Zen

Zen (txineraz: 禪, Txan) Txinan sortutako mahāyāna budismoaren joera da, Japonian Eisai maisuak XII. mendean sartua. Budismoaren idatzi edo doktrinetako batzuen jarraipena baino areago, meditazio-mota bat da. Elezaharraren arabera Bodhidharmak (K.o. V. mendea) sortu zuen, Yogacara edo Kontzientziaren eskola budistaren bidetik; eskola horrentzat kontzientzia bera da errealitatea, eta ez haren objektuak. Bat-bateko iratzartzearen irakaskuntza (satori) zen doktrinaren ezaugarri berezia, Huineng maisuak sartu zuen VII. mendean; nork bere jatorrizko izatea (Buda) zuzenean atzematea da, hark definitu zuenez, iratzartzea. Zenaren garai oparoenean (VIII-IX. mendeak) meditazio-eskola bakarra izan zen; koan esaerak sartu ziren, zen ikaslearen iratzartze-maila ezagutzeko meditazio-gai gisa jartzen diren paradoxak. 845. urteko esetsaldiaren ondoren bi eskola nagusi sortu ziren: Lin-txai (japonieraz Rinzai), «koan»ei eta «satori»ari garrantzia ematen ziena, eta Tsao-tung (japonieraz Soto), garrantzi handiena meditazioari berari (zazen) ematen ziona. Bi eskola horiek berebiziko garrantzia izan dute Japoniako politika eta kulturako hainbat arlotan: olerki-, pintura-, lorezaintza- edota gudu-antzeetan.

  • erreferentziak

Erreferentziak

  • Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Open Data Euskadi webgunean.
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Zen Aldatu lotura Wikidatan
Other Languages
Afrikaans: Zen
Alemannisch: Zen
aragonés: Zen
العربية: زن
asturianu: Zen
azərbaycanca: Dzen
تۆرکجه: ذن
башҡортса: Дзэн
Boarisch: Zen
беларуская: Дзэн
беларуская (тарашкевіца)‎: Дзэн
български: Дзен
བོད་ཡིག: ཟེན།
brezhoneg: Zen
bosanski: Zen
буряад: Дзэн
català: Budisme Zen
کوردی: زن
čeština: Zen
Cymraeg: Zen
dansk: Zen
Deutsch: Zen
Ελληνικά: Ζεν
English: Zen
Esperanto: Zeno
español: Zen
eesti: Zen
فارسی: ذن
suomi: Zen
français: Zen
Gaeilge: Zen
Gàidhlig: Zen
galego: Zen
हिन्दी: झेन
hrvatski: Zen
magyar: Zen
հայերեն: Զեն
interlingua: Zen
Bahasa Indonesia: Zen
Ilokano: Zen
íslenska: Sen
italiano: Buddhismo Zen
日本語:
ქართული: ძენი
қазақша: Дзен буддизм
ភាសាខ្មែរ: ហ្ស៉េន
한국어: 선 (불교)
Latina: Zen
Lingua Franca Nova: Zen
ລາວ: ເຊັນ
lietuvių: Dzenas
latviešu: Dzenbudisms
македонски: Зен
монгол: Зэн буддизм
मराठी: झेन
Bahasa Melayu: Zen
မြန်မာဘာသာ: ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ
Nederlands: Zen
norsk nynorsk: Zenbuddhisme
norsk: Zen
occitan: Zen
ਪੰਜਾਬੀ: ਜ਼ੈੱਨ
polski: Zen
Piemontèis: Zen
پنجابی: زین
português: Zen
română: Zen
русский: Дзэн
русиньскый: Зен
саха тыла: Дзэн
Scots: Zen
srpskohrvatski / српскохрватски: Zen
Simple English: Zen
slovenčina: Zen-budhizmus
slovenščina: Zen budizem
shqip: Zen
српски / srpski: Зен
svenska: Zen
Kiswahili: Zen
తెలుగు: జెన్
ไทย: เซน
Tagalog: Zen
Türkçe: Zen
татарча/tatarça: Дзен
українська: Дзен
Tiếng Việt: Thiền tông
Winaray: Zen
吴语: 禅宗
ייִדיש: זען בודהיזם
中文: 禅宗
文言: 禪宗
Bân-lâm-gú: Siân-chong
粵語: 禪宗