Gorriranzko lerrakuntza

Eskuinean agertzen diren urruneko galaxien argi ikusgaiaren espektru lerroen gorriranzko lerrakuntza ezkerrean agertzen den eguzkiarenarekin alderatuta. Uhin luzera gorrirantz eta haratago hedatzen da.
Iturria eta ikuslearen arteko mugimendu erlatiboaren araberako gorriranzko edo urdineranzko lerrakuntza.
Gorriranzko lerrakuntza grabitazionala irudikatzen duen irudia.


Fisikan eta astronomian, gorriranzko lerrakuntza, gorriranzko hurbilketa edo gorriranzko mugitzea (ingelesez redshift) objektu batek igorri edo isladatzen duen erradiazio elektromagnetikoa, eskuarki argi ikusgaia, espektru elektromagnetikoan gorrirantz lerratzen denean gertatzen da. Modu orokorrago baten, gorriranzko lerrakuntza detektore batek jasotako erradiazio elektromagnetikoaren uhin luzeraren handitze bat eta iturriak igorritako uhin luzeraren arteko alderaketa bat bezala definitzen da. Uhin luzeraren handitzen honek erradiazio elektromagnetikoaren maiztasuna jaistea suposatzen du. Aldiz, uhin luzeraren jaisteak urdineranzko lerrakuntza izena jasotzen du. Uhin luzeraren edozein handitzeri deritzo gorriranzko lerrakuntza, baita argi ikusgaia ez den espektru elektromagnetikoko beste edozein uhin luzerei badagokie ere, gamma izpiak, x izpiak eta erradiazio ultramorea kasu. Izen honek nahasmena sor dezake, gorria baino uhin luzera handiagoa duten uhin elektromagnetikoen kasuan, infragorria, mikrouhinak eta irrati uhinak, "gorriranzko lerrakuntzak" gorriaren uhin luzeratik aldentzen baitira.

Gorriranzko lerrakuntza bat argi iturri bat ikusle batengandik aldentzen denean gerta daiteke, soinu uhinen nabaritutako maiztasuna aldatzen duen Doppler lerrakuntza bati dagokiona. Gorriranzko edo bere osagarria den urdineranzko lerrakuntza horiek Lurrean aplikazio ugari dituzten arren (Doppler radarra eta radar pistola, beste batzuen artean) espektroskopia astronomikoak Doppler gorriranzko lerrakuntzak urruneko objektu astronomikoen mugimendua zehazteko erabiltzen du. Fenomeno hau, lehen aldiz, XIX. mendean aurresan eta frogatu zen, zientzialariak argiaren uhin izaeraren esanahi dinamikoak kontutan hartzen hasi zirenean.

Gorriranzko lerrakuntzaren beste mekanismo bat espazioaren hedapen metrikoa da, urruneko galaxien, quasarren eta galaxiarteko lainoen gorriranzko lerrakuntza espektralak behatzaileagandik urruntzen den heinean handitzea behatu izana azaltzen duena. Mekanismo hau kosmologia fisikoko Big Bangaren ereduko funtsezko ezaugarri bat da.

Gorriranzko lerrakuntzaren hirugarren mota bat, gorriranzko lerrakuntza grabitazionala (Einstein efektua bezala ere ezaguna), erlatibitate orokorraren arabera, oso objektu masiboen inguruan gertatzen den denboraren dilatazioaren ondorioa da.

Hiru fenomeno hauek markoen transformazio legeen babespean uler daitezke. Erradiazio elektromagnetikoan mugitze batera daramaten eta euren eraginak, noiz behinka "gorriranzko lerrakuntza" bezala ezagu daitezkeen eta deskribapen fisiko eta matematiko ezberdinak dituzten beste mekanismo asko ere badago, dispertsioa eta efektu optikoak horien artean.

Other Languages
Afrikaans: Rooiverskuiwing
العربية: انزياح أحمر
беларуская: Чырвонае зрушэнне
বাংলা: লোহিত সরণ
bosanski: Crveni pomak
čeština: Rudý posuv
Cymraeg: Rhuddiad
English: Redshift
Esperanto: Ruĝenŝoviĝo
eesti: Punanihe
Gaeilge: Deargaistriú
hrvatski: Crveni pomak
Bahasa Indonesia: Pergeseran merah
Ido: Redesko
íslenska: Rauðvik
日本語: 赤方偏移
ქართული: წითელი ძვრა
한국어: 적색편이
къарачай-малкъар: Къызыл тебиуню ёлчеми
Lëtzebuergesch: Routverrécklung
latviešu: Sarkanā nobīde
Bahasa Melayu: Anjakan merah
မြန်မာဘာသာ: အနီရောင်အရွေ့
नेपाली: रेडसिफ्ट
Nederlands: Roodverschuiving
norsk nynorsk: Raudforskuving
Novial: Redesko
Scots: Reidshift
srpskohrvatski / српскохрватски: Crveni pomak
Simple English: Red shift
slovenčina: Červený posun
slovenščina: Rdeči premik
shqip: Redshift
српски / srpski: Црвени помак
татарча/tatarça: Qızıl taypılma
українська: Червоний зсув
Tiếng Việt: Dịch chuyển đỏ
中文: 紅移
粵語: 紅移