Plan hipodamiko

Le Havreko plan hipodamikoa, II. Mundu Gerraren ondoren zaharberrituta

Plan hipodamikoa, trazadura hipodamikoa edo taula-trazatua, hiri-plangintza mota bat da hiri batek antolatzen duena kaleak angelu zuzenean diseinatuz, etxadi errektangularrak sortuz. Hipodamiko hitza Hipodamo Miletokoarengandik dator (grezieraz Hippodamos), hirigintzaren aitzindari bat. Honen urbanizazio sistema kale zuzenetan, angelu zuzenetan gurutzatzen zirenak, oinarritzen zen. Erabilitako planoa ortogonala[1] da, angeluzuzenkidea, lauki-sarean edo taula-trazatuan. Plangintza honen hirien morfologia, haien bide-trazaduraz, erraz nabaritzen da.

Bartzelonako Plan Cerdá

Plangintza honen abantaila da errazagoa dela partzelatzea etxadien erregulartasunarengatik. Ageriko soiltasuna bada ere, planak zenbait eragozpen ditu ibilbideak luzatzen dituelako. Hau ekiditzeko, zeharkako kaleekin konpon daiteke. Kale estuetako gurutzetan ikuspena hobetzeko, eraikin alakadunekin diseina daitezke. Baina trazadura hau ez da egokiena hiri malkartsuetan. San Francisco[2] da adibiderik ezagunena, baina hauxe da hiriko xarma. Antzinako Egipton eta Babilonian bazeuden plan ortogonalen adibideak. Aipatzekoak dira hiri helenistikoak eta erromatar kanpaleku batetik sortutakoak; Erdi Aroan frantziar bastidak eta Aragoiko hiri berriak, Eiximenesen ideak jarraitzen zituztenak; Aro Modernoan Espainiako hiri kolonialak; eta Aro Garaikidean Parisko Haussman Plana edo espaniar hirien zabalguneak.

Hipodamo baino lehenagoko planak

Sesostris II.aren piramidearen hiriko planoa

Sesostris II.aren piramidearen hiriko planoa, El Lahunen, Egipton. Hiri hau K.a. XIX. mendean fundatu zen. Denbora luzez Hipodamo Miletokoari egotzi zitzaion, baina Egipton eta Babilonian egindako ikerketen arabera, Hipodamo baino lehenagoko planoak bazeuden. Kultura hauek eragin handia izan zuten Grezian. Egipton K.a. III. milurtekoan sortutako lehen hiriek trazadura ortogonala zuten. Charles Picarden aburuz, “Greziako merezimendua ez da ideia berrien aberria izateagatik baizik eta teknika hobeezinak erabiltzeagatik”. Babiloniak haren ospea eta kulturamundu osora irradiatu zuen . Hiri-sistemak Asirian sortutakoak Etruria eta Greziara hedatu ziren. Asiriako hirien eragina zerikusi izan zuen gai praktikoekin, Egiptokoak, berriz, hirigintza monumentalarengatik. Herodotok zioen Babilonia plano karratuko hiria zela 21 x 21 kilometrokoa. Horren perimetroa 85 km.ko harresi batek inguratzen zuen, garaia 27,5 m eta 9 m zabal, almenatutako 50 dorre eta brontzezko 10 ate zituelarik. Eufrates ibaiak bi zatitan banatzen zuen hiria. Haren kalean angeluzuzenean mozten ziren beste batzuekin, ibaian bukatzen zutenak hiriko ateak zeharkatu ondoren. Etxebizitzak 3 edo 4 solairutakoak ziren. Eufratesen ibaiertz batean errege-jauregia zegoen eta bestean, Belos tenplua zortzi solairutako dorre batekin. Babiloniari dagokio 404 Ha.ko planoan bat datoz angeluak eta puntu kardinalak. Planoaren gunean, hondakinen muinoak aurkitu dira, hala nola, Kasr tellerenak erdian, Babilkoa iparraldean eta Amram hegoaldean. Babil tella, Nabukodonosorrena zena, 22 metro garai eta 250 metro oinarriko alde bakoitzean. Timgad hiriari dagokio planoan, Numidian (gaurko Algeria), erromatar antzinako kolonia militarra, perimetro errektangularra nabaritzen da, orokorrean harresiz inguraturik, eta esparruak bi ardatz edo kale nagusi zituen, zenbaitetan arkupetuta. Cardoak ipar-hego ardatza zuen bitartean, dekumanus ekialde-mendebaldea. Bi bideak zeharkatzen ziren tokian foroa zegoen eta honen inguruan tenpluak, basilika eta kuria. Etxadien itxura eta kaleen trazadura erabateko erregularra da (plano angeluzuzenkidea, lauki sarekoa edo taula-trazatukoa)[3]

Other Languages
français: Plan hippodamien
hrvatski: Hipodamus
日本語: 方格設計
Nederlands: Schaakbordpatroon
română: Plan hippodamic
srpskohrvatski / српскохрватски: Hipodamus
slovenščina: Hipodamov načrt