Birika
English: Lung

Birika
Thorax Lung 3d from ct scans.jpg
3D irudia, eskaner bidez sortua
Xehetasunak
Honen partearnas aparatua
AparatuaArnas aparatu
Kokapenabarrunbe torazikoa
Konponenteakbirika-lobulua
eskumako birika
ezkerreko birika
Hona
drenatzen du
birika-zaina
Identifikadoreak
Latinezpulmones
MeSHA04.411
TAA06.5.01.001
FMA68877
Terminologia anatomikoa

Birikak arnas-aparatuko organo nagusiak dira gizakiengan eta beste hainbat animaliatan, tartean arrain eta barraskilo batzuetan ere. Gizakien eta ugaztun gehienen kasuan bi birika daude, bihotzaren alde bietan kokatuta daudenak. Birikek atmosferako oxigenoa hartu eta odolera bideratzen dute eta, aldi berean, odoleko karbono dioxidoa kanporatzen dute. Prozesu horri arnasketa deritzo.

Espezieen arabera muskulu ezberdinek parte hartzen dute arnasketan; ugaztunen, narrastien eta hegaztien arnasketarako muskulu-sistema ez da berdina. Lehen tetrapodoetan airea biriketara bideratzen zen faringeko muskuluak erabilita, aho-punpaketa eginez, gaur egungo anfibioek egiten duten bezala. Gizakiengan, arnasketarako muskulu nagusia diafragma da. Biriketatik kanporatutako airea soinuak egiteko erabili daiteke, adibidez mintzoa horren ondorioa da.

Biriketako ehunak hainbat gaixotasun paira ditzake, tartean pneumonia eta birikako minbizia. Biriken buxadura kronikoak ere eman daitezke, adibidez bronkitis kronikoa edo lehenago enfisema deitzen zen gaixotasuna; gaixotasun guzti hauek erretzearen ondorio izan daiteke, edo industrian sortutako gai arriskutsuak arnasteagatik, hala nola ikatz-hautsa, asbesto zuntzak edo silikatozko hauts kristalinoa. Bronkitisak arnasbideak kalte ditzake. Birikei lotutako termino mediku gehienak pulmo- hitzarekin hasten dira, latinezko pulmonarius hitzetik, edo antzinako grezierazko pneumo- hitzarekin.

Jatorri enbrionarioari dagokionez, endodermotik datozen organoak dira birikak. Umekian birikak sortzen direnean likido amniotikoz inguratuta dago, eta beraz ez dute arnasketarako balio. Umekian odola biriketatik desbideratzen da ductus arteriosus arteria erabilita. Erditzerakoan, hala ere, airea biriketatik pasatzen hasten da, desbideraketa hau ixten da, eta arnasketa hasten da. Biriken garapena haurtzaroaren hasierako fasean ematen da.

Other Languages
Acèh: S'ueb
Afrikaans: Long
Alemannisch: Lunge
አማርኛ: ሳምባ
aragonés: Polmón
العربية: رئة
ܐܪܡܝܐ: ܪܐܬܐ
অসমীয়া: হাঁওফাঁও
asturianu: Pulmón
Atikamekw: Opan
авар: Гьуърул
Aymar aru: Chuyma
azərbaycanca: Ağciyər
تۆرکجه: آغجییر
башҡортса: Үпкә
Bikol Central: Bagâ
беларуская: Лёгкія
беларуская (тарашкевіца)‎: Лёгкія
български: Бял дроб
বাংলা: ফুসফুস
brezhoneg: Skevent
bosanski: Pluća
буряад: Уушхан
català: Pulmó
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Hié (ké-guăng)
čeština: Plíce
Чӑвашла: Ӳпке
Cymraeg: Ysgyfaint
Deutsch: Lunge
Zazaki: Ciger
ދިވެހިބަސް: ފުއްޕާމޭ
Ελληνικά: Πνεύμονας
English: Lung
Esperanto: Pulmo
español: Pulmones
eesti: Kopsud
فارسی: شش (اندام)
suomi: Keuhkot
Võro: Täü
français: Poumon
Frysk: Long
Gaeilge: Scamhóg
Gàidhlig: Sgamhan
galego: Pulmón
Avañe'ẽ: Ñe'ãvevúi
ગુજરાતી: ફેફસાં
客家語/Hak-kâ-ngî: Hi
עברית: ריאה
हिन्दी: फेफड़ा
hrvatski: Pluća
magyar: Tüdő
հայերեն: Թոքեր
interlingua: Pulmones
Bahasa Indonesia: Paru-paru
Iñupiak: Puvak
Ilokano: Bara
Ido: Pulmono
íslenska: Lunga
italiano: Polmone
日本語:
Patois: Long
la .lojban.: fepri
Jawa: Paru-paru
ქართული: ფილტვები
Kabɩyɛ: Hʋzʋʋ
қазақша: Өкпе
ಕನ್ನಡ: ಶ್ವಾಸಕೋಶ
한국어: 허파
Кыргызча: Өпкө
Latina: Pulmo
лакку: Гьутру
лезги: Жигер
Lingua Franca Nova: Pulmon
Limburgs: Lónge
lingála: Lipúlúlú
lietuvių: Plaučiai
latviešu: Plaušas
Basa Banyumasan: Paru-paru
македонски: Бели дробови
മലയാളം: ശ്വാസകോശം
монгол: Уушги
मराठी: फुफ्फुस
кырык мары: Шоды
Bahasa Melayu: Paru-paru
Malti: Pulmun
မြန်မာဘာသာ: အဆုတ်
नेपाली: फोक्सो
नेपाल भाषा: लुङ
Nederlands: Long (orgaan)
norsk nynorsk: Lunge
norsk: Lunge
occitan: Palmon
ਪੰਜਾਬੀ: ਫੇਫੜਾ
Pangasinan: Bala
Kapampangan: Baga
Papiamentu: Pulmon
polski: Płuco
پنجابی: پھپھڑے
پښتو: سږي
português: Pulmão
Runa Simi: Surq'an
română: Plămân
armãneashti: Plimunu
русский: Лёгкие
संस्कृतम्: फुफ्फुसः
саха тыла: Тыҥа
sicilianu: Purmuna
Scots: Buffs
سنڌي: ڦڦڙ
srpskohrvatski / српскохрватски: Pluća
Simple English: Lung
slovenčina: Pľúca
slovenščina: Pljuča
chiShona: Mapapu
Soomaaliga: Sambab
shqip: Mushkëria
српски / srpski: Плућа
Basa Sunda: Bayah
svenska: Lunga
Kiswahili: Mapafu
тоҷикӣ: Шуш
ไทย: ปอด
Türkçe: Akciğer
татарча/tatarça: Үпкә
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئۆپكە
українська: Легені
اردو: پھیپھڑے
oʻzbekcha/ўзбекча: Oʻpka
vèneto: Polmon
Tiếng Việt: Phổi
walon: Peumon
吴语:
хальмг: Оошг
isiXhosa: Imiphunga
მარგალური: ფიჟვი
ייִדיש: לונג
Vahcuengh: Bwt
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Hì (khì-koan)
粵語: