Kaltzio


Kaltzioa
Calcium 1.jpg

20

PotasioaKaltzioaEskandioa
Mg

Ca

Sr
Ca-TableImage.png
Ezaugarri orokorrak
Izena, ikurra, zenbakiaKaltzioa, Ca, 20
Serie kimikoametal lurralkalinoak
Taldea, periodoa, orbitala2, 4, s
Masa atomikoa40.078(4) g·mol−1 g/mol
Konfigurazio elektronikoaAr 4s2
Elektroiak orbitaleko2, 8, 8, 2
Propietate fisikoak
Egoerasolido
Dentsitatea(0 °C, 101,325 kPa) 1,55 g·cm−3 g/L
Urtze-puntua1.115 K
(842 °C, 1.548 °F)
Irakite-puntua1.757 K
(1.484 °C, 2.703 °F)
Urtze-entalpia8,54 kJ·mol−1
Irakite-entalpia154,7 kJ·mol−1
Bero espezifikoa(25 °C) 25,929 J·mol−1·K−1

Lurrun-presioa

P/Pa1101001 k10 k100 k
T/K8649561.0711.2271.4431.755
Propietate atomikoak
Kristal-egiturakubikoa, aurpegietan zentratua
Oxidazio-zenbakia(k)2, 1 (oxido basiko gogorra)
Elektronegatibotasuna1,00 (Paulingen eskala)
Ionizazio-potentziala1.a: 589,8 kJ/mol
2.a: 1.145,4 kJ/mol
3.a: 4.912,4 kJ/mol
Erradio atomikoa (batezbestekoa)180 pm
Erradio atomikoa (kalkulatua)194 pm
Erradio kobalentea174 pm
Van der Waalsen erradioa140 pm

Kaltzioa elementu kimiko bat da, Ca ikurra eta 20 zenbaki atomikoa dituena. Haren masa atomikoa 40.078 da. Kaltzioa metal lurralkalino gris biguna da, eta Lurreko lurrazalaren bosgarren elementurik arruntena da. Ezinbestekoa da izaki bizidunentzako, batez ere zelularen fisiologian, eta metalik arruntena da animalia askotan.

  • ezaugarri nagusiak

Ezaugarri nagusiak

Kaltzioaren isotoporik arruntenak, 40Ca, 20 protoiz eta 20 neutroiz osatutako nukleoa dauka. Elementu guztien artean, protoi eta elektroi kopuru bera duen eta egonkorra den isotoporik astunena da. Supernoben eztandetan, karbonoak eta alfa partikulek (helio-nukleoek) erreakzionatu egiten dute eta kaltzioaren isotoporik arruntena (10 helio-nukleo duena) sintetizatzen da. Kaltzioa zazpigarren elementurik arruntena da, masaz, Lurreko itsasoetan.

Kimikoki, kaltzioa erreaktiboa da eta bigun samarra da metala izateko (beruna baino gogorragoa den arren: ez da batere zail labana batekin mozten). Elementu metaliko zilarkara da, eta elektrolisi bidez erauzten da kaltzio kloruroa bezalako gatzetatik. Isolatua izan ondoren, berehala osatzen du oxido eta nitruro estalki gris-zuria airearekin kontaktuan dagoenean. Suak ez du erraz hartzen, bere ahaide hurbila den magnesioarekin gertatzen den bezala, baina irazekitzen denean airean erretzen da, intentsitate handiko argi gorri distiratsua sortuz. Kaltzio metalak urarekin erreakzionatzen du, hidrogeno gasa ekoiztuz. Hidrogenoa kantitate neurgarrian ekoizten du, baina ez bero askorik ekoizteko moduan. Kaltzioaren eta uraren arteko erreakzioaren moteltasunaren arrazoietako bat metala babesten duen kaltzio hidroxido zuri disolbaezina da. Azidoen ur-disoluzioetan, kaltzio-gatza disolbagarria izanik, erreakzioa bortitzagoa da.

Kaltzio-gatzak koloregabeak dira, bai eta kaltzioaren disoluzio ionikoak (Ca2+) ere. Kaltzio-gatz asko ez dira uretan disolbagarriak. Disoluzioan dagoenean, kaltzio-ioiaren zaporea gazi samarra dela esan ohi da, baina beste batzuetan garratza, "mineral zaporekoa" edo "lasaigarria" dela ere esan izan da.

Kaltzioa giza gorputzeko bosgarren elementurik arruntena da masaz, funtzio zabala betetzen baitu zelularteko mezulari ioniko gisa, eta egiturazko elementu gisa erabiltzen baita hezurretan. Giza gorputza lehortu ondoren (esaterako, errausketa baten ondoren) geratzen diren osagai solidoetatik, masa osoaren herena gutxi gora-behera kaltzioa da (kilogramo bat inguru); gainerakoa fosforoa eta oxigenoa da gehien bat.


Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Kaltzio


Kimika Artikulu hau kimikari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia .
Other Languages
Afrikaans: Kalsium
አማርኛ: ካልሲየም
aragonés: Calcio
العربية: كالسيوم
asturianu: Calciu
azərbaycanca: Kalsium
تۆرکجه: کلسیوم
башҡортса: Кальций
Boarisch: Calcium
беларуская: Кальцый
беларуская (тарашкевіца)‎: Вапень
български: Калций
भोजपुरी: कैल्सियम
བོད་ཡིག: དཀར་ཤམ།
brezhoneg: Kalsiom
bosanski: Kalcij
català: Calci
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gái (gĭng-sṳ̆k)
Cebuano: Kalsiyum
کوردی: کەلسیۆم
corsu: Calciu
čeština: Vápník
Чӑвашла: Кальци
Cymraeg: Calsiwm
dansk: Calcium
Deutsch: Calcium
ދިވެހިބަސް: ކެލްސިއަމް
Ελληνικά: Ασβέστιο
English: Calcium
Esperanto: Kalcio
español: Calcio
eesti: Kaltsium
estremeñu: Calciu
فارسی: کلسیم
suomi: Kalsium
føroyskt: Kalsium
français: Calcium
Nordfriisk: Kaltsium
furlan: Calci
Gaeilge: Cailciam
贛語:
Gàidhlig: Calcium
galego: Calcio
Avañe'ẽ: Itakairã
ગુજરાતી: કેલ્શિયમ
Gaelg: Kelkium
客家語/Hak-kâ-ngî: Koi
Hawaiʻi: Kalipuna
עברית: סידן
हिन्दी: कैल्सियम
Fiji Hindi: Calcium
hrvatski: Kalcij
Kreyòl ayisyen: Kalsyòm
magyar: Kalcium
հայերեն: Կալցիում
interlingua: Calcium
Bahasa Indonesia: Kalsium
Ido: Kalcio
íslenska: Kalsín
日本語: カルシウム
la .lojban.: bogjinme
Basa Jawa: Kalsiyum
ქართული: კალციუმი
Kabɩyɛ: Kalɩsɩyɔm
Gĩkũyũ: Calcium
қазақша: Кальций
한국어: 칼슘
kurdî: Kalsiyûm
коми: Кальций
Кыргызча: Кальций
Latina: Calcium
Lëtzebuergesch: Kalzium
Limburgs: Calcium
lietuvių: Kalcis
latviešu: Kalcijs
Māori: Konupūmā
македонски: Калциум
മലയാളം: കാൽ‌സ്യം
монгол: Кальци
मराठी: कॅल्शियम
кырык мары: Кальций
Bahasa Melayu: Kalsium
မြန်မာဘာသာ: ကယ်လဆီယမ်
Nāhuatl: Tenextepoztli
Plattdüütsch: Calcium
नेपाली: क्याल्सियम
नेपाल भाषा: क्याल्सियम
Nederlands: Calcium
norsk nynorsk: Kalsium
norsk: Kalsium
Diné bizaad: Káálsiiyin
occitan: Calci
Livvinkarjala: Kal’cii
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ
polski: Wapń
Piemontèis: Càuss (element)
پنجابی: کیلشیم
português: Cálcio
Runa Simi: Isku q'illay
română: Calciu
armãneashti: Calciu
русский: Кальций
संस्कृतम्: कैल्शियम्
саха тыла: Калсиум
sicilianu: Calciu (mitallu)
Scots: Calcium
srpskohrvatski / српскохрватски: Kalcij
Simple English: Calcium
slovenčina: Vápnik
slovenščina: Kalcij
Soomaaliga: Kaalshiyaam
shqip: Kalciumi
српски / srpski: Калцијум
Seeltersk: Calcium
Basa Sunda: Kalsium
svenska: Kalcium
Kiswahili: Kalisi
தமிழ்: கல்சியம்
తెలుగు: కాల్షియం
тоҷикӣ: Калсий
Tagalog: Kalsiyo
Türkçe: Kalsiyum
татарча/tatarça: Кальций
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كالتىسىي
українська: Кальцій
اردو: کیلشیم
oʻzbekcha/ўзбекча: Kalsiy
vepsän kel’: Kal'cii
Tiếng Việt: Canxi
Winaray: Calsyo
吴语:
хальмг: Калцион
ייִדיש: קאלציום
Yorùbá: Calcium
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Khā-lú-siúm
粵語: