Duna

Dune du Pilat, airetiko ikuspegia (Arcachongo badia).

Duna haizeak sorrarazten duen gainazaleko hondar-meta da, erliebea sortzen duena. Kostaldekoak nahiz kontinentalak (azken kasu honetan basamortuetan gehienetan) izan daitezke muino hauek.

Muino edo duna horietako batzuk egonkorrak izaten dira, baina beste zenbait, higitu egiten dira haizearen norabidearen arabera. Duna batzuk, zeharretara hedatzen dira, haizeak beti norabide berean eragiten duen tokietan. Haizeak eragiten dien aldean, malda leuna eta beste aldea berriz malkartsua izaten dute horiek. Luzetara hedatzen direnek, malda berdintsua izaten dute alde bietan eta besteak baino handiagoak eta garaiagoak izaten dira. Gaur egun Libiako basamortuan daude munduko dunarik handienak.

Hainbat egitura izan dezakete haizearen intentsitate eta erregimenaren arabera. Beraz, haizearen eraginez sortutako edozein hondar metatzea edo mendixka bezala defini daiteke duna. Alde batetik, duna biziak edo aktiboak izan daitezke: haizearen eraginez etengabe lekualdatzen dira landarerik ez dagoelako. Beste alde batetik, ez aktiboak edo finkoak direla esaten da landarediak lekuz aldatzea galarazten dienean. Duna mota desberdinak daude: batzuek ilargierdi forma dute, barkhan izenekoek, batetik bestera tarte handia izaten da eta muturrak mugimenduaren norabiderantz bideratuak dauzkate; beste batzuek hogeita hamabost gradu inguruko malda dute haizebean dagoen aurpegian (edo lerratze aurpegian), eta, aitzitik, txikiagoa izaten da hondarra igotzen den aurpegiko malda, hots, haizealdekoa. Hondar hedadura handietan barkhan horiek multzoka eta lerrokatuta azaldu ohi dira: zeharkako duna esaten zaie horiei. Zeharkako duna batzuen multzoari hondarrezko itsaso esaten zaio, eta hori izaten da erg-en ohizko egitura, alegia, gailurrak lerrokatuta egoten dira baina sakonune handiz elkarretik bereiziak, eta sakonune horietan azpiko haitza agerian geratzen ere da batzuetan. Beste duna mota bat parabolikoa da; horren adibide garbia dira kostaldeko dunak. Kasu horretan, ordea, dunaren antolamendua kontrakoa da, haizea datorren norabiderantz baitauzka muturrak. Malda handirik gabeko dunak dira, nahiko geldiak, baina haizea zakarra bada sakonunea aurrerantz higitzen da, eta dunak luzatu egiten dira, eta sortzen dituzte urkila itxurako dunak, beso luzekoak alegia. Luzerako duna da hirugarren mota: indar handiko haizeek jotzen duten hondar gutxiko basamortuetako ordokietan eta goi ordokietan izaten dira horrelakoak. Berez, urkila itxurako dunen gehieneko garapena dira; izan ere, horrenbeste mugitzen dira, ezen hondar pilaketak sortzen baitituzte haizearen norabidean eta elkarren artean, deflazioak eraginak ?hondar zatikien eta zatiki finagoen garraioa eta lerratzea da deflazioa?.

Other Languages
Afrikaans: Duin
العربية: كثيب
asturianu: Duna
azərbaycanca: Dyun
Boarisch: Düne
беларуская: Дзюна
български: Дюна
brezhoneg: Tevenn
català: Duna
Cebuano: Dunes
čeština: Duna
dansk: Klit
Deutsch: Düne
Ελληνικά: Θίνα
English: Dune
Esperanto: Duno
español: Duna
eesti: Luide
suomi: Dyyni
français: Dune
Nordfriisk: Düner
Frysk: Dún
galego: Duna
hrvatski: Pješčana dina
Kreyòl ayisyen: Din
magyar: Dűne
Հայերեն: Դյուներ
Ido: Duno
íslenska: Sandalda
italiano: Duna
日本語: 砂丘
ქართული: დიუნა
한국어: 사구
Кыргызча: Дюна
Latina: Thinium
lietuvių: Kopa
latviešu: Kāpa
македонски: Дина
Bahasa Melayu: Gumuk
Plattdüütsch: Düün
Nederlands: Duin
norsk nynorsk: Sanddyne
norsk: Sanddyne
Nouormand: Mielle
occitan: Duna
Picard: Cro
polski: Wydma
português: Duna
română: Dună
русский: Дюна
sicilianu: Muntarozzu
Scots: Dune
srpskohrvatski / српскохрватски: Dina
සිංහල: වැලි කඳු
Simple English: Dune
slovenčina: Piesočná duna
slovenščina: Sipina
shqip: Duna
српски / srpski: Дина (рељеф)
svenska: Sanddyn
Kiswahili: Tuta la mchanga
Türkçe: Kumul
українська: Дюни
oʻzbekcha/ўзбекча: Dyuna
Tiếng Việt: Đụn cát
West-Vlams: Dune
Zeêuws: Kliengen
中文: 沙丘
Bân-lâm-gú: Soa-lūn
粵語: 沙丘