Teoria zelular

Robert Hooke, zelula izenaren sortzailea

Teoria zelularra biologiaren oinarri garrantzitsuenetako bat da, azken batean zelula eta bizitzaren artean dagoen erlazioa azaltzen du. Teoria Zelularrak zelularen kontzeptua ekarri zuen XIX mendearen hasieran; bi aldaketa garrantzitsu gertatu ziren eraginhandia izan zutenak zelularen kontzeptuaren agerpenean. Alde batetik pentsaera eboluzionista indartu zen: izaki bizidun guztiek jatorri berbera badute gai biziaren oinarrizko elementua berdina izan behar da derrigorrez. Pentsaera eboluzionistak beraz, izaki bizidunen oinarrizko elementuen bilaketa bultzatu zuen. Beste aldetik mikroskopioaren hobekuntza: lenteen akatsak zuzentzea lortu zen eta ondorioz ikusten ziren irudiak askoz garbi eta zehatzago bihurtu ziren. Behaketa mikroskopikoak biderkatu ziren eta organismoen izaera zelularra argi eta garbi agertzen hasi zen: hasieran landare-ehunetan (landare zelulak handiagoak dira eta lodia den horma zelular batez inguratuta daude) eta gero animalia ehunetan.

Jatorri ezberdinetako ehun eta organo-mota anitz aztertu ondoren 1839.an Scheleiden eta Schwann ikerlariek Teoria Zelularraaldarrikatu zuten:

  1. Zelula organismoen zati elementala (edo unitate estrukturala) da.
  2. Zelulak funtsean mintz batez, gorputz zelular batez eta nukleo batez osatuta daude.
  3. Zelula berriak masa organiko amorfo batetik kondentsazioz sortzen dira.

Tamalez, azken puntu honetan ikertzaile hauek guztiz oker zeuden. Hala ere, urte gutxi geroago, Teoria Zelularra osatzen da, arrakasta handia izan zuena izan zuen eta gainera urte gutxi pasa ondoren agertu zen Charles Darwin-en Eboluzioaren Teoriaren batera biologia modernoaren oinarriak jarriz.

Hala ere ia XX. mende arte salbuespen bat mantendu zen: ikerlari askoren ustez nerbioak zuntz ez-zelularrak ziren. Santiago Ramon y Cajal-ek frogatu zuen nerbioak neuronen luzakinak besterik ez zirela nerbio zuntzak. Teoria Zelularra funtsean gaur egun ere baliagarria den arren, XIX mendeko Teoria Zelularrak zelula eukariotoa deskribatzen zuen, prokariotoak, nukleorik gabeko zelulak, definizio horretatik kanpo geratzen baitziren.

Other Languages
العربية: نظرية الخلية
български: Клетъчна теория
Deutsch: Zelltheorie
English: Cell theory
Esperanto: Ĉelteorio
español: Teoría celular
suomi: Soluteoria
Kreyòl ayisyen: Teyori selilè
日本語: 細胞説
한국어: 세포 이론
latviešu: Šūnu teorija
Nederlands: Celtheorie
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੈੱਲ ਥਿਊਰੀ
Papiamentu: Theoria di Cel
português: Teoria celular
සිංහල: සෛල වාදය
Simple English: Cell theory
slovenčina: Bunková teória
slovenščina: Celična teorija
српски / srpski: Ћелијска теорија
svenska: Cellteorin
Türkçe: Hücre teorisi
українська: Клітинна теорія
Tiếng Việt: Học thuyết tế bào
中文: 细胞学说