ادموند هالی

ادموند هالی
Edmond Halley.jpg
متولد ۸ نوامبر ۱۶۵۶(۱۶۵۶-11-0۸)
هگراستون، لندن بزرگ، انگلستان
مرگ ۱۴ ژانویه ۱۷۴۲ میلادی (۸۵ سال)
گرینویچ، لندن، انگلستان
رشته فعالیت ریاضیات، نجوم، ژئوفیزیک، هواشناسی و فیزیک
محل کار دانشگاه آکسفورد
رصدخانه سلطنتی گرینویچ
دانش‌آموختهٔ دانشگاه آکسفورد
استاد راهنما کارل فریدریش گاوس
دلیل شهرت دنباله‌دار هالی
دین خداناباور [۱]

ادموند هالی (به انگلیسی: Edmond Halley) (زاده ۸ نوامبر ۱۶۵۶ - درگذشته ۱۴ ژانویه ۱۷۴۲) منجّم، ژئوفیزیک دان، ریاضی‌دان، هواشناس، و فیزیک‌دان انگلیسی بود.

مروری بر زندگی هالی

ادموند هالی در هشت نوامبر ۱۶۵۶ در هاگرستون لندن در یک خانواده اشراف زاده و متمول چشم به جهان گشود. پدرش کارخانه صابون سازی داشت. ادموند از همان دوران طفولیت زیر نظر مربیان درباری تحت تعلیم و تربیت قرار گرفت و از چهار سالگی علاقه خود را به دانستن ریاضیات نشان داد. اکثر مردم با ستاره دنباله دار هالی آشنا هستند که هر ۷۴ تا ۷۸ سال یک بار از فراز کره زمین قابل مشاهده است. البته این ستاره دنباله دار برای اولین بار در ۲۴۰ قبل از میلاد در چین دیده و ثبت شده اما ادموند هالی اولین فردی بود که دوره ای بودن آن را تشخیص داد. این ستاره آخرین بار در سال ۱۹۸۶ دیده شد و بار دیگر در ۲۰۶۱ مشاهده خواهد شد. باید افزود که ادموند هالی تنها در این زمینه به تحقیق نپرداخته بود بلکه درباره تو خالی بودن کره زمین و حفره ها و کوه های موجود در مریخ و ماه نیز اکتشافاتی داشته است ادموند برای تحصیل علم به مدرسه اشراف زاده های سنت پل لندن فرستاده شد. او در مدرسه در دروس ریاضیات بهترین نمره را می گرفت و در سن ۱۶ سالگی توانست دیپلم خود را با بالاترین رتبه دریافت کند. ادموند تصمیم گرفت برای تکمیل توشه بار علمیش به دانشگاه برود، لذا در سال ۱۶۷۳ به دانشکده کوئین در دانشگاه آکسفورد رفت. در طی تحصیل در رشته ریاضیات به چاپ چند مقاله در زمینه منظومه شمسی و لکه های سیاه خورشید پرداخت. ادموند تا پایان تحصیلاتش در دانشگاه دوام نیاورد و در سال ۱۶۷۶ دانشکده را به قصد سفرهای ماجراجویی ترک کرد.هالی به جزایر سنت هلنا در اقیانوس اطلس جنوبی رفت و در آنجا جایابی ( سکستانت) با دید تلسکوپی طراحی نمود تا بتواند فهرست ستاره های نیمکره جنوبی را دربیاورد. در آنجا او یکبار عبور مریخ را مشاهده نمود، و دریافت که با یکبار عبور ناهید میتوان اندازه دقیق منظومه شمسی را بدست آورد. او در سال ۱۶۷۸ به انگلیس و سپس به دانتزیگ ( گدانسک) رفت تا به نزاعهایی علیه کشفیات منجمی به نام یوهانس هولیوس به دلیل عدم استفاده از تلسکوپ خاتمه دهد. هالی مدتی در کنار وی ماند و مشاهدات وی را بررسی و ارزیابی نمود. در سال ۱۶۷۹ هالی نتایج مشاهداتش در سنت هلنا را در کتاب فهرست ستاره های جنوب مشتمل بر ۳۴۱ ستاره جنوبی منتشر نمود. این دانش افزوده شده به نقشه ستاره ها وی را قابل مقایسه با تیکو براهه نمود، به عنوان مثال "تیکوی جنوبی" همانطور که در فلام استید توضیح داده شده است. وی در سن ۲۲ سالگی فوق لیسانسش را از دانشگاه آکسفورد گرفت و به عنوان عضو انجمن سلطنتی انتخاب شد.

کشفیات وی همچنان ادامه یافت تا اینکه وی پیشنهاد نمود که کره زمین از لایه های مختلف و یک هسته تشکیل شده است. هر لایه توسط اتمسفری از لایه دیگر جدا شده و هر لایه میدان مغناطیسی خود را دارد. به این صورت وی میخواست ناهماهنگیهای موجود در قطب نماها را توجیه نماید. در سال ۱۷۱۶، هالی یک روش برای اندازه گیری دقیق فاصله بین زمین و خورشید با استفاده از اندازه گیری زمانبندی گذر سیاره ناهید پیشنهاد نمود. در اینصورت، وی از روش توضیح داده شده توسط جیمز گریگوری نویسنده کتاب توسعه بصری پیروی میکرد (در این کتاب تلسکوپ گرگورین نیز توضیح داده شده است). به نظر می آید که هالی نیز این کتاب را داشت و خوانده بود چون در آن ایام طراحی تلسکوپها از روی طرح گرگورین انجام میشد.

زبان های دیگر
Afrikaans: Edmond Halley
العربية: إدموند هالي
অসমীয়া: এডমাণ্ড হেলি
azərbaycanca: Edmund Halley
تۆرکجه: ادموند هالی
беларуская: Эдмунд Галей
беларуская (тарашкевіца)‎: Эдмунд Галей
български: Едмънд Халей
brezhoneg: Edmond Halley
bosanski: Edmond Halley
català: Edmond Halley
čeština: Edmund Halley
Deutsch: Edmond Halley
English: Edmond Halley
Esperanto: Edmond Halley
español: Edmund Halley
euskara: Edmond Halley
français: Edmond Halley
Gaeilge: Edmond Halley
hrvatski: Edmond Halley
Bahasa Indonesia: Edmond Halley
íslenska: Edmond Halley
italiano: Edmond Halley
ქართული: ედმუნდ ჰალეი
Lëtzebuergesch: Edmond Halley
latviešu: Edmonds Halejs
Malagasy: Edmond Halley
македонски: Едмонд Халеј
မြန်မာဘာသာ: အက်မော ဟေလီ
Plattdüütsch: Edmond Halley
Nederlands: Edmond Halley
norsk nynorsk: Edmond Halley
occitan: Edmund Halley
Piemontèis: Edmund Halley
پنجابی: ایڈمنڈ ہیلے
português: Edmond Halley
română: Edmond Halley
sicilianu: Edmond Halley
srpskohrvatski / српскохрватски: Edmond Halley
Simple English: Edmond Halley
slovenčina: Edmund Halley
slovenščina: Edmond Halley
српски / srpski: Едмунд Халеј
svenska: Edmond Halley
Türkçe: Edmond Halley
українська: Едмонд Галлей
oʻzbekcha/ўзбекча: Galley Edmund
Tiếng Việt: Edmund Halley
Winaray: Edmond Halley
Bân-lâm-gú: Edmond Halley
粵語: 哈雷