اقتصاد ایران

اقتصاد ایران
North Tehran Towers.jpg
تهران صاحب ۴۵٪ از صنایع ایران است.[۱]
واحد پول۱ تومان (ابر واحد) = ۱۰ ریال (IRR) (
پی‌نوشت: ایران در تیر-مرداد ۱۳۹۲ ارزش ارز خود را کاست
سال مالی۱ فروردین
سازمان‌های تجاریاکو، اُپک، جیسف، تجارت جهانی (ناظر)، ...
آمارها
تولید ناخالص داخلیاسمی: ۴۶۰ میلیارد دلار
ب‌ق‌خ:۳۹۳ میلیارد دلار
(صندوق بین‌المللی پول، ۲۰۱۷ م)[۲]
رتبه۳۲ام (اسمی) / ۱۸ام (ب‌ق‌خ)
رشد تولید ناخالص داخلی −۱٫۹٪ (صندوق پول، ۲۰۱۳ م)[۳]
سرانه تولید ناخالص داخلی۴٬۷۶۹ دلار (اسمی، ۹۸ام)
۱۶٬۱۶۵ دلار (ب‌ق‌خ، ۷۱ام)
(صندوق پول، ۲۰۱۳ مest.)[۳]
تولید ناخالص داخلی هر بخشکشاورزی (۱۰٪)، نفت (۲۵٪)، صنعت (۲۰٪), خدمات (۴۵٪) (۲۰۱۱ م est.)[۴]
اجزای تولید ناخالص داخلیمصرف خانگی (۵۰٫۲٪)
مصرف دولت (۱۳٫۳٪)
تولید سرمایه‌گذاری ثابت (۲۱٫۳٪)
سرمایه‌گذاری در موجودی (۱۴٫۱٪)
صادرات کالا/خدمات (۲۲٫۵٪)
واردات کالا/خدمات (−۲۱٫۳٪) (۲۰۱۷ م est.)
تورم (CPI)افت مثبت ۱۸٫۲٪ (آبان ۱۳۹۳)[۵]
جمعیت زیر خط فقر۱۸٫۷٪ با کمتر از ۱۱ دلار/روز زندگی می‌کنند (۲۰۰۷ م)[۶]
۳٫۱٪ با کمتر از ۲ دلار/روز زندگی می‌کنند (۲۰۰۶ م)[۷]
شاخص جینی ۰٫37(FY 2015)[۸] (فهرست کشورها)
نیروی کار۲۳٫۸۳ میلیون (۱۳۹۲);[۹]
بی‌کاری۱۰٫۴٪ (۱۳۹۲)[۹]
میانگین حقوق خالصخانوارهای شهری:
۱۷ میلیون Rialsymbol.svg، ماهیانه (۱۳۹۲)[۸]
خانوارهای روستایی:
۱۰ میلیون Rialsymbol.svg، ماهانه (۱۳۹۲)[۸]
صنایع اصلینفت، پتروشیمی، صنعت باغداری، صنعت فرش، کود شیمیایی، سدیم هیدروکسید، خودرو، قطعه، داروسازی، لوازم خانگی، الکترونیک، مخابرات، انرژی، صنعت چرم، صنعت کاغذ و چاپ و نشر، صنایع متنوع دستی، صنعت گردشگری و هتلداری، صنعت بانکداری وبیمه، صنعت نیروی برق، نساجی، ساخت‌وساز، سیمان و دیگر مصالح ساختمانی، فراوری مواد غذایی (به‌ویژه تصفیهٔ شکر و تولید روغن فلزسازی آهنی و غیر آهنی، جنگ‌افزارها
رتبه آسانی انجام کسب و کار ۱۳۲ام (۲۰۱۴ م)[۱۰]
تجارت
صادرات ۹۱٫۹۹ میلیارد دلار (۲۰۱۷ م est.)
کالاهای صادراتینفت (۸۰٪)، فراورده‌های پتروشیمیایی، خودرو، میوه و آجیل، فرش
شرکای اصلی صادرات چین ۲۲٫۱٪
 هند ۱۱٫۹٪
 ترکیه ۱۰٫۶٪
 کره جنوبی ۷٫۶٪
 ژاپن ۷٫۱٪ (۲۰۱۲ م est.)
واردات ۷۰٫۵۳ میلیارد دلار (۲۰۱۷ م est.)
کالاهای وارداتیکالاهای واسطه و مواد خام صنعتی (۴۶٪)، کالاهای اساسی (۳۵٪)، مواد غذایی و دیگر کالاهای مصرفی (۱۹٪)، خدمات فنی
شرکای اصلی واردات امارات متحده عربی ۳۳٫۲٪
 چین ۱۳٫۸٪
 ترکیه ۱۱٫۸٪
 کره جنوبی ۷٫۴٪ (۲۰۱۲ م est.)
سهم سرمایه‌گذاری خارجیدریافت: ۴۱٫۴۵ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۳ est.) (۵۶ام؛ ۲۰۱۲)
در خارج: ۳٫۶۴۵ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۳ est.) (۶۶ام؛ ۲۰۱۲ م)
قرض ناخالص خارجیرشد منفی ۱۵٫۶۴ میلیارد دلار (۲۰۱۳ م est.)
امور مالی عمومی
بدهی‌های عمومیرشد منفی ۱۴٫۲٪ از تولید ناخالص داخلی (۲۰۱۷ م est.);
پی‌نوشت: شامل بدهی تضمین‌شدهٔ عمومی
کسری بودجهرشد منفی ۴٫۵٪ از تولید ناخالص داخلی (۲۰۱۳ م est.)
درآمدها۴۷٫۸۴ میلیارد دلار (۲۰۱۳ م est.) (بر مبنای نرخ ارز، نه ق‌ب‌خ)[۱۱]
مخارج۶۶٫۳۸ میلیارد دلار (۲۰۱۳ م est.) (بر اساس نرخ ارز)
کمک‌های اقتصادی۱۲۱ میلیون دلار (۲۰۰۸ م est.)[۱۲]
رتبه اعتبارواحد اطلاعات اقتصادی:
CCC (ریسک حاکمیتی)
CCC (ریسک ارزی)
CC (ریسک بخش بانک)
CC (ریسک سیاسی)
B (ریسک ساختار اقتصادی)
CC (ریسک کشوری)
(بهمن ۱۳۹۳)[۱۳]
ذخایر خارجی ۶۸٫۰۶ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۳ م est.)
۷۴٫۰۶ میلیارد دلار (۲۰۱۲ م)
۱۱۰ میلیارد دلار (۲۰۱۱ م)[۱۴]
۸۰ میلیارد دلار (۲۰۱۰ م)[۱۴]
پی‌نوشت: بیشتر ذخیره‌های ارزی ایران در کشورهای بیگانه بلوکه شده‌است
منبع اصلی داده‌ها: اطلاعات‌نامهٔ جهان سازمان سیا
همهٔ مقدارها -مگر موردهای ذکرشده- به دلار آمریکا است

اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی و در حال گذار، شامل یک بخش عمومی بزرگ است، که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوه متمرکز و دستوری اداره می‌شود.[۱۵][۱۶][۱۷] بخش عمده‌ای از صادرات در ایران بر پایهٔ صادرات نفت و گاز است (۸۰٪). در سال ۲۰۱۰ این صادرات ۶۰٪ درآمد دولت را شامل شده‌است.[۱۱][۱۸][۱۹][۱۷][۲۰][۲۱] اقتصاد ایران یکی از معدود اقتصادهای بزرگ است که در جریان بحران مالی ۲۰۰۷-۲۰۰۹ به‌طور مستقیم لطمه ندید.[۲۲][۲۳]

بنا به گزارش وزارت امور خارجه، ایران هجدهمین اقتصاد بزرگ دنیا، چهارمین تولیدکننده نفت در جهان، دارای دومین ذخایر گازی جهان، حائز رتبه دهم در صنعت گردشگری و رتبه پنجم در اکوتوریسم، دارای ذخایر آلومینیوم، منگنز و مس، همچنین تنوع تولید محصولات کشاورزی می‌باشد.[۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۳۰][۳۱][۳۲][۳۳][۳۴]

قیمت بالای نفت در سال‌های اخیر به دولت ایران این امکان را داده‌است تا سالیانه بالغ بر ۹۰ میلیارد دلار، ارز آوری داشته باشد.[۲۹][۳۵] بر پایه آمار بانک مرکزی ایران نرخ تورم در سال ۲۰۱۰ تا ۱۱٫۵٪ کاهش پیدا کرده‌است.[۳۶] اقتصاد تنها رشد متوسط را به خود دیده‌است. جمعیت تحصیل کرده ایران، ناکارآمدی اقتصاد و سرمایه‌گذاری ناکافی داخلی و خارجی باعث رشد فزاینده ایرانیانی که به خاطر پیدا کردن شغلی مناسب راهی آنسوی آب‌ها می‌شوند شده‌است که نتیجه آن پدیده فرار مغزها است.[۳۷][۳۸] در حال حاضر ایران از لحاظ برابری قدرت خرید، هجدهمین کشور در دنیا و بر اساس فهرست صندوق بین‌المللی پول ایران رتبه ۲۹ را دارا می‌باشد.[۳۹][۴۰]

صندوق بین‌المللی پول در ماه مه ۲۰۱۱ نرخ رشد ایران را صفر درصد پیش‌بینی کرد ولی پس از اعتراض ایران این نرخ رشد را به ۲٫۵ درصد افزایش داد که با این وجود هنوز بسیار کمتر از متوسط نرخ رشد جهانی و منطقه‌ای است. به گزارش صندوق بین‌المللی پول تورم ایران در سال ۲۰۱۱ بالاترین تورم منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا و به میزان ۲۲٫۵ درصد پیش‌بینی شده‌است.[۴۱]

ایران بزرگترین تولیدکننده پسته،[۴۲] زعفران،[۴۳] خاویار،[۴۴] زرشک،[۴۵] فیروزه،[۴۶] میوه‌های شفتی (مثل زردآلو)[۴۷] و فرش دستباف[۴۸] در جهان است. این کشور همچنین بزرگترین ذخیره روی در جهان را دارد.[۴۹]

ایران همچنین هشتمین تولیدکننده میوه،[۵۰] دومین تولیدکننده خیار،[۵۱] نهمین نیروی بزرگ نظامی،[۵۲] دهمین دارنده تانک نظامی،[۵۳] چهارمین تولیدکننده سیمان،[۵۴] نهمین تولیدکننده آهن،[۵۵] هشتمین تولیدکننده لیمو،[۵۶] دهمین تولیدکننده انگور،[۵۷] دومین تولیدکننده زردآلو،[۵۸] هشتمین تولیدکننده مرغ،[۵۹] سومین تولیدکننده گاز طبیعی،[۶۰] ششمین تولیدکننده نفت،[۶۱] سومین صادرکننده نفت،[۶۲] ششمین تولیدکننده پیاز،[۶۳] دومین تولیدکننده گردو،[۶۴] سومین تولیدکننده هندوانه،[۶۵] هفتمین تولیدکننده گوجه فرنگی،[۶۶] هفتمین تولیدکننده مرکبات،[۶۷] چهارمین تولیدکننده بادام[۶۸] و هفتمین تولیدکننده پشم[۶۹] سیزدهمین تولیدکننده آهک[۷۰] دومین تولیدکننده پرلیت[۷۱] پنجمین تولیدکننده باریت[۷۲] در جهان است.

زبان های دیگر
العربية: اقتصاد إيران
Bahasa Indonesia: Ekonomi Iran
Bahasa Melayu: Ekonomi Iran
português: Economia do Irão
srpskohrvatski / српскохрватски: Ekonomija Irana
svenska: Irans ekonomi
Türkçe: İran ekonomisi
українська: Економіка Ірану
Tiếng Việt: Kinh tế Iran
中文: 伊朗經濟