Erloju
English: Clock

Erloju bat

Erlojua edo ordularia denbora neurtzeko gizakiak asmatutako tresna da. Aspalditik erabiltzen badira ere, euren zehaztasuna hobetzen joan da, azken mendean zehaztasun ikaragarria lortuz. Ameriketako Estatu Batuetako Normalizaziorako Institutu Nazionalak (NIST) 1999an eginiko erloju atomikoak, NIST F1-ak hain zuzen, 20 milioi urtean segundo bakarreko gorabehera dauka.

Denbora-zati berdinetan banatutako mugimendu erregularrak eragiten ditu erlojuak. Bi atal nagusi izaten ditu: batak mugimendu jarrai erregularra du, eta bestea finkoa da (esfera eta orratza adibidez); era horretan, alderdi mugikorraren eta finkoaren diferentziaren bitartez sumatzen da denboraren joana.

Antzina eguzki erlojuak (gainalde lau batean itzala egiten zuen orratzak adierazten zuen ordua, itzalaren tamaina eta lekua kontuan hartuta), harea-erlojuak (kristalezko ontzia hondarrez betea, erdian estua, eta alde batetik bestera hondar aleak igaroz denbora epe motzak neurtzeko erabiltzen zena) eta ur erlojuak (beheko aldean zuloa egin zaion ontzi bateko urak behera joateko duen erregulartasunean oinarritzen zena) besterik ez zen ezagutzen. X. mendean horiek denak baztertuak izan ziren Gerberto fraideak pisu mugiarazlea asmatu zuenean. XII. mendean erlojuei gurpil horztunak eta mailu txirrina ezarri zitzaien, eta XV. mendean bultzatzaile kiribildua. Handik aurrera erloju motak ugaldu egin ziren eta ordu arte baino neurri txikiagokoak egiten hasi ziren.

XVII. mendean Huygensek pendulua ezarri zien erlojuei, eta geroztik gutxi gorabehera gaurko egitura bera izan dute. 1940an erloju elektrikoa asmatu zen, pila elektrikoz zebilena, eta ondoren erloju elektronikoa agertu zen; zehaztasun handikoa da, kuartzozko kristalak erabiltzen baititu denbora-zati erregularrak neurtzeko. 1954an erloju molekularra eta atomikoa sortu ziren; horietan energia kanpoko eraginik gabeko eremu elektromagnetikoetan beti modu berean sortzen denez gero, zehaztasun handiz neur daiteke denbora.

Hiru parte ditu erlojuaren egiturak: motorra, erregulatzailea eta transmisio katea. Pendulua duten erlojuetan, motorra zilindro batean biltzen den katea batetik edo soka batetik zintzilik dagoen pisua da. Pisuak sortzen du mugimendua. Bestelako erlojuetan, motorra kiribilduta dagoen altzairuzko xafla mehea da. Xaflaren tentsioak eragiten du mugimendua. Erregulatzaileak edo zabuak beti berdin mantentzen ditu mugimenduak. Azkenik, transmisio katea elkarren artean lotutako gurpilez dago osatua, eta motorraren mugimenduak, erregulatzaileak berdindu dituelarik, orratzetaraino eramaten ditu.

Erloju motak

Erloju mota asko daude, denbora neurtzeko moduaren edo tamainaren arabera sailkatuta:

Other Languages
адыгабзэ: Сыхьат
Alemannisch: Uhr
aragonés: Reloch
العربية: ساعة (آلة)
asturianu: Reló
Atikamekw: Tipahipisimon
azərbaycanca: Saat
تۆرکجه: ساعات
башҡортса: Сәғәт
Boarisch: Uah
žemaitėška: Dzieguorios
беларуская: Гадзіннік
беларуская (тарашкевіца)‎: Гадзіньнік
български: Часовник
বাংলা: ঘড়ি
brezhoneg: Horolaj
català: Rellotge
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Cṳ̆ng
کوردی: کاتژمێر
čeština: Hodiny
kaszëbsczi: Zédżer
Чӑвашла: Сехет (хатĕр)
Cymraeg: Cloc
dansk: Ur
Deutsch: Uhr
Ελληνικά: Ρολόι
emiliàn e rumagnòl: Arlói
English: Clock
Esperanto: Horloĝo
español: Reloj
eesti: Kell
فارسی: ساعت
suomi: Kello
Võro: Kell
Gaeilge: Clog
贛語:
galego: Reloxo
گیلکی: ساعت
Hausa: Agogo
עברית: שעון
հայերեն: Ժամացույց
interlingua: Horologio
Bahasa Indonesia: Jam (alat)
Interlingue: Horloge
Ilokano: Pagorasan
íslenska: Klukka
italiano: Orologio
日本語: 時計
Patois: Klak
ქართული: საათი
қазақша: Сағат
ಕನ್ನಡ: ಗಡಿಯಾರ
한국어: 시계
Кыргызча: Саат
Latina: Horologium
Lëtzebuergesch: Auer
lumbaart: Orelogg
ລາວ: ໂມງ
lietuvių: Laikrodis
latviešu: Pulkstenis
македонски: Часовник
മലയാളം: ഘടികാരം
मराठी: घड्याळ
Bahasa Melayu: Jam (alat)
Mirandés: Reloijo
မြန်မာဘာသာ: နာရီ
Plattdüütsch: Klock (Tiet)
नेपाल भाषा: ईलचं
Nederlands: Klok (tijd)
norsk nynorsk: Klokke
occitan: Relòtge
ਪੰਜਾਬੀ: ਘੜੀ
polski: Zegar
پنجابی: گھڑی
پښتو: گړيال
português: Relógio
Runa Simi: Pacha tupuq
română: Ceas
русский: Часы
sicilianu: Rulòggiu
Scots: Knock
سنڌي: گھڙيال
srpskohrvatski / српскохрватски: Sat (predmet)
Simple English: Clock
slovenčina: Hodiny
slovenščina: Ura (naprava)
Soomaaliga: Goorsheegto
shqip: Ora
српски / srpski: Часовник
Basa Sunda: Jam témbok
svenska: Ur
Kiswahili: Saa (ala)
தமிழ்: கடிகாரம்
తెలుగు: క్లాక్
Tagalog: Orasan
Türkçe: Saat
татарча/tatarça: Сәгать (корал)
українська: Годинник
اردو: گھنٹا
oʻzbekcha/ўзбекча: Soat (asbob)
vèneto: Rolojo
vepsän kel’: Časud
Tiếng Việt: Đồng hồ
walon: Ôrlodje
Winaray: Relo
吴语: 时钟
ייִדיש: זייגער
中文: 時鐘
Bân-lâm-gú: Sî-cheng
粵語:
isiZulu: Iwashi