Indonesia

Indonesiako Errepublika
Republik Indonesia
BanderaArmarria
Goiburua: Bhinneka Tunggal Ika
(Batasuna Aniztasunean)
Ereserkia: Indonesia Raya

Hiriburua
eta hiri handiena
Jakarta
Hizkuntza ofiziala(k)Indonesiera
Herritarraindonesiar[1]
GobernuaErrepublika
 - PresidenteaJoko Widodo
 - Lehen ministroaJusuf Kalla
Independentzia Herbehereetatik
Geografia
 - Guztira1,904,569 km2 (15.)
 - Ura (%)4,85
Biztanleria
 - 2015[2] zenbatespena255.461.700 (4.)
 - 2010[3] errolda237.641.326
 - Dentsitatea124,66 bizt./km2 (84.)
DiruaErrupia indonesiar (IDR)
Ordu-eremuahainbat (UTC+7 > +8)
 - Udan (DST) (UTC+7 > +8)
Aurrezenbakia62
Internet domeinuaid

Indonesia, ofizialki Indonesiako Errepublika[1] (indonesieraz: Republik Indonesia, rɛpublik ɪndonesia ahoskatua), hego-ekialdeko Asiako herrialdea da, Indiako ozeanoaren eta Ozeano Barearen arteko ekuatorearen partean dagoena, Indotxinaren eta Filipinetako uharteen eta Australiaren artean. Munduko uhartedi-estaturik handiena da, 17.508 uharte eta 1.904.569 kilometro koadroko eremuarekin. Biztanleriari dagokionez, munduko laugarrena da eta gehiengo musulmana duen lehena, 2010ean 237.641.326 biztanle baitzituen[3]. Hiriburua Jakarta da.

Herrialdeak baliabide natural baliotsuak ditu, hala nola, petrolio eta gas natural hobiak (itsasokoak nahiz lehorrekoak), oso egur estimatua ematen duten baso tropikalak, eta mineral ugari, horien artean eztainua, nikela eta kobrea. Asia Hego-ekialdeko Nazioen Elkarteko (ASEAN) kide sortzailea eta G-20ko kidea da[4].

Geografia

Sakontzeko, irakurri: «Indonesiako geografia»
Indonesiako mapa fisikoa

Indonesia Indotxinatik Australiaraino hedaturik dago, 11°S eta 6°N latitudeen artean, eta 95°E eta 141°E longitudeen artean. Munduko uhartedi-estaturik handiena da, 5.120 kilometro luze ekialdetik mendebaldera eta 1.760 kilometro zabal iparraldetik hegoaldera. 17.508 uhartek osatzen dute, eta 6.000 ingurutan bizi da jendea[5].

Bost irla nagusiak Java, Sumatra, Kalimantan (Borneoren Indonesiako aldea), Ginea Berria (Papua Ginea Berriarekin partekatua) eta Sulawesi dira. 1.919.440 kilometro koadroko eremu hartuz, Indonesia munduko 16. herrialderik handiena da. Biztanle dentsitate 124,6 biztanle/km² da (munduko 84.a), baina Javak, munduko uharterik populatuenak, 940 biztanle ditu kilometro koadroko.

Ujung Kulon parke nazionala, Java
Danau Sentarum parke nazionala, Borneo
Rinjani sumendia, Lombok

Mugak

Indonesiak lur mugak ditu Malaysiarekin Borneo uhartean (1.881 km), Papua Ginea Berriarekin Ginea Berria uhartean (824 km), eta Ekialdeko Timorrekin Timor uhartean (253 km). Singapur, Malaysia, Filipinak eta Australiarekin ur mugak ditu, horietako batzuk oso gertukoak[6]

Uharteak

Hauek dira Indonesiako uhartedi eta uharte nagusiak:

Erliebea eta hidrografia

Uharte handi gehienak menditsuak dira: Sumatra, Java, Bali, Lombok, Sulawesi eta Seramen 3.000-3.800 metro bitarteko gailurrak daude. Beti ere, mendirik garaiena Ginea Berrian dago: Puncak Jaya (4.884 m). Sumatran eta Borneon baino ez da ordokirik. Ibairik luzeenak Kalimantan uhartean daude: Kapuas (1.143 kilometro luze), Mahakam (980 km) eta Barito (890 km). Kontuan hartzekoa da Sumatrako Toba aintzira (1.775 kilometro koadro).

Klima

Indonesiak klima tropikala du, beroa eta euritsua. Batez besteko tenperatura beti-berdintsua da urte guztian: 28°C itsasetzeko ordokietan, 26°C barnealde eta mendietan, eta 23°C mendigune gorenetan. Hezetasun erlatiboa aski handia izaten da beti, %70 eta %90 artekoa. Prezipitazioa, berriz, aldakorragoa da, montzoiari lotua. Bi urtaro izan ohi dira, lehorra, ekainatik irailera, eta hezea, abendutik martxora. Eskualderik euritsuenak herrialdearen iparralde eta mendebaldea dira, handik sartzen baitira montzoiaren haize hezeak. Hori dela eta, urteko batez besteko prezipitaziorik handienak mendebaldeko Sumatra, Java, Bali, Kalimantango barnealdea, Sulawesi eta Irian Jayan biltzen dira, 2.000 mm baino gehiago urtean, eta 6.100 milimetrora irits daiteke lurralde menditsuetan. Iraila eta abendua bitartean, tifoiek haize eta erauntsi bortitzak eragin ditzakete; haien indarra, ordea, asko aldatzen da urte batetik bestera[7].

Arrisku naturalak

Ozeano Bareko Suzko Eraztunean dagoenez, Eurasiako plaka eta Indoaustraliako plakaren arteko subdukzio gunean, Indonesian sumendi ugari daude eta lurrikarak ohikoak dira. 76 sumendi aktibo daude[5], Krakatoa eta Tanbora ospetsuak barne. Toba supersumendiaren eztanda, duela 70.000 urte inguru gertatua, inoiz izan den handienetakoa izan zela uste da; munduko klima aldarazi zuen eta giza populazioa asko txikitu zen[8]. 2004ko Indiako tsunamia, Sumatran 167.736 lagun hil zituena[9], eta 2006ko Yogyakartako lurrikara izan dira XXI. mendeko hondamendirik handienak. Hala ere, sumendietako errautsek oso lur emankorrak sorrarazi dituzte.

