Eritasun

Artikulu hau osasunari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gaizki».

Eritasuna, gaixotasuna edo gaitza gorputz edo buruaren egoera anormala da, pairatzen duenari (gaixo edo eriari) ondoez, atsekabe edo disfuntzioa sortzen diona, bai eta batzuetan gaixoaren inguruan daudenei ere bai.

Gaixotasuna azaltzen da bi bideren bidez:

Eritasun bat baino gehiago batera agertzen direnean, sindrome bat osatzen dute. Esate baterako, HIESak jota dauden gaixoek eritasun bat baino gehiago eduki dezakete sindrome honekin lotuta: Tuberkulosia, Toxoplasmosia edo Kandidiasia.

Historian hildako gehien eragin dituen eritasuna paludismoa edo malaria izan da, eta oso hilgarriak izan dira sukar beltza eta gripea; gaur egun, lehendabiziko hiruak behintzat, menderaturik daude lurralde aurreratuenetan. Era askotara egin daitezke eritasunari buruzko sailkapenak.

Eritasun endemikoa lurralde batean luzaro irauten duena da eta izurritea aldi berean jende asko jo eta lurraldeetan barrena aise hedatzen dena. Gaixoaren ikuspuntutik, aldiz, eritasunak larriak eta kronikoak edo zaharrak izan daitezke; aurrenekoek ez dute luze irauten baina erasoaldi bizikoak izaten dira eta bigarrenak era mailakatuan eta luzaro irauten dute.

Eritasun kutsakorra mikrobioen edo gorputzean sartzen diren bizkarroien eraginez sortutakoa da (tuberkulosia, sukar horia, difteria, eta abar); eritasun ez kutsakorra gorputzeko organismoen edo ehunen hutsegiteak sortzen duena (minbizia, txurrena, diabetesa, eta abar). Hauek dira eritasunak, berorien ezaugarriak eta abar aztertzen dituzten medikuntzako adar nagusiak: patologiak eritasunak aztertzen ditu, etiologiak eritasunen eragileak, sintomatologiak sintomak, terapeutikak eritasunak nola sendatu eta klinikoak irakaskuntzaren atal praktikoak. Eritasuna zer motatakoa den diagnosiak zehazten du, eta pronostikoa eritasunak izan dezakeen bilakaeraz sendagileak egiten duen aurreikuspena da.

Gaur egun, gaixotu aurretik zaintzen da gorputza (txertoak adibidez); prebentzioa egiten da alegia. Eritasunen kontra oso lagungarriak izan dira zenbait droga, medikuntzak eta, oro har, ebakuntza teknikek izan dituzten aurrerapenak, ikerketak eta osasun heziketari arreta berezia emateak.

Other Languages
Afrikaans: Siekte
Alemannisch: Krankheit
aragonés: Malautía
Ænglisc: Ādl
العربية: مرض
ܐܪܡܝܐ: ܟܘܪܗܢܐ
অসমীয়া: ৰোগ
asturianu: Enfermedá
Aymar aru: Usu
azərbaycanca: Xəstəlik
башҡортса: Ауырыу
žemaitėška: Lėga
беларуская: Хвароба
беларуская (тарашкевіца)‎: Хвароба
български: Болест
भोजपुरी: रोग
Bahasa Banjar: Garing
bamanankan: Banaw
বাংলা: রোগ
བོད་ཡིག: ན་ཚ།
brezhoneg: Kleñved
bosanski: Bolest
буряад: Үбшэн
català: Malaltia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Bâng
کوردی: نەخۆشی
čeština: Nemoc
Cymraeg: Clefyd
dansk: Sygdom
Deutsch: Krankheit
Ελληνικά: Ασθένεια
English: Disease
Esperanto: Malsano
español: Enfermedad
eesti: Haigus
estremeñu: Malotia
فارسی: بیماری
suomi: Sairaus
Võro: Tõbi
français: Maladie
Frysk: Sykte
Gaeilge: Galar
贛語:
galego: Doenza
Avañe'ẽ: Mba'asy
客家語/Hak-kâ-ngî: Phiang
עברית: מחלה
हिन्दी: रोग
hrvatski: Bolest
Kreyòl ayisyen: Maladi
magyar: Betegség
interlingua: Maladia
Bahasa Indonesia: Penyakit
Ilokano: Sakit
Ido: Morbo
íslenska: Sjúkdómur
italiano: Malattia
日本語: 病気
Patois: Diziiz
Basa Jawa: Panyakit
ქართული: დაავადება
қазақша: Дерт
ಕನ್ನಡ: ರೋಗ
한국어: 질병
kurdî: Nesaxî
Кыргызча: Оору
Latina: Morbus
Lingua Franca Nova: Maladia
Limburgs: Krenkde
lingála: Bokɔnɔ
lietuvių: Liga
latviešu: Slimība
मैथिली: रोग
Basa Banyumasan: Penyakit
Malagasy: Aretina
македонски: Болест
മലയാളം: രോഗം
монгол: Өвчин
मराठी: रोग
Bahasa Melayu: Penyakit
эрзянь: Ормат
Nāhuatl: Cocoliztli
नेपाली: रोग
Nederlands: Ziekte
norsk nynorsk: Sjukdom
norsk: Sykdom
occitan: Malautiá
ਪੰਜਾਬੀ: ਰੋਗ
polski: Choroba
پنجابی: روگ
پښتو: ناروغي
português: Doença
Runa Simi: Unquy
română: Boală
armãneashti: Lângoari
русский: Болезнь
русиньскый: Хворота
саха тыла: Ыарыы
sicilianu: Affizzioni
Scots: Disease
سنڌي: مرض
srpskohrvatski / српскохрватски: Bolest
සිංහල: රෝග
Simple English: Disease
slovenčina: Choroba
slovenščina: Bolezen
Soomaaliga: Cudur
shqip: Sëmundja
српски / srpski: Болест
svenska: Sjukdom
Kiswahili: Ugonjwa
தமிழ்: நோய்
తెలుగు: వ్యాధి
тоҷикӣ: Беморӣ
ไทย: โรค
Tagalog: Sakit
Türkçe: Hastalık
Xitsonga: Mavabyi
татарча/tatarça: Авыру
українська: Хвороба
اردو: مرض
oʻzbekcha/ўзбекча: Kasallik
vèneto: Malatia
Tiếng Việt: Bệnh
walon: Maladeye
Winaray: Sakit
吴语: 疾病
isiXhosa: Isifiso
ייִדיש: קראנקייט
Yorùbá: Àrùn
Vahcuengh: Bingh
中文: 疾病
Bân-lâm-gú: Pīⁿ
粵語: