Roald Dahl

Roald Dahl
Bizitza
JaiotzaLlandaf eta Landaff, 1916ko irailaren 13a
Herrialdea Erresuma Batua
 Gales
BizilekuaLlandaf
Dar es Salaam
Talde etnikoanorvegiarra
HeriotzaOxford1990eko azaroaren 23a (74 urte)
Hobiratze lekuaAltona
Heriotza moduaberezko heriotza: Leuzemia
myelodysplastic syndromea
Familia
Ezkontidea(k)Patricia Neal  (1953 -  1983)
Seme-alabak
Hezkuntza
HeziketaRepton School
The Cathedral School, Llandaff
Hizkuntzakingelesa
Jarduerak
Jarduerakhegazkinlaria, gidoilaria, eleberrigilea, autobiografialaria, poeta, ipuingilea, haur literaturaren idazlea eta idazlea
Lan nabarmenakDanny, the Champion of the World
Charlie eta txokolate-lantegia
James and the Giant Peach
Fantastic Mr Fox
Matilda
The Witches
The Twits
The BFG
The Gremlins
George's Marvellous Medicine
Charlie eta kristalezko igogailu erraldoia
Jasotako sariak
Nominazioak
InfluentziakCharles Dickens, C. S. Forester, Frederick Marryat, Jonas Lie, Rudyard Kipling eta William Makepeace Thackeray
Genero artistikoahorror literaturea
mysticisma
fantasia
Zerbitzu militarra
Adar militarraRoyal Air Force
Graduasquadron leader
Parte hartutako gatazkakBigarren Mundu Gerra
IMDbnm0001094
http://www.roalddahl.com
Patricia Neal eta Roald Dahl

Roald Dahl (Llandaff, Cardiff, 1916ko irailaren 13 - Great Missenden, Buckinghamshire, Ingalaterra, 1990eko azaroaren 23) eleberri eta ipuin laburren idazle galestarra izan zen, norvegiar jatorrizkoa. Umeentzako zein heldueentzako arrakastaz idatzi zuen. Haren liburu famatuenetako batzuk: Charlie eta txokolate-lantegia, James and the Giant Peach, Matilda, The Witches, The BFG, eta Kiss Kiss.

Biografia

Roald Dahl Cardiffeko Llandaffen jaio zen, Galesen, 1916ko irailaren 13a. Gurasoak norvegiarrak ziren, aita Harald Dahl eta ama, berriz, Sofie Magdalene Hesselberg de Dahl. Roald izena eman zioten semeari Roald Amundsen esploratzailearen omenez, Norvegian heroi nazionala baitzen garai hartan. 1920an, Roaldek 4 urte zituenean, bere 7 urteko arreba Astri Dahl hil zuen apendizitisak. Handik aste gutxitara 57 urteko aita ere hil egin zitzaion, neumoniaz. Ama alargunak ez zuen Norvegiara itzuli nahi izan eta Erresuma Batuan geratu zen, senarrak seme-alabak eskola ingelesetan hezteko nahia baitzuen. Ama ere denbora gutxira hilko zuen kantzerrak.

8 urte besterik ez zituen zuzendariak Roald Dahl eta bere 4 lagunak jipoitu zituenean eskolako kaiola batean aurkitu zuten xagua goxokien potean sartu zutelako. Amari gehiegizko zigorra iruditu zitzaion eta semea eskolatik atera egin zuen.

9 urte zituenean, mutila St. Peter's Schoolera bidali zuten, Weston-super-Mareko eskola pribatura eta hantxe ikasi zuen 1923tik 1929ra arte.

13 urtetik aurrera, berriz, Derbyshireko Repton Schoolen egin zuen heziketa; prefektoaren laguntzailea izan zen eta fiveseko eskola ekipoaren kapitain ere izan zen, argazkigintzan zaletzen joan zelarik. Reptonen egon zen urteetan, Cadbury txokolate fabrikak eskolara bidali ohi zituen produktu berriak hango ikasleek probatzeko xedean. Dahlen ametsa izaten zen Cadbury jauna harrituko zuen txokolate barra berri bat asmatzea eta honek eman zion bere haurrei zuzenduriko bigarren liburua izango zen Charlie and the Chocolate Factory idazteko ideia.

Haurtzaro eta nerabezaroan zehar, Norvegian pasatu zituen udako oporrak. Hautzaroa da Boy liburuaren gaia. Ez dela autobiografia dio behin eta berriro, haurtzaroan bizitako gertakizunetan oinarritzen bada ere.

Eskola bukatu eta gero, Ternua esploratzen eman zituen 3 bat aste Public Schools Exploring Societyn eta, 1934ko uztailean, Royal Dutch Shell petrolio enpresan hasi zen lanean. 2 urtez Erresuma Batuan trebatzen aritu ondoren, Dar es Salaamera destinatu zuten, Tanganikan (gaurko Tanzanian). Han bizi beste Shelleko 2 lankideak bezala, luxu handiz bizi zen Dar es Salaamen, sukaldari eta laguntzaile pertsonal eta guzti. Baina arriskuak ere ez ziren nolanahikoak izan, Tanganikan erregaia banatzeak txingurri edo lehoiekin aurrez aurre egotea esan nahi baitzuen.

1939ko azaroan, Royal Air Forcen sartu zen. Dar es Salaametik Nairobiraino ia mila kilometro egin ondoren, hegaldi trebakuntzarako onartu zuten beste 16 gizonekin batera. Horietako 13k galduko zuten bizia gerora aire borrokan. 7 ordu eta 40 minutuko esperientzia zuen bere De Havilland Tiger Mothen eta bakarrik hasi zen hegan. Habbaniyan jarraitu zuen entrenamendua (Bagdadik mendebalderantz, 80 bat km-tara), Iraken eta, 6 hilbete zeramatzanen Hawker Hartsen hegan, ofizial egin zuten eta RAF egin zuten 80. eskuadroian. Gloster Gladiator zaharkituak erabili behar izan zituen eta, bere harridurarako, ez zuen inongo trebakuntzarik jaso arlo honetan, ezta aire borrokan ere.

1940ko irailaren 19an, Dahl Abu Suweirtik (Egipto) Amiriyaraino joan zen bere Gladiatorrean erregai bila eta, gero, Foukara, Libian. Hortik 80. eskuadroiaren pistaraino joan zen, Mersah Matruh-tik 50 km hegoalderantz. Azkenean, pista ezin aurkiturik ibili zen, erregai gutxirekin, gaua gainean, eta basamortuan lur hartu beharrean izan zen. Tamalez, harri batekin talka egin eta abioia erori egin zen. Buruhezurra hautsi zuen eta baita sudurra ere, itsututa geratu zelarik. Nola edo hala lortu zuen sutan zegoen hegazkinetik irtetea eta konortea galdu zuen gero. Ondoren idatziko zuen lanean, istripua azaldu zuen. RAFek egin zuen ikerketaren arabera, Dahlek jaso zituen instrukzioak erabateko okerrak ziren eta britainiar eta italiarren arteko gune baterantz bidali zuten.

Erreskatearen ondoren, Dahl Mersah Matruhera eraman zuten, pixkanaka sendatzen zen bitartean. Ikusmenak ez zuen hobekuntzarik egin eta Alejandriako Royal Navyren ospitalera eraman zuten trenez. Mary Welland erizainarekin maitamindu zen eta hauxe izan zen ikusmena berreskuratu zuenean ikusi zuen lehen pertsona. 8 astez egon zen itsu eta medikuek ezingo zuela sekula hegan egin esan zuten, baina, 5 hilabete geroago, 1941eko otsailean, alta eman zioten eta lanean hasi zen. 80. eskuadroia Greziako Elevsis-en zegoen, Atenas inguruan, British Expeditionary Forceren ondoan Ardatzaren aurkako borrokan. 1941eko apirilean, Dahlek Mediterraneo itsasoa zeharkatu zuen Hawker Hurricane batean, Grezian bere eskuadroiarekin elkartuz. Going Solo liburuan kontatu zuen izandako abenturaren bat, bonbardero bat eraitsi zuenekoa adibidez.

1942an hasi zen idazten, Washingtonera bidali zutenean. Argitaratu zioten lehen lana Saturday Evening Posten atera zen 1942ko abuztuaren 1ean. Pan comido ipuina izan zen, Gloster Gladiatorrekin izandako istripua deskribatzen zuelarik. Hasieran A piece of cake deitu bazioten ere, Shot down over Libya izena eman zioten gero.

Other Languages
Afrikaans: Roald Dahl
العربية: روالد دال
asturianu: Roald Dahl
تۆرکجه: رولد دال
български: Роалд Дал
brezhoneg: Roald Dahl
català: Roald Dahl
čeština: Roald Dahl
Cymraeg: Roald Dahl
dansk: Roald Dahl
Deutsch: Roald Dahl
Ελληνικά: Ρόαλντ Νταλ
English: Roald Dahl
Esperanto: Roald Dahl
español: Roald Dahl
eesti: Roald Dahl
فارسی: رولد دال
suomi: Roald Dahl
føroyskt: Roald Dahl
français: Roald Dahl
Gaeilge: Roald Dahl
galego: Roald Dahl
עברית: רואלד דאל
हिन्दी: रोल्ड डाहल
hrvatski: Roald Dahl
magyar: Roald Dahl
Bahasa Indonesia: Roald Dahl
íslenska: Roald Dahl
italiano: Roald Dahl
Basa Jawa: Roald Dahl
қазақша: Роалд Дал
한국어: 로알드 달
Lëtzebuergesch: Roald Dahl
latviešu: Rūalls Dāls
Malagasy: Roald Dahl
മലയാളം: റൊആൽഡ് ദാൽ
Nāhuatl: Roald Dahl
Nederlands: Roald Dahl
norsk nynorsk: Roald Dahl
norsk: Roald Dahl
occitan: Roald Dahl
ਪੰਜਾਬੀ: ਰਵਾਲਡ ਡਾਹਲ
polski: Roald Dahl
português: Roald Dahl
română: Roald Dahl
русский: Даль, Роальд
sardu: Roald Dahl
Scots: Roald Dahl
srpskohrvatski / српскохрватски: Roald Dahl
Simple English: Roald Dahl
slovenčina: Roald Dahl
slovenščina: Roald Dahl
svenska: Roald Dahl
Türkmençe: Roald Dal
Tagalog: Roald Dahl
Türkçe: Roald Dahl
українська: Роальд Дал
Tiếng Việt: Roald Dahl
West-Vlams: Roald Dahl
Winaray: Roald Dahl