Other Languages
адыгабзэ: Индонезие
Afrikaans: Indonesië
Akan: Indonesia
Alemannisch: Indonesien
አማርኛ: ኢንዶኔዥያ
aragonés: Indonesia
Ænglisc: Indonesia
العربية: إندونيسيا
asturianu: Indonesia
Aymar aru: Indunisya
azərbaycanca: İndoneziya
تۆرکجه: اندونزی
башҡортса: Индонезия
Boarisch: Indonesien
žemaitėška: Induonezėjė
Bikol Central: Indonesya
беларуская: Інданезія
беларуская (тарашкевіца)‎: Інданэзія
български: Индонезия
भोजपुरी: इंडोनेशिया
Bislama: Indonesia
Bahasa Banjar: Indunisia
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইন্দোনেশিয়া
brezhoneg: Indonezia
bosanski: Indonezija
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: ᨕᨗᨉᨚᨙᨊᨔᨗᨕ
буряад: Индонези
català: Indonèsia
Chavacano de Zamboanga: Indonesia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Éng-nà̤
нохчийн: ХӀиндонези
Cebuano: Indonesia
Chamoru: Indonesia
corsu: Indunesia
qırımtatarca: İndoneziya
čeština: Indonésie
kaszëbsczi: Jindonezjô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Їндонисїꙗ
Чӑвашла: Индонези
Cymraeg: Indonesia
dansk: Indonesien
Deutsch: Indonesien
Zazaki: İndonezya
dolnoserbski: Indoneziska
ދިވެހިބަސް: އިންޑޮނޭޝިޔާ
eʋegbe: Indonesia
Ελληνικά: Ινδονησία
English: Indonesia
Esperanto: Indonezio
español: Indonesia
eesti: Indoneesia
estremeñu: Indonésia
فارسی: اندونزی
suomi: Indonesia
Na Vosa Vakaviti: Idonisia
føroyskt: Indonesia
français: Indonésie
arpetan: Endonèsie
Nordfriisk: Indoneesien
Frysk: Yndoneezje
Gaeilge: An Indinéis
Gagauz: İndoneziya
Gàidhlig: An Innd-Innse
galego: Indonesia
Avañe'ẽ: Indonésia
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: इंडोनेशिया
Bahasa Hulontalo: Indonesia
ગુજરાતી: ઈંડોનેશિયા
Hausa: Indonesiya
客家語/Hak-kâ-ngî: Yin-nì
Hawaiʻi: ‘Inidonesia
עברית: אינדונזיה
हिन्दी: इंडोनेशिया
Fiji Hindi: Indonesia
hrvatski: Indonezija
hornjoserbsce: Indoneska
Kreyòl ayisyen: Endonezi
magyar: Indonézia
Հայերեն: Ինդոնեզիա
interlingua: Indonesia
Bahasa Indonesia: Indonesia
Interlingue: Indonesia
Iñupiak: Indonesia
Ilokano: Indonesia
ГӀалгӀай: ХIиндонези
íslenska: Indónesía
italiano: Indonesia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐄᓅᓯᐊ
Patois: Indoniija
la .lojban.: bidgu'e
Basa Jawa: Indonésia
ქართული: ინდონეზია
Qaraqalpaqsha: İndoneziya
Taqbaylit: Indunisya
Адыгэбзэ: Индонезиэ
Kabɩyɛ: Ɛndonezi
Kongo: Indonesia
Gĩkũyũ: Indonesia
қазақша: Индонезия
kalaallisut: Indonesia
ភាសាខ្មែរ: ឥណ្ឌូនេស៊ី
한국어: 인도네시아
kurdî: Îndonezya
kernowek: Indonesi
Кыргызча: Индонезия
Latina: Indonesia
Ladino: Indonesia
Lëtzebuergesch: Indonesien
лезги: Индонезия
Lingua Franca Nova: Indonesia
Limburgs: Indonesië
Ligure: Indonexia
lumbaart: Indunesia
lingála: Indonezí
لۊری شومالی: أندونئزی
lietuvių: Indonezija
latviešu: Indonēzija
Basa Banyumasan: Indonesia
Malagasy: Indonezia
олык марий: Индонезий
Māori: Initonīhia
Baso Minangkabau: Indonesia
македонски: Индонезија
മലയാളം: ഇന്തോനേഷ്യ
монгол: Индонез
кырык мары: Индонези
Bahasa Melayu: Indonesia
Malti: Indoneżja
Mirandés: Andonésia
مازِرونی: اندونزی
Dorerin Naoero: Indonitsiya
Napulitano: Indonesia
Plattdüütsch: Indonesien
Nedersaksies: Indonezie
नेपाल भाषा: इन्दोनेसिया
Nederlands: Indonesië
norsk nynorsk: Indonesia
norsk: Indonesia
Novial: Indonesia
Chi-Chewa: Indonesia
occitan: Indonesia
Livvinkarjala: Indonezii
ਪੰਜਾਬੀ: ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ
Pangasinan: Indonesiya
Kapampangan: Indonesia
Papiamentu: Indonesia
Picard: Indonésie
Norfuk / Pitkern: Endonesya
polski: Indonezja
Piemontèis: Indonesia
پنجابی: انڈونیشیا
português: Indonésia
Runa Simi: Indunisya
română: Indonezia
tarandíne: Indonesie
русский: Индонезия
русиньскый: Індонезія
Kinyarwanda: Indonesiya
संस्कृतम्: इण्डोनेशिया
саха тыла: Индонезия
sardu: Indonesia
sicilianu: Indunesia
Scots: Indonesie
davvisámegiella: Indonesia
Sängö: Ênndonezïi
srpskohrvatski / српскохрватски: Indonezija
Simple English: Indonesia
slovenčina: Indonézia
slovenščina: Indonezija
Gagana Samoa: Initonesia
chiShona: Indonesia
Soomaaliga: Indunisiya
shqip: Indonezia
српски / srpski: Индонезија
Sranantongo: Indonesikondre
SiSwati: INdonesiya
Seeltersk: Indonesien
Basa Sunda: Indonésia
svenska: Indonesien
Kiswahili: Indonesia
ślůnski: Indůnezyjo
తెలుగు: ఇండోనేషియా
tetun: Indonézia
тоҷикӣ: Индонезия
Türkmençe: Indoneziýa
Tagalog: Indonesia
Tok Pisin: Indonisia
Türkçe: Endonezya
Xitsonga: Indonesia
татарча/tatarça: Индонезия
chiTumbuka: Indonesia
удмурт: Индонезия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ھىندونېزىيە
українська: Індонезія
oʻzbekcha/ўзбекча: Indoneziya
vèneto: Indonexia
vepsän kel’: Indonezii
Tiếng Việt: Indonesia
West-Vlams: Indonesië
walon: Indonezeye
Winaray: Indonesia
Wolof: Endoneesi
მარგალური: ინდონეზია
ייִדיש: אינדאנעזיע
Yorùbá: Indonésíà
Vahcuengh: Yindunizsihya
Zeêuws: Indonesië
Bân-lâm-gú: Ìn-nî
粵語: 印尼
isiZulu: I-Indonesia