Mutazio

Argazkian Drosophila melanogaster euliaren mutante batzuk, begien eta gorputzaren kolorea aldatuta dutenak


Mutazioak organismo baten material genetikoan gertatzen diren bat-bateko aldaketa iraunkorrak dira, organismo horren genotipoa aldatzen dutenak.

Mutazioak zelula somatikoetan edo ugalketa-zeluletan (gametoetan) gerta daitezke. Lehenengo kasuan ez dira mutazioa jasan duen organismoaren ondorengoetara transmitituko, baina gametoetan gertatzen direnean ondorengo guztiek heredatuko dituzte.

Mutazioek aldaketak eragiten dituzte bizidunengan eta bizidunen populazioetan, gene-multzoen oreka apurtuz. Garrantzi handia dute, beraz, eboluzio biologikoaren prozesuan.

Bizidunen aldakortasun genetikoan eragiten dituzten faktore nagusiak hauek dira:

Haploideak direnez, prokariotoengan (hots, bakterioengan) mutazioak beti agertzen dira fenotipoan; bizidun diploideetan, aldiz, mutazioak gainartzaileak direnean besterik ez dira fenotipoan agertuko.

Mutazio motak

Aldaketa jasaten duen material genetikoaren arabera, bi mutazio mota daude: mutazio kromosomikoak eta gene-mutazioak.

Mutazio kromosomikoetan kromosomen egitura edo kopurua aldatu egiten da. Aldaketa hauek mikroskopioen bidez antzeman daitezke.

Gene-mutazioak ez dira mikroskopioan antzematen, geneen egitura kimikoari eragiten baitiote. Kasu honetan aldaketak maila molekularrean gertatzen dira (ADNaren nukleotidoak aldatzen dira)

Gaur egun gene-mutazioak dira benetako mutaziotzat jotzen direnak.

Mutazio kromosomikoak

Sakontzeko, irakurri: «Kromosomopatia»


Bi mota daude: mutazio genomikoak eta egitura-mutazioak.

  • mutazio genomikoek kromosomen kopuruaren aldaketa dakarte. Bi egon behar direnean (organismo diploideetan) kromosoma bakarra baldin bada, monosomia (2n-1) dago; hiru baldin badira, trisomia (2n+1). Trisomien ondorioz sortutako gaitzen artean Down sindromea eta Klinefelter sindromea dira aipagarrienak. Gerta daiteke ere 2n kromosoma egon beharrean, 3n edo 4n egotea (poliploidia). Mutazio genomikoak meiosian kromosomak gaizki banatzen direlako sortzen dira.
  • egitura-mutazioek kromosomen morfologian eragiten dituzte aldaketak. Esaterako, kromosomaren zati bat gal daiteke (delezioa), lekuz aldatu (translokazioa), bikoiztuta agertu (bikoizketa), etab.

Gene-mutazioak

ADNaren nukleotidoen sekuentzia aldatzen dute. Sekuentzia horretan nukleotido berri bat agertu edo gal daiteke, edo nukleotido batek beste bat ordezkatu dezake. Kasu hauetan guztietan mezu genetikoa aldatu egiten da, ADNaren kodoiak (baseen hirukoteak) aldatzen direlako.

Azpimarratu behar da nukleotido baten agerpenak edo galerak ondorio nabarmenagoak sortzen dituela nukleotidoen ordezkapenak baino, lehenengo kasuan kodoi asko aldatzen direlako, eta bigarren kasuan kodoi bakarra.

Kodoiak aldatzean itzulpen prozesuan sortzen diren polipeptidoak ere aldatu egiten dira. Horrek aldaketa fenotipikoak ekar ditzake.

Gene-mutazioak ADNaren erreplikazioan gertatutako akatsen ondorioz agertzen dira gehienetan.

Geneen aldaketak proteinen aldaketak sortzen dituzte, beraz. Proteinen aldaketa horiek garrantzirik gabekoak suertatu daitezke, hots, ez diote fenotipoari eragiten (mutazioak "isilak" izanik, ondoriorik gabekoak) edo ondorioak ekar ditzakete, haien funtzioa aldatzen denean (kasu horretan mutazioak azaltzen dira fenotipoan)

Other Languages
العربية: طفرة (أحياء)
asturianu: Mutación
azərbaycanca: Mutasiya
беларуская: Мутацыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Мутацыя
български: Мутация
bosanski: Mutacija
català: Mutació
کوردی: بازدان
čeština: Mutace
dansk: Mutation
Deutsch: Mutation
Zazaki: Mutasyon
Ελληνικά: Μετάλλαξη
English: Mutation
Esperanto: Mutacio
español: Mutación
eesti: Mutatsioon
فارسی: جهش
suomi: Mutaatio
Nordfriisk: Mutatjuun
Gaeilge: Sóchán
galego: Mutación
עברית: מוטציה
hrvatski: Mutacija
Kreyòl ayisyen: Mitasyon
magyar: Mutáció
Հայերեն: Մուտացիա
Bahasa Indonesia: Mutasi
Ido: Mutaco
íslenska: Stökkbreyting
日本語: 突然変異
Basa Jawa: Mutasi
ქართული: მუტაცია
қазақша: Мутация
ಕನ್ನಡ: ವ್ಯತ್ಯಯನ
한국어: 돌연변이
Кыргызча: Мутация
lietuvių: Mutacija
latviešu: Mutācija
македонски: Мутација
монгол: Мутац
Bahasa Melayu: Mutasi
Nederlands: Mutatie (biologie)
norsk nynorsk: Mutasjon
norsk: Mutasjon
ਪੰਜਾਬੀ: ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ
polski: Mutacja
português: Mutação
русский: Мутация
Scots: Mutation
srpskohrvatski / српскохрватски: Mutacija
Simple English: Mutation
slovenčina: Mutácia (genetika)
slovenščina: Mutacija
shqip: Mutacioni
српски / srpski: Мутација
svenska: Mutation
Tagalog: Mutasyon
Türkçe: Mutasyon
українська: Мутація
اردو: طَفرَہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Mutatsiya
Tiếng Việt: Đột biến sinh học
Winaray: Mutasyon
吴语: 突变
ייִדיש: מוטאציע
中文: 突变
Bân-lâm-gú: Tu̍t-piàn