گردید)
  • پرواز در محدوده عملیاتی کشورهای عضو پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) اشاره کرد که نمونه آن عبور از فراز دریای بالتیک و رهگیری توسط نیروی هوایی

سوئد است که به عنوان یک قدرت نمایی توسط دولت روسیه صورت گرفت.

  • عملیات در خاک سوریه که نخستین آن در تاریخ ۱۷ نوامبر ۲۰۱۵ و با ۱۲ فروند Tu-22M3 به وقوع پیوست.
  • همچنین حضور بمب افکن‌های Tu-22M3 «بک فایر C» در ایران مخابره شد که روسیه حملات را از مبدأ پایگاه هوایی سوم شکاری نوژه همدان به خاک سوریه انجام داده است.
زبان های دیگر
беларуская: Тупалеў Ту-22М
беларуская (тарашкевіца)‎: Ту-22М
български: Ту-22М
čeština: Tupolev Tu-22M
Ελληνικά: Tupolev Tu-22M
español: Túpolev Tu-22M
français: Tupolev Tu-22M
hrvatski: Tupoljev Tu-22M
magyar: Tu–22M
Bahasa Indonesia: Tupolev Tu-22M
italiano: Tupolev Tu-22M
Nederlands: Tupolev Tu-22M
polski: Tu-22M
پنجابی: ٹوپولف ٹو-22M
português: Tupolev Tu-22M
română: Tupolev Tu-22M
русский: Ту-22М
Simple English: Tupolev Tu-22M
slovenčina: Tupolev Tu-22M
slovenščina: Tupoljev Tu-22M
српски / srpski: Тупољев Ту-22M
Türkçe: Tupolev Tu-22M
татарча/tatarça: Ту-22М
українська: Ту-22М
Tiếng Việt: Tupolev Tu-22M