بندپایان

بندپایان
Temporal range: ۵۴۰ تا ۰ میلیون سال پیش کامبرین – امروزه
Arthropoda.jpg
بندپایان منقرض و امروزی
آرایه‌شناسی (زیست‌شناسی)
فرمانرو:جانوران
زیرفرمانرو:هوپس‌زیان
(طبقه‌بندی‌نشده):دوسوئیان
بالاشاخه:پوست‌اندازان[۱]
شاخه:بندپایان
فون زیبولد، ۱۸۴۸[۲]
زیرشاخه‌ها و رده‌ها

بَندپایان[۳][۴] (Arthropoda) شاخه‌ای بزرگ از جانوران بی‌مهره و پریاخته هستند. شاخه بندپایان دربرگیرنده جانورانی چون حشرات، عنکبوتیان،هزارپایان و سخت‌پوستان است. فرهنگستان زبان فارسی در مصوبات تازه خود برای شاخه‌های جانداران پسوند «-تباران» را در نظر گرفته و بنا بر این شیوه بندپایان را «بندپاتباران» نیز نامیده است.[۵]

بندپایان کالبد بیرونی سخت و بندبند دارد، حفره عمومی بدن آن‌ها کوچک است و گُرده‌چه (نفریدیوم، اندامی نظیر کلیه در بی‌مهرگان) و مژه ندارند.[۶] بدن بندپایان دارای پوستک سخت‌شده و اسکلت بیرونی بندبند است؛ ضمایم مفصلی در هر قطعهٔ بدن جفت است و کارکرد حرکتی دارد؛ این جانوران دارای یک جفت شاخک و حداقل یک جفت چشم مرکب جانبی با واحدهای گیرندهٔ نوری مستقل هستند.[۵]

داشتن اندام بندبند مفصل‌دار و لایه‌های سفت پوستی به نام پوستک cuticle از ویژگی‌های بندپایان است. پوستک‌های آنان عمدتاً از کیتین آلفا ساخته شده‌است. پوستک سخت‌پوستان دارای کلسیم کربنات نیز هست. این پوستک‌های سخت، رشد بندپایان را با موانعی روبه‌رو می‌کند که آن‌ها این مانع را از طریق پوست‌اندازی حل می‌کنند. طرح بدن بندپایان به صورت قطعات تکرارشونده‌ای است که به برخی از قطعه‌ها اندام ثانویه‌ای ضمیمه شده‌است. انعطاف و کارآمدی بندپایان باعث شده تا این شاخه پرگونه‌ترین شاخه جانوری در بیشتر محیط‌های زیستی باشد. بیش از یک میلیون از گونه‌های بندپایان تاکنون توصیف شده‌اند که با این وصف ۸ درصد از تمامی گونه‌های جانداران زنده مربوط به بندپایان است. بندپایان از نظر اندازه بسیار متفاوتند و از پلانکتونهای ریز تا جانورانی چندمتری را دربر می‌گیرند.

جانداران چهاراندام نیز مانند بندپایان بدن‌هایی بندبند و مفصل‌دار دارند اما تفاوتشان این است که چهاراندامان مهره‌دار هستند یعنی استخوان‌بندی آن‌ها درونی است در حالی‌که استخوان‌بندی بندپایان بیرونی است و معمولاً صدف و پوسته دارند.

زبان های دیگر
Afrikaans: Geleedpotiges
Alemannisch: Gliederfüßer
አማርኛ: ጋጥመ-ብዙ
aragonés: Arthropoda
asturianu: Arthropoda
azərbaycanca: Buğumayaqlılar
беларуская: Членістаногія
беларуская (тарашкевіца)‎: Суставаногія
български: Членестоноги
brezhoneg: Arthropoda
bosanski: Zglavkari
буряад: Үетэ хүлтэн
català: Artròpodes
کوردی: گرێپایان
corsu: Arthropoda
čeština: Členovci
Cymraeg: Arthropod
dansk: Leddyr
Ελληνικά: Αρθρόποδα
English: Arthropod
Esperanto: Artropodoj
español: Arthropoda
euskara: Artropodo
føroyskt: Liðadýr
français: Arthropode
Nordfriisk: Laspuateten
Gaeilge: Artrapód
galego: Artrópodos
Avañe'ẽ: Mymba ipy apytimby
ગુજરાતી: સંધિપાદ
हिन्दी: सन्धिपाद
Fiji Hindi: Arthropod
hrvatski: Člankonošci
Kreyòl ayisyen: Atwopòd
interlingua: Arthropoda
Bahasa Indonesia: Artropoda
Ilokano: Artropoda
íslenska: Liðdýr
italiano: Arthropoda
日本語: 節足動物
Basa Jawa: Arthropoda
қазақша: Буынаяқтылар
한국어: 절지동물
kurdî: Girêçikpê
kernowek: Melldrosek
Кыргызча: Муунак буттуу
Latina: Arthropoda
Lëtzebuergesch: Arthropoden
Lingua Franca Nova: Artropodo
Limburgs: Gelidpoetege
lietuvių: Nariuotakojai
latviešu: Posmkāji
Baso Minangkabau: Arthropoda
македонски: Членконоги
മലയാളം: ആർത്രോപോഡ
монгол: Үет хөлтөн
кырык мары: Arthropoda
Bahasa Melayu: Artropod
Plattdüütsch: Liddfööt
नेपाली: अर्थोपोडा
Nederlands: Geleedpotigen
norsk nynorsk: Leddyr
norsk: Leddyr
occitan: Arthropoda
ਪੰਜਾਬੀ: ਆਰਥਰੋਪੋਡ
polski: Stawonogi
پنجابی: ارتھروپوڈ
português: Artrópode
Runa Simi: Sillwichaki
română: Artropode
русиньскый: Членистоногы
sicilianu: Arthropoda
Scots: Arthropod
srpskohrvatski / српскохрватски: Zglavkari
Simple English: Arthropod
slovenčina: Článkonožce
slovenščina: Členonožci
српски / srpski: Зглавкари
Basa Sunda: Arthropoda
svenska: Leddjur
Kiswahili: Arithropodi
тоҷикӣ: Бандпойҳо
Tagalog: Arthropoda
lea faka-Tonga: Veʻehokohoko
татарча/tatarça: Буынтыкаяклылар
українська: Членистоногі
oʻzbekcha/ўзбекча: Boʻgʻimoyoqlilar
West-Vlams: Geleedpôtign
Winaray: Arthropoda
吴语: 节肢动物
ייִדיש: ארטראפאד
中文: 节肢动物
Bân-lâm-gú: Chat-kha tōng-bu̍t
粵語: 節肢動物