Kolore

BYR kolore gurpila

Kolorea gizakiak eta animalia batzuek duten pertzepzio subjektiboa da, argi ikusgaiko uhin-luzerek sortua, objektuak modu zehatzagoan bereizten laguntzen duena eta begien bidez hautematen dena.

Kolorea ez da ikusten diren objektuen ezaugarria, argiak objektu horiek argitzen dituenean sortutako gertaera baizik; argi zuri bat dispertsio sistema batetik igarotzen denean, argi zuria deskonposatu egiten da eta koloreak ikusten dira, oinarrizko zazpi koloreak (gorria, laranja, horia, berdea, urdin argia, urdin iluna eta morea). Koloreen deskonposaketa eta oinarrizko zazpi koloreak Isaac Newtonek aurkitu zituen.

Koloreak elkarren osagarriak dira: oinarrizko koloreak nahasiz gainerako kolore guztiak lortzen dira: oinarrizko kolore guztiak nahastuz gero beltza ateratzen da, eta kolore guztiak batzen direnean zuri ikusten da. Kolorearen ezaugarri nagusiak, koloreak bereizteko oinarritzat hartzen direnak, ñabardura, argitasuna eta saturazioa dira. Ñabardura espektroaren argi uhinen luzerak definitzen du, argitasuna intentsitateak ematen du eta saturazio maila kolore batek zuritik duen desberdintasunak eta espektroko kolorearekin duen antzekotasunak ematen du, kolorearen garbitasun mailak alegia. Zuria eta beltza ñabardurarik gabeko koloreak dira, akromatikoak.

Pertzepzioa

Argi espektroa

Espektro optiko jarraitua, RGB kolore sisteman adierazia.
Espektro ikusgaiko koloreak[1]
kolorea uhin-luzera maiztasuna
gorria ~ 700–635 nm ~ 430–480 THz
laranja ~ 635–590 nm ~ 480–510 THz
horia ~ 590–560 nm ~ 510–540 THz
berdea ~ 560–490 nm ~ 540–610 THz
urdina ~ 490–450 nm ~ 610–670 THz
morea ~ 450–400 nm ~ 670–750 THz

Erradiazio elektromagnetikoa bere uhin-luzeraren (edo maiztasunaren) arabera sailkatzen da eskuarki. Uhin-luzera espektro ikusgaiaren tartean badago (gizakiok ikus dezakeguna 390 nm eta 750 nm tartean), "argi ikusgaia" esaten zaio.

Argi iturri gehienek uhin-luzera askotan igortzen dute argia. Igorle baten espektroa uhin-luzera bakoitzaren intentsitatea adierazten duen banaketa da.

Giza begia

400 eta 700 nm tartean diren uhin-luzerako erradiazio elektromagnetikoek kitzikatzen duten gizakien begiak. Konoak dira koloreen pertzepzioa ahalbidetzen dutenak, eta hiru mota daude. Hiru koloretan (gorri, berde eta urdinean) oinarritutako koloreen sintesi gehigarria, 3 kono mota hauei hobekien egokitutako hiru koloreak direlako da:

  • L konoak: uhin luzeei sentiberak, 470 eta 630 nm artean, sentiberatasun handiena 564 nm (hori-berdea)
  • M konoak: uhin ertainei sentiberak, 440 eta 595nm artean, sentiberatasun handiena 534 nm (berdea)
  • S konoak: uhin laburrei sentiberak, 290 eta 470 nm artean, sentiberatasun handiena 420 nm (morea)

Gorria hirugarren koloretzat hartzen da urdinaren eta berdearekin batera, horiak, nahiz eta L konoen sentiberatasun handiena izan, M konoak ere kitzikatzen dituelako eta gorriak gehien bat L konoak.

Makilak, argitasun txikia dagoenean ikusteko erabiliak, 415 eta 555 nm artean dira sentiberak, sentiberatasun handiena 498 nm luzeran (berde-urdina).

Pertzepzioa eta interpretazioa

Adelsonen xake taula: A karratuko gris ñabardura eta B karratukoa berdinak dira.
Adelsonen xake taula: A karratuko gris ñabardura eta B karratukoa berdinak dira.


Garunak begiek igorritako informazioa interpretatzen ditu informazio koherentea osatzeko. Adibidez, gauza bereko bi zati, argitan eta itzaletan daudenak, kolore berekoak direla aurreikusten du.

Other Languages
Afrikaans: Kleur
Alemannisch: Farbe
አማርኛ: ቀለም
aragonés: Color
Ænglisc: Bleoh
العربية: لون
ܐܪܡܝܐ: ܓܘܢܐ
مصرى: لون
অসমীয়া: ৰং
asturianu: Color
Atikamekw: Aicipekahikan
Aymar aru: Sami
azərbaycanca: Rəng
تۆرکجه: رنگ
башҡортса: Төҫ
žemaitėška: Spalva
Bikol Central: Kolor
беларуская: Колер
беларуская (тарашкевіца)‎: Колер
български: Цвят (оптика)
भोजपुरी: रंग
বাংলা: রঙ
brezhoneg: Liv
bosanski: Boja
буряад: Үнгэ
català: Color
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ngàng-sáik
Cebuano: Kolor
ᏣᎳᎩ: ᏗᎧᏃᏗ
کوردی: ڕەنگ
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: Itasinâsowin
čeština: Barva
Чӑвашла: Тӗс
Cymraeg: Lliw
dansk: Farve
Deutsch: Farbe
डोटेली: रङ्ङ
Ελληνικά: Χρώμα
English: Color
Esperanto: Koloro
español: Color
eesti: Värvus
estremeñu: Colol
فارسی: رنگ
suomi: Väri
Võro: Värm
français: Couleur
furlan: Colôr
Frysk: Kleur
Gaeilge: Dath
贛語:
Gàidhlig: Dath
galego: Cor
Avañe'ẽ: Sa'y
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngân-set
עברית: צבע
हिन्दी: रंग
Fiji Hindi: Rang
hrvatski: Boja
Kreyòl ayisyen: Koulè
magyar: Szín
Հայերեն: Գույն
interlingua: Color
Bahasa Indonesia: Warna
Igbo: Àgwà
Ilokano: Maris
Ido: Koloro
íslenska: Litur
italiano: Colore
日本語:
Patois: Kola
la .lojban.: skari
Basa Jawa: Warna
ქართული: ფერი
қазақша: Түс
ಕನ್ನಡ: ಬಣ್ಣ
한국어:
Кыргызча: Түс –
Latina: Color
Ladino: Kolor
Lëtzebuergesch: Faarf
лакку: Ранг
лезги: Ранг
Lingua Franca Nova: Color
Luganda: Langi
Limburgs: Kluuer
lumbaart: Culur
lingála: Lángi
ລາວ: ສີ
lietuvių: Spalva
latviešu: Krāsa
मैथिली: रङ्ग
мокшень: Тюс
македонски: Боја
മലയാളം: നിറം
монгол: Өнгө
मराठी: रंग
Bahasa Melayu: Warna
မြန်မာဘာသာ: အရောင်
эрзянь: Тюс
Nāhuatl: Tlapālli
Plattdüütsch: Klöör
नेपाली: रङ्ग
नेपाल भाषा: रङ्ग
Nederlands: Kleur
norsk nynorsk: Farge
norsk: Farge
Nouormand: Couoleû
occitan: Color
Livvinkarjala: Väri
ਪੰਜਾਬੀ: ਰੰਗ
polski: Barwa
پنجابی: رنگ
پښتو: رنگ
português: Cor
Runa Simi: Llimphi
română: Culoare
armãneashti: Hromâ
русский: Цвет
русиньскый: Фарба
Kinyarwanda: Ibara
संस्कृतम्: वर्णः
sicilianu: Culuri
Scots: Colour
سنڌي: رنگ
srpskohrvatski / српскохрватски: Boja
සිංහල: පාට
Simple English: Colour
slovenčina: Farba (fyzika)
slovenščina: Barva
Soomaaliga: Midab
shqip: Ngjyra
српски / srpski: Боја
SiSwati: Bâla
Seeltersk: Faawe
Basa Sunda: Warna
svenska: Färg
Kiswahili: Rangi
தமிழ்: நிறம்
తెలుగు: రంగు
тоҷикӣ: Ранг
ไทย: สี
Tagalog: Kulay
Tok Pisin: Kala
Türkçe: Renk
Xitsonga: Mihlovo
татарча/tatarça: Төс
удмурт: Буёл
українська: Колір
اردو: رنگ
oʻzbekcha/ўзбекча: Rang
vèneto: Cołor
vepsän kel’: Muju
Tiếng Việt: Màu sắc
walon: Coleur
Winaray: Kolor
Wolof: Melo
吴语: 顏色
ייִדיש: קאליר
中文: 颜色
Bân-lâm-gú: Sek-chhái
粵語: