Ponpeia

Ponpeia, Herkulano eta Torre Annunziata arkeologia guneak1
UNESCOren gizateriaren ondarea
PompeiiStreet.jpg
MotaKulturala
Irizpideakiii, iv, v
Erreferentzia829
Kokalekua Italia
Eskualdea2Europa/Ipar Amerika
Koordenatuak40° 45′ 04″ N, 14° 29′ 13″ E / 40° 45′ 04″ N, 14° 29′ 13″ E / 40.751; 14.487
Izen ematea1997 (XXI. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Ponpeia[1] (latinez: Pompeii; italieraz: Pompei) Italiako hiri bat da, Napoli probintzian dagoena, Campania izeneko eskualdean, Vesuvio sumendiaren magalean. 25.000 biztanle inguru ditu. K. a. VI. mendetik aurrera greziarrak, etruskoak eta samniarrak bizi izan ziren bertan.

Ondoren, erromatar aberatsen udako hiria izan zen (K. a. 89). Lurrikara batek hondatu zuen 63an eta 79an, Vesuvioren errautsek eta harriek estali zuten oso-osorik. 1748az geroztik egindako indusketa-lanei esker, bizimodu erromatarra ederki erakusten duten ateak, kaleak, etxeak, dendak, tenpluak, mosaikoak, horma-pinturak, eskulturak, etab. aurkitu dira.

Historia

Ponpeiak Erromak adinako jatorri zaharra du; izan ere, ponpeiarrak lehen herri italikoengandik zetozen, oskoengandik hain zuzen. Kristo aurreko VII. mendearen erdialdean ezarri omen ziren bertan lehen biztanleak. Hasiera hartakoa, seguru aski ez zen egiazko hiri bat, baizik halako merkataritza-gune txiki bat, Cuma, Nola eta Stabia hiriak lotzen zituen bidegurutzean sortua.

Ipar eta hegoaldearen arteko pasabide nahitaezkoa izanik, bai eta bere portuagatik eta bidegurutze garrantzitsua izateagatik ere, Ponpeia azkar asko bihurtu zen inguruko estatu indartsuentzako harrapakin. Horrela, Cuma izeneko kolonia grekoak konkistatu zuen lehendabizi K.a.ko 525 eta 474 artean. Estrabonen arabera, etruskoek konkistatu zuten geroago, eta badirudi egia izan daitekeela, azken indusketa-lanek ezagutzera eman dutenaren argitan. Izan ere, Apoloren tenplu inguruan idazkun etruskoak dauzkaten ontzi puska ugari aurkitu dira; termen aldean, ordea, K.a.ko nekropolis bat atera da argitara.

Other Languages
Afrikaans: Pompeii
Alemannisch: Pompeji
العربية: بومبي
asturianu: Pompeya
azərbaycanca: Pompey
башҡортса: Помпеи
беларуская: Пампеі
беларуская (тарашкевіца)‎: Пампэі
български: Помпей
বাংলা: পম্পেই
བོད་ཡིག: པོམ་པེ་ཡི།
bosanski: Pompeji
català: Pompeia
čeština: Pompeje
Cymraeg: Pompeii
dansk: Pompeji
Deutsch: Pompeji
Ελληνικά: Πομπηία
English: Pompeii
Esperanto: Pompejo
español: Pompeya
eesti: Pompei
فارسی: پمپئی
suomi: Pompeji
français: Pompéi
arpetan: Pompèi
Frysk: Pompejy
Gaeilge: Pompeii
galego: Pompeia
עברית: פומפיי
हिन्दी: पोम्पेइ
hrvatski: Pompeji
magyar: Pompeii
Հայերեն: Պոմպեյ
Bahasa Indonesia: Pompeii
íslenska: Pompeii
italiano: Pompei antica
日本語: ポンペイ
Basa Jawa: Pompeii
ქართული: პომპეი
қазақша: Помпеи
한국어: 폼페이
Lëtzebuergesch: Pompeji
lumbaart: Pompei
lietuvių: Pompėja
latviešu: Pompeji
македонски: Помпеја
मराठी: पॉम्पेई
Bahasa Melayu: Pompeii
မြန်မာဘာသာ: ပွန်ပေ
Nederlands: Pompeï
norsk nynorsk: Pompeii
norsk: Pompeii
ਪੰਜਾਬੀ: ਪੋਂਪੇਈ
português: Pompeia
rumantsch: Pompei
română: Pompeii
русский: Помпеи
Scots: Pompeii
srpskohrvatski / српскохрватски: Pompeji
Simple English: Pompeii
slovenčina: Pompeje
slovenščina: Pompeji
српски / srpski: Помпеја
Basa Sunda: Pompeii
svenska: Pompeji
Kiswahili: Pompei
தமிழ்: பொம்பெயி
Tagalog: Pompeya
Türkçe: Pompeii
українська: Помпеї
اردو: پومپئی
Tiếng Việt: Pompeii
Winaray: Pompeii
მარგალური: პომპეი
中文: 庞贝